Khởi nghĩa Thái Nguyên

Khát vọng phục quốc của những người yêu nước

Hơn 100 năm trước, đêm 30/8/1917, khởi nghĩa Thái Nguyên bùng nổ. Đây là sự kiện tiêu biểu của phong trào yêu nước theo xu hướng bạo động đầu thế kỷ XX, gây tiếng vang lớn trong nước và tại các thuộc địa của Pháp.

Đội Cấn và Lương Ngọc Quyến – hai thủ lĩnh của khởi nghĩa Thái Nguyên. Ảnh: Tư liệu

Đêm 30/8/1917, binh lính người Việt trong quân đội Pháp cùng nhân dân nổi dậy. Ngày 31/8, nghĩa quân làm chủ tỉnh lỵ Thái Nguyên, tuyên bố thành lập Việt Nam Quang Phục hội, tôn Trịnh Văn Cấn làm Quang Phục quân Đại Đô đốc, Lương Ngọc Quyến làm quân sư.

Lá cờ 5 sao với dòng chữ “Nam binh phục quốc” được treo trên cổng thành. Nghĩa quân ra hịch tuyên bố Thái Nguyên độc lập, lấy quốc hiệu là Đại Hùng Đế quốc. Cuộc khởi nghĩa kéo dài từ 30/8/1917 đến 11/1/1918. Dù thất bại, tinh thần phục quốc của Đội Cấn và Lương Ngọc Quyến vẫn ghi dấu trong lịch sử dân tộc.

Đội Cấn (1881–1918)

Đội Cấn, tên thật Trịnh Văn Đạt, quê Vĩnh Tường (Vĩnh Phúc). Chứng kiến cảnh áp bức của thực dân phong kiến, ông sớm nuôi chí cứu nước. Sau khi nhập ngũ, ông tập hợp những binh lính yêu nước tại trại lính khố xanh Thái Nguyên để chuẩn bị khởi nghĩa.

Trong thời gian canh giữ nhà lao Thái Nguyên, Đội Cấn gặp Lương Ngọc Quyến – thành viên Việt Nam Quang Phục hội – và được giác ngộ cách mạng. Hai người cùng xây dựng kế hoạch nổi dậy.

Sau nhiều trận chiến ác liệt, lực lượng nghĩa quân suy yếu. Ngày 21/12/1917, Đội Cấn bị thương nặng. Đêm 5/1/1918, ông tuẫn tiết, kết thúc cuộc đời của một người chỉ huy kiên cường.

Cổng trại lính khố xanh Thái Nguyên – nơi bùng nổ cuộc khởi nghĩa năm 1917. Ảnh: Tư liệu

Lương Ngọc Quyến (1885–1917)

Lương Ngọc Quyến là con của nhà yêu nước Lương Văn Can, một trong những người sáng lập Đông Kinh Nghĩa Thục. Ông sớm tham gia phong trào Đông Du, học quân sự tại Nhật Bản và Trung Quốc, trở thành nhà hoạt động cách mạng tiêu biểu.

Năm 1915, ông bị thực dân Pháp bắt và kết án tù chung thân. Năm 1916, ông bị đày lên nhà lao Thái Nguyên. Dù bị tra tấn và liệt nửa người, ông vẫn bí mật liên lạc với binh lính yêu nước và cùng Đội Cấn chuẩn bị khởi nghĩa.

Sáng 4/9/1917, trong khi chỉ huy chiến đấu tại trại lính khố xanh Thái Nguyên, Lương Ngọc Quyến trúng đạn pháo và hy sinh. Sự hy sinh của ông trở thành biểu tượng cho tinh thần đấu tranh giành độc lập của dân tộc.