KHÚC DẠO ĐẦU BI TRÁNG

Đêm ngày 1 tháng 4 năm 1972, Tiểu đoàn bộ binh cơ giới 66, Trung đoàn 202 của chúng tôi đã tập kết ở Cửa Tùng chuẩn bị vượt sông Bến Hải. Chúng tôi từng nghe tới Cửa Tùng qua bài hát "Sóng Cửa Tùng". Giờ đây chúng tôi đã có mặt tại Cửa Tùng, nơi sông Bến Hải đổ ra biển Đông. Cửa sông rộng mênh mông, sóng vỗ dạt dào. Màn đêm đã buông xuống. Trên trời những chiếc OV-10 quần lượn, nhòm ngó dọc hai bờ sông nhờ ánh sáng của những chiếc pháo sáng cứ lơ lửng suốt đêm trên bầu trời.

Đoàn xe gồm 23 chiếc vừa xe tăng vừa xe thiết giáp nối đuôi nhau vượt sông. Bên kia là bờ Nam, là chiến trường. Chúng tôi đang vượt sông để tiến vào Quảng Trị, nơi đang chờ đợi chúng tôi một cuộc chiến đấu mà, mức độ ác liệt của nó hầu hết chúng lôi chưa hình dung được.

Tôi là trợ lý quân khí thuộc Ban Hậu cần trung đoàn nên được biên chế lên xe chỉ huy. Khi được giao nhiệm vụ đi theo tiểu đoàn vượt sông, tôi không hề biết mình sẽ đi tới đâu, nhiệm vụ chiến đấu của tiểu đoàn như thế nào, chỉ biết có lệnh là mang ba lô lên xe.

Xe chỉ huy là một chiếc xe thiết giáp, loại xe BTR-50PK giống như các xe chở bộ binh. Trên xe có đồng chí tiểu đoàn phó, các phái viên của Bộ Tư lệnh Thiết giáp, các sĩ quan của các ban Tham mưu, Chính trị, Hậu cần trung đoàn. Vì về Tiểu đoàn chưa được bao lâu nên khi lên xe hầu như tôi chưa quen biết các đồng chí trên xe.

Ra đến Cửa Tùng, đội hình của tiểu đoàn xếp bàng dọc, 23 chiếc xe nôi đuôi nhau. Từng chiếc một lần lượt vượt qua sông. Trong khi chờ đợi, tôi xuống xe đi ngược đội hình của tiểu đoàn và bắt gặp đội hình xe của đại đội hoả lực. Tôi quen hầu hết anh em trong đại đội vì trong thời gian ở Ban Hậu cần trung đoàn ở Cam Lâm, tôi đã nhiều lần xuống đơn vị để kiểm tra vũ khí và tôi cũng đã cùng đi trên xe của đại đội hành quân suốt từ Vinh vào tối Vĩnh Linh. Hơn một tuần hành quân cùng nhau trên xe, chúng tôi đã gắn bó với nhau khi vượt qua bao nhiêu khó khăn trong cuộc hành trình đó.

Đồng chí Dĩ, Thượng sĩ Trung đội trưởng, đồng chí Dũng lái chính, đồng chí Bạch lái phụ gặp tôi mừng lắm. Anh em hỏi tôi:

- Anh đi kiểm tra chúng em vượt sông đấy à?

- Không, anh cùng đi đợt này với các chú đấy.

- Thế anh đi xe nào?

- Anh đi xe chỉ huy.

- Trên ấy thế nào hả anh?

- Đông lắm, anh chưa biết ai cả.

- Thế thì anh ở trên đấy làm gì, xuống đây với chúng em cho vui.

- Ừ, để anh về hỏi chỉ huy đã.

Tôi quay lại xe chỉ huy gặp đồng chí Thăng, Tiểu đoàn phó trình bày ý kiến muốn trực tiếp đi cùng xe với đại đội hỏa lực để theo dõi tình hình vũ khí của đơn vị. Trên xe chỉ huy lúc đó rất đông người, lại thấy đề xuất của tôi khá hợp lý nên đồng chí Thăng đồng ý ngay.

Thế là tôi vác ba lô rời xe chỉ huy, trở về xe đại đội hỏa lực. Đại đội hỏa lực do đồng chí Đán, Thiếu úy làm Đại đội trưởng. Đồng chí Bảo, Thiếu úy Chính trị viên. Tôi lên xe đồng chí Dĩ, Thượng sĩ, Trung đội trưởng kiêm trưởng xe. Đi theo xe còn có đồng chí Bảo, Chính trị viên. Lái xe chính đồng chí Dũng, lái xe phụ đồng chí Bạch, trên xe còn có đồng chí y tá đại đội và một khẩu đội cối 82mm. Khẩu đội trưởng là đồng chí Thơm. Thơm là Thượng sĩ người Thanh Hóa trước khi về trung đoàn là lính bộ binh đã từng qua chiến đấu. Chúng tôi lại tiếp tục chờ đến lượt vượt sông. Phía trước chúng tôi còn hàng chục chiếc xe cũng đang đứng đợi. Trời về khuya càng lạnh, trên trời vẫn hàng dãy pháo sáng dọc theo sông, tắt rồi lại sáng. Tiếng máy hay OV-I0 vẫn vo ve trên bầu trời. Nhưng có vẻ chúng không phát hiện ra đoàn xe chúng tôi đang vượt sông. Trên xe có người lim dim ngủ, nhiều người rì rầm tâm sự, có nhiều xe còn hát rất sôi nổi. Những người lính trẻ còn rất vô tư. Họ không hề biết phía trước điều gì đang chở đợi họ. Chỉ biết có lệnh là đi.

Đợi đến gần 12 giờ đêm, vẫn thấy các xe đứng im, tôi sốt ruột đi lên phía trước. Khi đến chiếc xe trên cùng đứng gần bò sông thì phát hiện ra các thành viên trên xe đều ngủ hết. Đội hình phía trước đã vượt qua sông. Xe chỉ huy cũng đã vượt qua sông. Đằng sau chiếc xe này là đội hình còn lại của tiểu đoàn cũng đứng yên chờ đợi vì thấy xe phía trước mình không di chuyển. Như vậy là ca đội hình hành quân của tiểu đoàn vượt sông không có một người nào đứng dưới chỉ huy chung. Tất cả mọi người đều ngồi trên xe. Các xe cứ nối đuôi nhau mà đi, khi xe phía trước dừng lại thì xe phía sau cũng dừng lại. Và trong khi chờ đợi đến lượt mình vượt sông, một lái xe vô tình ngủ quên, chiếc xe không di chuyển thế là những xe phía sau đó đều dừng lại mà không hiểu vì lý do gì.

Người lái xe ngủ quên vô tình đã làm chậm cuộc vượt sông. Bộ phận còn lại khoảng hơn 10 chiếc và cứ thế đứng yên khoảng 2 giờ. Tôi đánh thức các thành viên trên xe dậy, xe nổ máy và cuộc vượt sông lại tiếp tục. Nhưng khi chiếc xe này bơi ra khoảng 1/3 sông thì bị mắc cạn và không thể tiếp tục bơi qua sông được do lúc này nước thuỷ triều xuống, mực nước sông cạn, xe thì đang để ở chế độ bơi nước nên không thể bơi và cũng không thể đi được. Tiếp theo còn 3 chiếc nữa bơi qua sông cũng bị mắc cạn giữa dòng. Toàn bộ các xe còn lại trên bờ dừng lại và mọi người đã biết được tình hình đang diễn ra. Trong số cán bộ tiểu đoàn còn lại, phía sau có đồng chí trung úy chính trị viên phó tiểu đoàn, lúc này trở thành người chỉ huy của đội hình quyết định dừng cuộc vượt sông. Chúng tôi lại cho xe nấp vào các bờ bụi và ngủ cho đến sáng hôm sau.

Khi trời sáng, ba chiếc xe mắc cạn vẫn nằm giữa dòng sông. Tôi quan sát thấy 4 chiếc xe đã được ngụy trang bằng rất nhiều cành cây. Tuy nhiên giữa dòng sông rộng mênh mông lại tự nhiên xuất hiện 4 đám cành cây bập bềnh là một điều hơi lạ. Không biết những thằng lái máy bay OV-10 suốt ngày bay dọc sông Bến Hải quan sát có phát hiện ra không? Nhưng có lẽ không có cách đối phó nào tốt hơn nên chúng tôi vẫn cứ phải để nguyên tình hình như vậy.

Quá 12 giờ trưa, nước thủy triều lại bắt đầu lên, máy bay trinh sát của địch vẫn bay dọc dòng sông nhưng chúng tôi vẫn được lệnh tiếp tục cuộc vượt sông. Những ngày hôm trước và suốt dọc đường hành quân, chúng tôi chỉ đi vào ban đêm. Nhưng hôm nay, giữa trưa, một đoàn xe tăng cắm cờ giải phóng cứ thế bơi qua sông. Tôi không biết là đội hình phía sau có nhận được lệnh chỉ huy từ đội hình phía trước hay không mà quyết định vượt sông vào ban ngày, hay lúc này chiến dịch đã bắt đầu nên việc giữ bí mật được xem là không còn quan trọng nữa. Sau khi toàn bộ đội hình phía sau của chúng tôi đã vượt qua sông, đồng chí chính trị viên phó tiểu đoàn ra lệnh tạm thời tấp vào bãi phi lao nhỏ cạnh bờ sông. Tại đây, đồng chí chính trị viên phó tiểu đoàn triệu tập một cuộc họp đột xuất tất cả các sĩ quan có mặt trong đội hình phía sau, tôi cũng có mặt trong buổi họp đó.

Đến lúc này, tôi mới biết rằng tất cả các sĩ quan trong đội hình này không một ai biết cụ thể về kế hoạch hành quân của tiểu đoàn. Vì đã vượt qua sông và phải nhanh chóng đuổi theo đội hình phía trước, đồng chí chính trị viên phó tiểu đoàn quyết định là chúng tôi cứ đi theo vết xích của đội hình đi trước. Thế là đoàn xe của chúng tôi ra khỏi rừng phi lao, đi dọc theo bờ biển về phía Nam. Quang cảnh lúc này thật là hoành tráng. Khoảng hơn 10 chiếc xe thiết giáp cắm cờ giải phóng đi dọc theo bờ biển. Bộ đội, dân công đi nườm nượp hai bên. Đi hành quân vào trận mà cứ như đi duyệt binh. Trên trời máy bay trinh sát của địch vẫn bay lượn. Nhưng không hề có máy bay cường kích đánh vào đội hình của tiểu đoàn xe thiết giáp. Anh em trên xe mặt mày rạng rỡ. Những người lạc quan tếu có lẽ tưởng rằng ngày giải phóng miền Nam đã đến nơi rồi.

Cứ thế chúng tôi đi dọc bờ biển. Dọc đường, chúng tôi nghe tiếng pháo 175mm từ các tàu chiến của Mỹ bắn vào. Từ bờ biển, pháo 130mm của ta bắn ra. Chúng tôi đang đi giữa 2 làn đạn nhưng không thấy quả pháo nào trúng đội hình.

Đi được khoảng hơn 1 giờ thì có một người từ trong cồn cát chạy ra chặn đoàn xe lại, đó là đồng chí Bền, Đại úy, chính trị viên tiểu đoàn. Đồng chí Bền đã đi vào từ trước bởi vì lúc ngồi trên xe chỉ huy vượt sông tôi không thấy đồng chí Bền. Có lẽ khi biết được khoảng một nửa đội hình của tiểu đoàn vẫn chưa vượt qua sông từ đêm hôm trước, đồng chí Bền đã quay lại để đón đoàn xe, thế là chúng tôi không còn lo cứ phải mò mẫm đi theo vết xích xe tăng nữa. Lúc này chiếc xe của tôi dẫn đầu đoàn quân và đồng chí Bền lên xe trực tiếp chỉ huy. Cứ thế chúng tôi tiếp tục đi dọc theo bờ biển cho đến khi trời tối. Vào lúc sắp tối, trên đường xe đang hành quân, có một đồng chí du kích cũng lên xe và dẫn dường cho đoàn xe.

Sau đó chúng tôi rẽ phải để đi về phía tây hướng vào nội địa. Chúng tôi đi qua các cồn cát, những rừng phi lao thưa thớt. Tôi nghe nói đoàn xe đã vượt qua căn cứ Quán Ngang của địch và đang tiến về phía căn cứ Đông Hà. Vì mới vào chiến trường lần đầu, nên tôi không biết địa hình, lại không hề biết tí gì về nhiệm vụ tác chiến, đường hành quân và vị trí chiếm lĩnh trận địa.

Xe BTR-50PK là xe thiết giáp chở quân, xe có vỏ thép mỏng, 2 cánh cửa phía trên nóc xe như hai cánh cửa tủ mở ra hai phía nên ngồi trên xe có thể quan sát rõ mọi vật xung quanh và bầu trời. Đoàn xe đi trong đêm, len lỏi giữa các cồn cát và rừng phi lao. Nhưng có một điều lạ là đoàn xe chúng tôi đi đến đâu thì máy bay trinh sát của địch vẫn bám theo đến đấy. Pháo sáng cứ thả dọc theo đường đi. Chúng tôi ngồi trên xe nhìn rõ những chiếc dù pháo sáng rơi xuống cách xe không đầy 10m. Tôi thắc mắc hỏi đồng chí Bền:

- Anh Bền này, tại sao xe mình đi đến đâu, máy bay trinh sát của nó cứ bay theo và thả pháo sáng nhỉ?

Biết tôi là sĩ quan mới ra trường và được điều về Trung đoàn đi thực tế, đồng chí Bền giải thích:

- Cậu mới vào nên chưa biết, trong này ở đâu chả có pháo sáng của địch.

Việc coi đó là một hiện tượng bình thường mà không hề đặt câu hỏi tại sao lại có hiện tượng như vậy có thể dẫn đến những hậu quả khôn lường không ngờ tới. Thực ra trong khi đoàn xe chúng tôi cắm cờ giải phóng bơi qua sông, rồi tiếp tục hành quân hàng chục cây số dọc bờ biển, trên xe phấp phối cờ giải phóng, máy bay trinh sát của địch đã phát hiện ra và chúng đã luôn luôn theo dõi đoàn xe trên suốt dọc đường hành quân từ Cửa Tùng vào đây. Địch không tấn công ngay vào đội hình của đoàn xe mà chúng cứ bám theo. Khi trời tôi để không bị mất mục tiêu. Chúng tiếp tục bay theo đoàn xe và thả pháo sáng quan sát. Cứ chiếc này hay lên, bám theo đoàn xe thả hết pháo sáng là lại có chiếc khác lên thay.

Ra khỏi các cồn cát và các rặng phi lao, chúng tôi lại đi cắt qua những cánh đồng. Dưới ánh đèn dù của địch chúng tôi quan sát thấy rải rác trên cánh đồng có những ụ đất to như chiếc xe tăng. Sau này chúng tôi biết đó là những ngôi mộ. Đi tiếp một đoạn nữa chúng tôi nhìn thấy một con đường. Trên đường có những ánh đèn pha ô tô. Đoàn xe của chúng tôi tiếp tục vượt qua đường. Trong khi vượt qua đường có một xe bị sự cố kỹ thuật. Chúng tôi phải dừng lại, tổ chức cứu kéo. Lúc này có một cứ điểm của địch phát hiện ra đoàn xe chúng tôi đang hành quân, chúng bắn đạn cối 81mm vào đội hình. Nhưng chúng tôi hầu như không để ý vì mục tiêu của chúng tôi lúc này là phải nhanh chóng đến vị trí tập kết. Sau khi tổ chức cứu kéo xong đoàn xe lại tiếp tục hành quân. Không thấy địch nã đạn côi 81mm vào đoàn xe nữa, có lẽ địch quan sát thấy đoàn xe thiết giáp khá đông nên nằm im để không bị tấn công.

Đi thêm một đoạn nữa, chúng tôi bắt đầu nhìn thấy một vùng sáng rực trong đêm. Đó là căn cứ Đông Hà đang bị ta bao vây, đạn từ trong căn cứ bắn ra như pháo hoa. Trong đòi tôi chưa bao giờ được thấy đạn bắn nhiều như thế. Những tia lửa đạn xuyên màn đêm sáng rực từ trong căn cứ bay về mọi phía. Hình như quân địch cứ liên tục bắn để trấn an tinh thần và uy hiếp đối phương chứ không nhằm vào một mục tiêu nào bị phát hiện.

Gần sáng đoàn xe dừng lại trên một bãi đất hoang. Có lẽ đây là đất bỏ hoang lâu ngày nên có những cây dại cao hơn tháp pháo xe tăng chút ít. Vì đêm tối, lại vừa đến nơi nên tôi không biết nó rộng bao nhiêu. Nhưng tất cả đoàn xe của chúng tôi đều vào đó. Xung quanh cái bãi hoang này vẫn là đồng ruộng, xa xa về phía đông nam chúng tôi thấy những cồn cát trắng, về phía tây bắc là những rặng tre um tùm, có thể phía đó là làng mạc.

Trong khi chúng tôi đang đưa xe vào giấu trong bãi thì trên bầu trời một chiếc L19 vẫn thả pháo sáng để quan sát. Vì pháo sáng địch vẫn thả trên suốt đường hành quân nên bây giờ pháo sáng lơ lửng trên trời cũng không làm cho ai quan tâm cả và đó là một sai lầm nghiêm trọng. Đến hơn 5 giờ sáng, vẫn còn một vài chiếc xe tiến vào, lùi ra để giấu xe, chiếc L19 đảo vài vòng, thả vài quả pháo sáng cuối cùng rồi biến mất. Sau khi các xe đã vào hết vị trí, chúng tôi đi chặt lá ngụy trang xe rồi trải chiếu chui xuống gầm xe nằm nghỉ. Như thế là chúng tôi đã trải qua 2 đêm gần như thức trắng. Một đêm chờ vượt sông ở Cửa Tùng và một đêm hành quân liên tục từ Cửa Tùng vào đến vị trí tập kết. Sau này tôi biết nơi này là Mai Xá Thị một vị trí rất gần căn cứ Đông Hà. Từ lúc lên đường hành quân, chúng tôi không còn ăn cơm nữa, tất cả đều ăn lương khô vì ở mọi địa điểm đều không thể triển khai nấu cơm để giữ bí mật. Nước uống cũng không phải là nước đun sôi nữa, chúng tôi dự trữ nước ngọt vào các can chứa nước rồi cho vào bi đông, sau đó cho một viên thuốc gọi là viên lọc nước vào, xóc lên và cứ thế là uống. Vào đến vị trí tập kết, tôi biết rằng chiếc xe chỉ huy, trong đó chở cán bộ chỉ huy tiểu đoàn, các trợ lý của trung đoàn và hai đồng chí trợ lý của Bộ Tư lệnh Thiết giáp bị trúng đạn pháo 175mm từ tàu biển của địch bắn vào và tất cả những thành viên trên xe đều đã hy sinh. Tin tức này đã được báo về sở chỉ huy trung đoàn vẫn đang còn ở nông trường Quyết Thắng. Vì tôi cũng nằm trong danh sách xe chỉ huy nên tôi cũng đã được báo là đã hy sinh. Như vậy là chỉ sau 1 ngày Tiểu đoàn 66 vượt sông Bến Hải vào phía Nam, gần hết Ban Chỉ huy tiểu đoàn và số trợ lý của Trung đoàn và của Bộ Tư lệnh Thiết giáp đã hy sinh. Nằm dưới gầm xe cùng với tôi có khoảng 10 người, trong đó có đồng chí Bảo, Thiếu úy Chính trị viên Đại đội, đồng chí Dũng lái chính, đồng chí Bạch lái phụ, đồng chí Thơm thượng sĩ Khẩu đội trưởng cối. Một đồng chí y tá và tất cả khẩu đội cối trên xe.

Khoảng 6 giờ sáng, trên bầu trời cùng lúc 2 chiếc OV-10 và 1 chiếc L19 xuất hiện trên khu vực trú quân của chúng tôi. Hiện tượng địch tập trung một lúc 3 chiếc máy bay trinh sát trên một khu vực hẹp là một hiện tượng lạ. Một lát sau chúng tôi nghe tiếng bom nổ. Tiếng bom nổ rất gần, chúng tôi nghĩ là địch đã ném bom vào đoàn xe. Trên trời có nhiều chiếc máy bay: 3 chiếc AD6 và 2 chiếc B.57, bay thành một vòng tròn, 2 chiếc OV-10 và 1 chiếc L19 bay lượn quan sát. Khi chúng phát hiện ra mục tiêu chúng bắn một quả pháo khói xuống để chỉ thị mục tiêu và các máy bay ném bom lần lượt bổ nhào xuống ném bom. Mỗi lần AD6 bổ nhào ném 2 quả, còn B.57 to hơn thì ném 5 quả. Tiếng bom rung chuyển cả khu vực trú quân. Nhưng bom không ném vào vị trí của đoàn xe đang ẩn nấp. Chúng tôi nghe thấy tiếng pháo cao xạ 37mm bắn lên từ mặt đất. Như vậy là cạnh vị trí tập kết của chúng tôi đã bố trí sẵn các trận địa pháo cao xạ bảo vệ. Biết là máy bay ném bom không ném vào vị trí tập kết của đoàn xe, tất cả chúng tôi chui ra khỏi gầm xe để quan sát trận đánh giữa máy bay và pháo cao xạ.

Mặc dù trên các xe đều có súng máy phòng không, nhưng không một xe nào được lệnh nổ súng. Vào lúc này có lẽ Ban chỉ huy tiểu đoàn vẫn chưa biết rằng vị trí tập kết của Tiểu đoàn bộ binh cơ giới 66 đã bị lộ. Ngay trong tình huống đó, chúng tôi cũng không nhận được một chỉ thị nào từ tiểu đoàn về các phương án xử lý tình huống. Trong Ban chỉ huy tiểu đoàn lúc này có lẽ chỉ còn đồng chí Bền, Chính trị viên và một đồng chí chính trị viên phó mà tôi chưa kịp biết tên. Tôi là sĩ quan từ Ban Hậu cần xuống và đi theo tiểu đoàn, khi tiểu đoàn đã triển khai đội hình hành quân nên không được biết về nhiệm vụ của tiểu đoàn, đường hành quân và các phương án xử lý tình huống. Cuộc chiến đấu giữa pháo cao xạ và máy bay ném bom của địch kéo dài khoảng 2 giờ. Trong hai tiếng đó tôi nghe nói lực lượng cao xạ đã bắn rơi 1 máy bay.

Anh em của Tiểu đoàn bộ binh cơ giới của chúng tôi còn rất trẻ, phần đông là lính tân binh chỉ khoảng 18, 19 tuổi cứ vô tư nấp trong các bụi cây quan sát mà không hê biết sẽ còn xảy ra cái gì nữa.

Trong 2 tiếng đồng hồ, từng đợt máy bay lên trút hết bom quay về thì lại có đợt khác lên thay thế. Tiếng pháo cao xạ thưa dần và sau đó im hẳn. Chắc là pháo cao xạ đã hết đạn, hoặc địch đã đánh trúng trận địa.

Khoảng 8 giờ sáng lại một đợt máy bay nữa đến, vẫn theo đội hình 3 chiêc AD6 và 2 chiếc B.57. Phía trên cao vẫn có hai chiếc OV-10 và một chiếc L19 bay lượn, không ngừng quan sát xuống mặt đất. Khác với mọi lần trước, lần này sau khi chiếc L19 bắn một quả đạn khói, 5 chiếc máy bay lần lượt bổ nhào và ném bom vào đội hình của chúng tôi.

Lần đầu tiên trong đời tôi thấy bom rơi ngay bên cạnh mình. Tiếng nổ rung chuyển cả không gian, đất cát bay mù mịt. Chỉ sau một loạt bom, tất cả lá ngụy trang trên các xe đều bay hết. Tôi không kịp quan sát xung quanh mình có bao nhiêu chiếc xe nhưng trước mặt, cách tôi khoảng 15m, một chiêc xe tăng lội nước PT-85 không còn một cành lá ngụy trang, đứng phơi mình giữa bãi trống và nó đã trở thành mục tiêu để từng chiếc máy bay bổ nhào xuống cắt bom. Vì ở rất gần chiếc PT-85, chiêc xe của tôi cũng nằm trong vòng rất nguy hiếm. Ngay sau loạt ném bom đầu tiên, đồng chí Bảo, Thiếu úy, Chính trị viên đại đội đã một mình chạy vọt ra khỏi gầm xe. Bộ phận còn lại, mặt mày ngơ ngác hoảng hhots. Ngay cả đồng chí Thơm, Thượng sĩ, có tuổi luân nhiều nhất trong số chiến sĩ, trên đường hành quân tỏ ra là người từng trải thì lúc này lại còn tỏ ra mất bình tĩnh hơn cả các tân binh. Anh em nhớn nhác, mới lần đầu ra trận đã ăn một trận bom thế này thì quả là khủng khiếp, nhất là đối với những cậu con trai chưa đầy 20 tuổi.

Trong gầm xe lúc này tôi là sĩ quan duy nhất. Lúc bấy giờ tôi mới ra trường được phong chuẩn úy. Về tuổi đời, tôi là người lớn tuổi nhất, năm đó tôi đã 27 tuổi.

Tuy nằm trong gầm xe tôi vẫn thò đầu ra ngoài quan sát máy bay bổ nhào ném bom vào đội hình mà tâm điểm là chiếc PT-85. Máy bay địch vẫn bay thành một vòng tròn, đi đầu là 3 chiếc AD6 và tiếp theo là 2 chiếc B.57. Khi đến vị trí đoàn xe, từng chiếc một bổ nhào ném bom. Những quả bom khi cắt khỏi máy bay lao xuống mặt đất theo một đường thẳng về phía chúng tôi, tốc độ của chúng còn nhanh hơn tốc độ máy bay và khi bay trên không trung chúng xé không khí và rít lên những tiếng rít ghê rợn.

Tôi có cảm giác như chúng được phóng ra chứ không phải thả ra từ máy bay. Nằm dưới mặt đất chúng tôi thấy rõ máy bay bổ nhào, bom lao xuống hình tròn xoe, nghĩa là chúng đang hướng thẳng về phía chúng tôi, tiếng rít của những quả bom khi lao xuống đất, tiếng nổ chát chúa, tiêng mảnh bom bay vèo vèo và đất đá bắn tung tóe, khói bụi mịt mù có tác dụng uy hiếp tinh thần một cách khủng khiếp. Cái chết đang ở ngay bên cạnh từng giây, từng phút. Nhiều người không thể nào giấu được nét mặt hoảng hốt và khiếp sợ của mình. Nhưng có một điều rất lạ ngay trong những giờ phút nguy hiểm như thế, tôi vẫn có một cảm giác là mình sẽ không chết và cũng sẽ không bị thương. Có thể tôi có quý nhân phù trợ và quý nhân đó chắc là người mẹ của tôi đã mất ở chiến khu khi bà 29 tuổi và lúc đó tôi mới có 6 tuổi. Sau này trong suốt chiến dịch và trong đường đời, tôi đã nhiều lần lâm vào những tình thế nguy hiểm nhưng tôi đều thoát hiểm một cách dễ dàng.

Lúc này tiểu đoàn không còn khả năng chỉ huy nữa, anh em từ trong các xe thiết giáp hoặc đang nằm dưới gầm xe, vọt ra ngoài, cố gắng thoát khỏi vị trí nguy hiểm. Nhưng vì quá hốt hoảng và chưa có kinh nghiệm, nhiều người vừa vọt ra thì đúng lúc bom rơi xuống đất và bị thương vong.

Tất cả thành viên trên xe của tôi vẫn còn nằm dưới gầm xe, trừ đồng chí Bảo đã vọt ra ngay lúc đầu. Nhưng tất nhiên phải thoát ra khỏi đây vì không trước thì sau, bom sẽ rơi trúng xe chúng tôi, và tất cả sẽ bị thương vong. Lúc này trước mặt tôi là chiếc PT-85 đang đứng yên hứng chịu hết loạt bom này đến loạt bom khác. Trên xe có một khẩu súng máy phòng không 12,7mm nhưng không thấy một người nào, với lại lúc này có liều mạng cũng khó lòng trèo lên xe mà bắn được, khả năng sẽ chết vì mảnh bom là điều không thể trách khỏi. Còn đối với tôi, nếu tôi có đủ can đảm để trèo lên xe và không chết vì mảnh bom thì tôi lại không biêt bắn súng máy phòng không 12,7mm. Ở trường, chúng tôi chỉ tập bắn có 2 loại súng một là súng tiểu liên AK trong chương trình học quân sự năm thứ nhất và bắn súng ngắn trong chương trình quân sự năm thứ 3. Là kỹ sư vũ khí, chuyên ngành súng bộ binh và pháo mặt đất, nhưng tôi chưa hề tự tay tháo lắp và sử dụng các loại súng đại liên, trung liên, súng máy phòng không 12,7mm, các loại súng cối và DKZ, kiến thức về sử dụng, sửa chữa và hiệu chỉnh các loại vũ khí này hầu như chưa có gì. Trong trường hợp cụ thể này một kho kiến thức đồ sộ mà tôi học được trong 5 năm ở trường đã không giúp gì dược tôi. Điều cần nhất bây giờ là phải biết bắn súng 12,7mm, nhưng điều đó là không thể.

Tôi quyết định phải nhanh chóng cho bộ đội rời khỏi nơi này. Với cương vị là người sĩ quan duy nhất còn lại trong tất cả các thành viên của xe, tôi ra lệnh: Tất cả bình tĩnh, nằm nguyên tại vị trí, khi nào tôi lệnh cho ai ra thì người đó ra!

Sau khi phát lệnh, tôi thấy mọi người có vẻ như được trấn tĩnh lại, không ai nói một câu nào nhưng nhìn nét mặt của họ tôi biết rằng họ đang đặt lòng tin vào tôi và sẵn sàng chấp hành mệnh lệnh.

Vì đã quan sát địch ném bom ngay từ đầu, tôi biết được thòi điểm an toàn nhất có thể thoát ra ngoài là sau khi một loạt bom vừa nổ. Khi đó chiếc máy bay vừa ném bom sẽ bay lướt qua đầu chúng tôi và chiếc tiếp theo đang trên đường bay tới, khoảng 30 giây sau là nó sẽ bổ nhào và ném loạt bom tiếp theo. Chỉ có khoảng 30 giây cho người lính vọt ra ngoài và để họ vận động khỏi khu vực bị ném bom. Chính vì vậy thời khắc an toàn nhất là lúc bom vừa nổ. Nhưng đó cũng là lúc mà người ta khiếp sợ nhất. Nắm được điều này, cứ sau một tiếng nổ rung chuyển tôi lại lệnh cho hai đồng chí ra khỏi xe. Tôi lệnh cho đồng chí Dũng lái chính và đồng chí Bạch lái phụ ra đầu tiên, sau đó đến các thành viên trong khẩu đội cối. Cuối cùng là đồng chi y tá đại đội. Tôi nhắc đồng chí y tá mang túi thuốc, túi thuốc đó sẽ rất cần thiết sau cuộc ném bom. Nó là túi thuốc cứu thương duy nhất của đại đội, chắc là có rất nhiều thuốc vì nó to bằng một cái túi du lịch.

Thoát ra khỏi xe, tôi khoác một cái xà cột và đeo bên người một khẩu súng ngắn. Lúc này từ bãi xe đang bị ném bom bộ đội cũng đang bò ra. Nhiều người có lẽ đã dính mảnh bom, quần áo bê bết máu. Vì mục tiêu chính là phá huỷ xe tăng, nên địch chỉ ném bom phá, tôi nghĩ lúc này nếu địch rải bom bi thì thương vong của ta chắc còn nhiều hơn nữa.

Ra khỏi xe một khoảng khá an toàn, tôi dừng lại nấp sau một bờ ruộng và quan sát chiếc PT-85 và chiếc BTR-50PK của tôi cạnh đó đang hứng chịu từng đợt bom từ máy bay địch ném xuống. Đây là khoảng cách khá an toàn, mặc dù không có hầm hố gì. Sau hàng chục loạt bom, chiếc PT-85 vẫn đứng trơ trơ giữa bãi trống, trên mình không còn một cành lá ngụy trang. Hôm ấy trời trong xanh không một gợn mây, từ mọi phía và từ trên cao nhìn rất rõ chiếc xe tăng đang đứng đó như một mục tiêu để dịch tha hồ ném bom. Vì pháo cao xạ cũng không còn nổ súng nữa địch hạ thấp độ cao cắt bom nhằm phá hủy bằng được chiếc PT-85. Chúng tôi nhìn rõ cả khoang lái và phi công ngồi bên trong. Bom rơi xung quanh chiếc xe tăng. Nhưng sau mỗi loạt bom nổ rung chuyển, khói bụi vừa tan, chúng tôi lại thấy chiếc xe vẫn đứng nguyên chỗ cũ không hề hấn gì.

Tuy nhiên chỉ sau mấy loạt bom, chiếc BTR-50PK của chúng tôi đã bốc cháy. Trên xe chứa đạn cối 82mm và tất cả quân tư trang của chúng tôi. Chiếc xe bắt lửa rất nhanh vì trên xe có gần 600 lít diezel. Một lát sau có tiếng đạn cối nổ trong xe. Như vậy ngọn lửa đã lan sang đống đạn cối, nhưng đạn cối không nổ cùng một lúc. Nó nổ từng quả một, sau mỗi tiếng nổ, chiếc xe thiết giáp lại sụn xuống, vì đã ngồi trên xe hành quân suốt dọc đường từ ga Vinh vào đến Quảng Trị, chiếc xe đã trở nên rất gần gũi và thân thiết với chúng tôi. Nhìn chiếc xe của mình bốc cháy và sau mỗi tiếng nổ lại sụn lưng xuống, tôi có cảm giác mình như người nông dân nhìn thấy con trâu thân thuộc đang bị kẻ ác nện nhũng đòn trời giáng vào lưng mà không làm gì được.

Tại đây tôi gặp đồng chí Uy, Trung úy, Trợ lý kỹ thuật và cũng thuộc Ban Hậu cần. Đồng chí Uy là lái xe tăng được đào tạo chính quy ở Trung Quốc, ngươi cao to vạm vỡ và có khuôn mặt khá đẹp trai. Trên đường hành quân đồng chí Uy là người vui vẻ và lạc quan. Đồng chí thường kể về cô người yêu của mình tên là Núi, vẫn đang công tác ở Bộ Tư lệnh Thiết giáp. Đến bây giờ tôi vẫn nhớ câu hát mà đồng chí hay hát trên đường hành quân: "Trăng lên vờn mây trắng. Hò lên Bạn đời ơi! Ta mang tình đất nặng. Lên ôm ấp mây trời. Núi ơi, cao mấy chặng sao bằng tình đời ta. Súng ơi vai vác nặng, sao bằng tình quê nhà". Đời lính là thế trên đường xông vào nơi chiến trận, không biết sống chết ra sao, vẫn cứ mơ mộng, vẫn cứ tràn đầy hy vọng và vẫn mang hình ảnh của người mình yêu bên mình.

Gặp nhau chúng tôi rất mừng vì biết đồng chí mình còn sống. Nhưng ngay vào lúc này đây, trong tình hình vô cùng khó khăn, vị trí đóng quân bị lộ, địch tập trung sức mạnh đánh hủy diệt vào đội hình xe. Bom đang nổ, xe đang cháy. Bộ đội tản ra bốn phía, không có một sự chỉ huy thống nhất nào và không biết đã có bao nhiêu người hy sinh, bao nhiêu người bị thương. Chúng tôi trên người chỉ có chiếc xà cột, một khẩu súng ngắn, nên chỉ có cách duy nhất là ẩn nấp, chờ cho đợt ném bom của địch chấm dứt. Bộ đội tản ra bốn phía nhưng vẫn ở trong một cánh đồng hẹp. Không một ai đi quá xa. Chúng tôi chỉ ở cách vị trí địch ném bom vài trăm mét. Nên có thể quan sát rất rõ từng chiếc máy bay của địch bổ nhào, từng quả bom bay ra khỏi máy bay lao xuống bãi giấu xe. Sau khi tất cả năm chiếc dã ném hết bom, chúng bay về căn cứ. Trong khi 3 chiếc máy bay trinh sát vẫn tiếp tục bay lượn trên trời. Khoảng 5 đến 10 phút sau lại có tốp khác lên thay thế. Như thế là giữa 2 đợt bom là một khoảng lặng. Nhưng ngay cả trong cái khoảng lặng đó, cũng không có một mệnh lệnh nào được ban ra. Bộ đội nằm đâu vẫn nằm yên đấy. Họ cũng không dám di chuyển nhiều vì trên trời vẫn còn 2 chiếc OV-10 và 1 chiếc L19. Chúng bay thấp và khi phát hiện mục tiêu là chúng bắn xuống ngay.

Trong khi ngồi với đồng chí Uy, tôi quan sát thấy cách chỗ tôi đang nằm khoảng 500m là một cồn cát. Trên cồn cát có khoảng vài chục người dân ăn mặc quần áo đủ màu, có người che ô, có người đội nón lá, đứng túm tụm vào nhau. Đó là dân của các làng xung quanh, họ phải rời khỏi nhà và tập trung trên các cồn cát. Máy bay địch không ném bom vào chỗ họ. Đây là vùng ta chưa giải phóng nên tôi đoán là chính quyền của địch quy định như thế khi có chiến sự để tách dân ra khỏi bộ đội ta. Nhận thấy chỗ đó là vị trí không hề bị địch ném bom, tôi bàn với đồng chí Uy là đợi lúc địch thay ca giữa hai đợt ném bom, ta đi lên ngồi giữa đám đông cho an toàn. Đồng chí Uy tỏ ý e ngại vì trong đám đông đứng trên các cồn cát có đủ các thành phần. Địch có, ta có, người tốt có, người xấu có, ta không nên lên đó làm gì. Sau khi thuyết phục đồng chí Uy không được, tôi gọi một chiến sĩ, cũng đang ẩn nấp gÀn đấy, đợi lúc địch thay ca giữa 2 đợt ném bom, cluing tôi đi thẳng lên cồn cát và vào ngồi ngay giữa đám dân có đủ các thành phần, đủ các lứa tuổi. Thấy chúng tôi đến không ai tỏ thái độ gì, không xa lánh, cũng không niềm nở săn đón. Có lẽ trong số đó có cả người tốt, kẻ xấu nên không ai tỏ rõ thái độ của mình. Tuy nhiên, cũng có người đưa cho chúng tôi mỗi người một cái nón lá (hình giống như nón lá nhưng làm bằng nhựa) và một cái áo khoác họ nói:

- Hai anh bộ đội giải phóng khoác áo và đội nón ni vô không máy bay hắn phát hiện ra hắn ném hom vô đây đó.

Thế là tôi và cậu chiến sĩ khoác áo vào, đội nón lên đầu, yên trí ngồi giữa đám đông, những người dân hoàn toàn chưa quen biết. Ở vị trí này, chúng tôi quan sát rất rõ khu vực giấu xe đang bị đánh phá. Mục tiêu tập trung sự chú ý của địch vẫn là chiếc PT-85. Xung quanh đó là các xe thiết giáp chở bộ binh BTR-50PK. Trong số các xe thiết giáp, có the nhìn rất rõ chiếc xe của tôi đang bốc cháy và đạn cối trong xe vẫn tiếp tục nổ.

Trưa hôm ấy chúng tôi không ăn gì, thức ăn chỉ có lương khô, nhưng lương khô thì đã để hết trên xe rồi. Bây giờ xe đã cháy, không những lương thực, thực phẩm, đạn dược mà quân tư trang của chúng tôi cũng không còn gì nữa. Trước khi ròi khỏi hậu cứ ở nông trường Quyết Thắng miền Tây Vĩnh Linh, đồng chí Cung - Trợ lý hành chính của Ban Hậu cần có nhắc tôi là chỉ đem theo những thứ thật cần thiết, còn tất cả quân tư trang thì gửi lại hậu cứ. Nhưng vì tôi hoàn toàn không được biết là mình đi đâu, đi làm nhiệm vụ gì nên tôi cứ mang theo tất cả. Người đâu của đấy là yên tâm, bây giờ chỉ có những thứ gì mang trên người là còn. Lúc này tôi chỉ mặc một cái áo cộc tay, một quần dài, một bộ đồ lót trên người. Trong xà cột có một chiếc võng dù, một tăng ni lông, một chiếc màn tuyn và một quyển sổ công tác chưa ghi chữ gì. Đeo quanh thắt lưng to bản là một khẩu súng ngắn, một túi thuốc cá nhân, một bi đông nước và một dao găm. Đó là những vật bất ly thân. Bộ quần áo giờ đây đã đầy bùn đất, nhưng có lẽ còn lâu tôi mới có quần áo để thay. Tuy nhiên, tất cả những điều đó chỉ là chuyện nhỏ, rất nhỏ so với cái mà tôi còn, đó là cái "gáo". Thòi ấy chúng tôi thường dùng hình tượng cái gáo dừa để chỉ cái đầu, tức là mạng sống của mình.

Ngồi giữa đám đông, không nghe thấy họ nói gì, cũng không hiểu họ nghĩ gì. Việc xuất hiện giữa đám đông lúc này thì chẳng có gì đáng tự hào cả vì lúc này chúng tôi đang bị địch đánh phủ đầu và hoàn toàn mất khả năng kháng cự.

Ngồi trên cồn cát đến khoảng 2 giờ chiều, tôi lại dẫn người chiến sĩ đi theo tôi trở lại cánh đồng nơi quân ta ẩn nấp. Tôi đến nấp sau một ụ đất rất to. Những ụ đất hình tròn, chiều cao bằng một chiếc xe lăng, đó là những cái mộ của dân ở đây. Tại đây tôi gặp một đồng chí cán bộ có tuổi, thấy tôi đeo súng ngắn bên hông đồng chí hỏi:

- Đồng chí là sĩ quan phải không?

Tôi trả lời:

- Vâng!

- Đồng chí ở bộ phận nào?

- Báo cáo tôi ỏ Ban Hậu cần

- Đồng chí tên là gì?

- Tôi tên là Chúng.

- Cấp bậc?

- Chuẩn úy.

Đồng chí nói:

- Tôi là Trung đoàn phó, từ giờ phút này đồng chí đi theo tôi và chấp hành mệnh lệnh của tôi.

Tôi trả lời:

- Rõ!

Người tôi vừa gặp là đồng chí Bạn, Thiếu tá Trung đoàn phó, đồng chí xuất thân là sĩ quan bộ binh. Khi thành lập Trung đoàn bộ binh cơ giới 66, đồng chí được điều về trung đoàn chắc là để chỉ huy phần tác chiến bộ binh của trung đoàn. Đồng chí đã vào đây từ trước và đang đi trinh sát để đưa tiểu đoàn đánh thẳng vào Đông Hà khi có lệnh của trên.

Gặp được tôi, đồng chí Bạn rất mừng vì đã có người hỗ trợ. Còn đối với tôi, kể từ khi lên xe cùng tiểu đoàn vượt sông, bây giờ tôi mới được làm việc trực tiếp cùng cấp trên.

Giờ đây tôi biết nhiệm vụ chính của tiểu đoàn là sử dụng khả năng cơ động, thọc sâu vào Đông Hà nhanh chóng đánh vào sở chỉ huy của địch. Đó là kế hoạch A2 và người trực tiếp chỉ huy là đồng chí Bạn. Nhưng thật đáng tiếc là kế hoạch chưa được thực hiện thì tiểu đoàn đã bị địch đánh tại vị trí tập kết. Hậu quả này có thể do một loạt các sơ suất và chủ quan từ người lính lái xe đến người chỉ huy trong suốt quá trình hành quân.

Quay trở lại đội hình, trong tình thế này, đồng chí Bạn cũng không thể làm được gì ngoài việc quan sát, nắm lại tình hình và chờ đến lúc địch dừng ném bom.

Trời nhập nhoạng tối, lúc này từ trên cao bằng mắt thường, địch không nhìn rõ mục tiêu dưới mặt đất nữa. Trận ném bom kết thúc và nó đã kéo dài suốt từ 8 giờ sáng cho đến 6 giờ chiều. Có lẽ địch nghĩ rằng chúng đã phá huỷ được gần hết số xe của ta.

Bây giờ là lúc tiểu đoàn có thể kiểm tra lại quân số, phương tiện, để đánh giá thiệt hại do trận bom gây ra, đồng thời giải quyết hậu quả. Dưới ánh đèn dù lờ mờ (lúc này vẫn còn một chiếc L19 bay lượn trên không và lâu lâu lại thả một quả pháo sáng), các đại đội kiểm tra lại quân số, tiến hành thu dọn chiến trường, làm công tác thương binh liệt sĩ. Khoảng trên 30 người đã bị thương vong.

Trong số cán bộ đã hy sinh có đồng chí Đán, Thiếu úy, Đại đội trưởng và đồng chí Dỹ, Thượng sĩ trung đội trưởng của đại đội hoả lực chúng tôi, đồng chí Dỹ là người đi cùng xe với tôi suốt chặng dường từ ga Vinh vào đến Vĩnh Linh. Dỹ là một người lính đã qua chiến đấu, tính tình rất vui vẻ. Tôi vẫn còn nhớ, trên những chặng đường hành quân, mặc dù đang đi về phía Nam, đồng chí vẫn cứ nghêu ngao đọc mấy câu thơ:

"Nàng về nuôi cái cùng con.
Để anh đi trẩy nước non Cao Bằng
Cao Bằng xa lắm em ạ!".

Chiếc PT-85 mục tiêu bị tấn công nhiều nhất, cho đến khi trận ném bom kết thúc vẫn còn nguyên hình dạng. Không một quả bom nào đánh trúng xe. Lúc này địch chưa sử dụng bom lade nên xác suất trúng đích của bom rất thấp. Cả ngày không biết bao nhiêu đợt bom giội xuống chiếc PT-85, nhưng không một quả bom nào rơi trúng vào tháp pháo hoặc buồng động cơ phía sau. Tuy nhiên mảnh bom đã phá hỏng hệ thống dầu bôi trơn. Nên khi lái xe cho xe nổ máy và chạy được một đoạn thì xe bị cháy máy.

Mới trên đường hành quân chưa vào trận mà đã bị đánh phủ đầu là một tổn thất lớn, nó đánh vào tinh thần người lính khi ra trận.

Đánh thắng trận đầu có vai trò quan trọng trong việc cổ vũ tinh thần của bộ đội vậy mà trận đầu lại ra quân như thế này... Nguyên nhân một phần là do sự chủ quan mất cảnh giác của ta. Trên chiến trường cái giá phải trả là xương máu.

Đêm đã xuống, những xe bị hư hỏng không thể cơ động được kéo đi cất giấu. Thương binh trong đêm được chuyển ra Vĩnh Linh. Còn tử sĩ thì được chôn cất trong một khu vực gần đó. Vì không có quan tài, chúng tôi phải dùng võng dù và tăng ni lông để mai táng. Cái tăng ni lông và chiếc võng của tôi cũng được sử dụng vào việc đó. Vậy là bây giờ tôi chỉ còn một bộ quần áo và một chiếc màn tuyn. Cuối tháng 3 nhưng trời vẫn lạnh. Tôi dùng chiếc màn tuyn quấn quanh cổ cho ấm.

Trong khi đang giải quyết hậu quả, đồng chí Bạn cho gọi tôi và nói:

- Bây giờ tôi giao cho đồng chí một nhiệm vụ rất quan trọng, đồng chí nghe cho kỹ nhé!

Tôi trả lời:

- Vâng!

Đồng chí Bạn nói tiếp:

- Tình hình là thế này, đêm hôm qua khi hành quân đến đây, Đại đội 5 đã bơi qua bên kia sông để giấu quân, nhưng phía bên kia sông bây giờ toàn là địch. Như vậy Đại đội 5 đã lọt vào giữa đội hình của địch. Bây giờ tôi điều cho đồng chí một trinh sát dẫn đường. Các đồng chí phải vượt qua bên kia sông, lần theo vết xích làm sao bắt được liên lạc với Đại đội 5 và đưa đồng chí Đại đội trưởng về đây gặp tôi. Đồng chí hiểu nhiệm vụ chưa?

Tôi trả lời:

- Rõ!

Đồng chí lại nói tiếp:

- Đồng chí chú ý bên kia sông hiện nay là vùng dịch, phải cảnh giác cao độ không để địch bắt sống và bằng bất cứ giá nào, đồng chí nhấn mạnh, bằng bất cứ giá nào đúng 8 giờ tối hôm nay đồng chí phải đưa được cán bộ chỉ huy Đại đội 5 về đây, về đúng vị trí này gặp tôi. Còn đây là đồng chí trinh sát sẽ đi với đồng chí. Đồng chí này biết chỗ vượt sông của Đại đội 5, đồng chí có cần hỏi gì không?

Tôi trả lời :

- Không!

- Vậy các đồng chí đi đi. Nhớ rõ địa điểm này nhé. Bằng bất cứ giá nào đúng 8 giờ tối gặp tôi ở đây.

Thế là tôi và đồng chí trinh sát lên đường. Cậu trinh sát người cao nhưng hơi gầy, mói ngoài 20 tuổi nhưng trông có vẻ dày dạn hơn nhiều so với những tân binh ở đại đội hoả lực với tôi, đồng chí trinh sát dẫn đường cho tôi ra chỗ Đại đội 5 vượt sông đêm hôm trước. Chúng tôi đi trên cánh đồng bằng phẳng dưới ánh đèn dù lờ mờ của chiếc L19. Nghĩ rằng không ai quan sát thấy mình, chúng tôi cứ đi thản nhiên, không đề phòng gì hết vì chúng tôi vẫn còn ở phía bên này bờ sông. Bỗng nhiên tôi nghe tiếng đạn rít trên không trung. Tuy mới lần đầu gặp phải trường hợp này nhưng tôi dễ dàng phân biệt tiếng rít của nó khi đang bay và khi sắp rơi xuống đất. Khi tiếng rít đã sát sạt bên tai, tôi lệnh cho đồng chí trinh sát nằm xuống, thế là những tiếng nổ chát chúa vang lên, tiếng mảnh đạn bay vèo vèo, đất đá văng tung toé, mùi thuốc nổ khét lẹt. Đây là đạn côi 81mm của địch, rơi rất gần chỗ chúng tôi.

Sau khi đạn nổ. Chúng tôi lại đứng dậy chạy ra phía bờ sông. Được một đoạn lại nghe tiếng đạn rít trên không trung, rồi tiếng rít xèn xẹt khi sắp rơi xuống đất. Chúng tôi lại nằm xuống, đạn lại nổ. Tôi nói với đồng chí trinh sát: "Địch phát hiện ra mình rồi! Chúng nó bắn theo mình đấy".

Đồng chí trinh sát nói:

- Nó bắn vu vơ đấy anh ạ! Đêm tối thế này làm sao nó trông thấy mình được.

Không tranh luận, tôi nói:

- Bây giờ thế này: Không đứng dậy chạy nữa, đồng chí và tôi sẽ bò khoảng 100m rồi sẽ đứng dậy đi tiếp.

Thế là tôi và đồng chí trinh sát bò tiếp khoảng 100 m không thấy địch bắn nữa.

Tôi ra lệnh:

- Đứng dậy đi tiếp!

Chúng tôi đứng dậy, vừa đi được khoảng l0m thì lại nghe tiếng đạn rít trên không rồi lao xuống chỗ chúng tôi, chúng lôi lại nằm xuống, đạn nổ. Lần này thì rõ rồi, khi chúng tôi đứng dậy trên cánh đồng bằng phăng, mặc dù trời tối, nhưng vẫn có ánh đèn dù lờ mờ của chiếc L19, địch vẫn phát hiện ra chúng tôi. Tôi nói với đồng chí trinh sát: Đồng chí đã thấy nó phát hiện ra mình chưa?

Đồng chí trinh sát nói:

- Đi đâu nó cũng bắn theo thế này thì làm sao đi được, hay là ta quay về báo cáo với thủ trưởng đi anh.

Tôi nói:

- Không được, đồng chí không nghe Trung đoàn phó nói: Bằng bất cứ giá nào cũng phải đưa được đại đội trưởng Đại đội 5 về gặp Thủ trưởng lúc 8 giờ tối à?

Câu nói: "bằng bất cứ giá nào" mà đồng chí Bạn nhắc đi nhắc lại 3 lần đã làm cho tôi tin chắc rằng nhiệm vụ mà tôi đang thi hành là vô cùng quan trọng, không thể thoái lui được. Tôi nói tiếp: "Bây giờ ta phải bò một đoạn thật xa, phải làm cho địch mất mục tiêu và không thể bám theo ta nữa.

Thế là chúng tôi bò một mạch ra tối gần bờ sông. Địch bị mất mục tiêu, chúng tôi không bị chúng nã đạn cối theo nữa. Qua trận bom địch đánh vào chỗ giấu xe ngày hôm nay và qua lần bị đạn cối của địch bắn đuổi, tôi rút ra một kết luận là: khi bị pháo bắn hoặc bị bom, để tránh bị sát thương cách tốt nhất là nằm sát xuống mặt đất. Nhiều người bị sát thương nhất là tân binh khi thấy bom nổ, hoảng hốt bỏ chạy là trúng mảnh bom. Vì khi bom nổ, mảnh bom văng ra bốn phía theo hình phễu, nếu ta đang đứng, hoặc đang chạy, thân mình cao trên mặt đất thì dù ở phía nào cũng dễ bị trúng mảnh bom.

Ra đến bờ sông thấy rất rõ vết xích xe thiết giáp tại bến vượt. Bây giờ chúng tôi phải bơi qua bên kia sông, sau đó lần theo vết xích xe thiết giáp để tìm đến chỗ Đại đội 5 đang trú quân. Gọi là sông nhưng có lẽ đó chỉ là một nhánh sông, rộng khoảng 20 m. Nhưng không thể mặc quần áo để bơi qua sông được. Chúng tôi quyết định phải cởi quần áo, giấu vào một bụi cây, chỉ mặc quần đùi bơi qua sông và phải nhớ kỹ chỗ giấu quần áo để còn mặc vào khi quay trở về. Trời mới cuối tháng 3, vẫn còn lạnh. Nhưng điều mà tôi ngại nhất lúc này không phải là lạnh mà là tôi cảm thấy người mình trắng quá, rất dễ trở thành mục tiêu bị phát hiện. Lúc bình thường thì thấy mình đen vậy mà lúc này lại thấy mình trắng thế! Giấu xong quần áo chúng tôi bơi qua sông. Đồng chí trinh sát cầm một khẩu AK báng gập, còn tôi chỉ có một khẩu súng ngắn. Qua bên kia bờ sông, dưới ánh sáng lờ mờ của ánh đèn dù chúng tôi cứ lần theo vết xích mà đi. Rất may, lúc này địch không bắn nữa. Tôi dặn đồng chí trinh sát khi nào phát hiện ra xe thiết giáp không được làm kinh động vì quân ta có thể nhầm tưởng chúng ta là bọn thám báo thì ta chỉ có chết oan. Như thế là bây giờ không những chỉ sợ địch bắn mà còn sợ bị ta bắn nhầm nữa. Vì vậy khi phát hiện ra vật gì phía trước giống như cái xe thiết giáp là chúng tôi lại nằm bẹp xuống từ từ bò đến nơi. Một vài lần chúng tôi làm như thế, nhưng khi đến gần mục tiêu thì không phải là xe thiết giáp mà là những cái mộ của dân như tôi đã kể ở trên.

Cuối cùng chúng tôi cũng tìm ra được vị trí đóng quân của Đại đội 5. Đó là một cái gò thấp có rất nhiều cây dứa dại, không có nhiều cây cối um tùm như chỗ giấu xe của chúng tôi. Nhưng Đại đội 5 không bị máy bay phát hiện. Điều quan trọng nhất là nó không bị lộ khi hành quân như chúng tôi. Bí mật vào đến tận nơi, chúng tôi phát hiện ra cả đơn vị hầu như mọi người đã ngủ. Mặc dù lúc đó chưa dên 8 giờ tối. Phần lớn rải chiếu nằm ngủ dưới gầm xe. Có lẽ những cuộc hành quân liên miên hết đêm này qua đêm khác đã làm cho cả đơn vị mệt mỏi và thiếu ngủ, nên bất cứ ở đâu và lúc nào cũng có thể ngủ được. Chỉ cần một lực lượng nhỏ tập kích vào vị trí đóng quân của Đại đội 5 thì tổn thất có thế sẽ rất lớn. Nhưng rất may là lúc này, trên toàn chiến trường quân ta đang tấn công dữ dội. Các căn cứ của địch, trong đó lớn nhất là căn cứ Đông Hà đang bị bao vây chặt nên địch đang co cụm lại, không dám hoạt động gì.

Tôi đến một xe, đánh thức mọi người đang ngủ dưới gầm xe dậy và hỏi:

- Ban chỉ huy đại đội của các anh ở đâu? Những người lính đang ngủ bị đánh thức dậy, ngơ ngác chưa biết gì. Sau một lúc mới định thần lại (không biết họ có để ý tôi và cậu lính trinh sát chỉ mặc mỗi cái quần đùi hay không). Tuy nhiên khi thấy cậu trinh sát mang khẩu AK thì họ yên trí là quân ta, một người hỏi:

- Các anh ở đâu đến?

Tôi trả lời: Chúng tôi từ tiểu đoàn đến truyền lệnh cho các đồng chí, đưa tôi đi gặp Đại đội trưởng.

Một người lính đưa chúng tôi đi một đoạn đến chỗ có một cái rãnh sâu, nhưng bên dưới không có nước. Đại đội trưởng đang mắc võng nằm dưới đó. Tôi đánh thức Đại đội trưởng dậy và nói:

- Đồng chí Bạn, Trung đoàn phó cử tôi đến, đồng chí theo tôi về bên kia sông trực tiếp nhận nhiệm vụ.

Đại đội trưởng lệnh cho đơn vị thức dậy, sẵn sàng đợi lệnh hành quân và khẩn trương đi theo tôi về vị trí đã hẹn gặp đồng chí Trung đoàn phó. Đồng chí Đại đội trưởng đưa theo một vài người nữa cùng đi. Sau khi bơi qua sông, tôi và đồng chí trinh sát lại lấy quần áo mặc vào. Trong khi mặc quần áo, tôi nói với đồng chí Đại đội trưởng và những đồng chí cùng đi:

- Từ đây đến chỗ gặp Trung đoàn phó các đồng chí phải chú ý địch có thể quan sát thấy ta. Lúc nãy ở đoạn này, tôi đã bị chúng bắn súng cối đuổi theo đấy, nhưng rất may lúc này không thấy địch bắn nữa. Chúng tôi cứ đi đến vị trí đã hẹn. Vẫn chưa đến 8 giờ tôi nhưng không thấy đồng chí Trung đoàn phó đâu cả.

Tôi nói với đồng chí Đại đội trưởng chờ và lệnh cho đồng chí trinh sát đi tìm đồng chí Trung đoàn phó.

Một lát sau đồng chí trinh sát dẫn đồng chí Bạn ra điểm hẹn, tôi hỏi:

- Thủ trưởng nói với tôi là bằng bất cứ giá nào cũng phải đưa được chỉ huy Đại đội 5 về đây mà sao đúng giờ không thấy thủ trưởng vậy?

- Lúc nãy ngồi đây nó bắn ghê quá, tớ phải tạm lui vào làng.

- Bây giờ tôi có phải làm gì nữa không ạ?

- Thôi thế được rồi, đồng chí đã hoàn thành nhiệm vụ, bây giờ quay về đơn vị đi.