KHÚC HÁT GIỮA MÙA MƯA

Mưa bắt đầu rơi từ cuối buổi chiều. Ban đầu chỉ là những hạt nhỏ, rơi lộp bộp trên mái lá. Nhưng chưa đầy nửa giờ sau, cả khu rừng chìm trong một màn nước trắng xóa. Con đường đất trước lán biến thành một dải bùn nhão. Nước từ trên triền dốc chảy xuống, len qua những rễ cây, tràn vào những chiếc hố nhỏ. Trong căn lán tạm, mấy người lính ngồi sát bên nhau. Người lau khẩu trang. Người hong đôi dép. Người kiểm tra lại chiếc ba lô đã sũng nước. Không ai nói nhiều. Sau một ngày hành quân dài, ai cũng mệt. Bỗng từ góc lán vang lên một tiếng hát. Rất khẽ. Trong trẻo. Giữa tiếng mưa rừng, tiếng hát ấy nghe như một dòng nước nhỏ len qua những tán cây. Mọi người ngẩng lên.

Người đang hát là Hạnh, cô thanh niên xung phong mới ngoài hai mươi tuổi. Cô vừa lau mái tóc ướt vừa hát. Anh Thành, người ngồi gần cửa lán, mỉm cười:

- Hạnh, mưa thế này mà cô vẫn hát được à?

Hạnh đáp:

- Càng mưa càng phải hát. Tại sao?

Cô cười:

- Để mọi người biết chúng ta vẫn còn vui. Cả lán bật cười. Không ai biết rằng khúc hát đêm ấy sẽ trở thành một trong những ký ức đẹp nhất của những người từng đi qua chiến tranh.

Hạnh quê ở một làng nhỏ bên sông. Nhà nghèo. Cha làm ruộng. Mẹ dệt chiếu. Hạnh là con gái thứ hai trong gia đình có bốn anh chị em. Từ nhỏ, cô đã thích hát.

Mẹ thường nói:

- Con gái gì mà hát suốt ngày.

Hạnh cười:

- Mai mốt con đi xa, mẹ nhớ tiếng con thì sao?

Mẹ gõ nhẹ vào trán con.

- Đi đâu mà đi? Hạnh không trả lời. Nhưng trong lòng cô đã có một quyết định.

Khi đất nước còn chiến tranh, Hạnh viết đơn tình nguyện tham gia thanh niên xung phong. Ngày nhận tin trúng tuyển, cô chạy về báo mẹ. Mẹ đang ngồi bên khung dệt.

Bà dừng tay.

- Con suy nghĩ kỹ chưa?

Hạnh gật.

- Rồi. Có biết ngoài đó gian khổ lắm không? Con biết.

Mẹ im lặng.

Một lúc lâu sau, bà lấy chiếc khăn rằn cũ đưa cho con.

- Mang theo.

Hạnh cầm lấy.

- Mẹ không cản con sao?

Bà nhìn con.

- Mẹ thương con nên mới muốn giữ. Nhưng đất nước lúc này cần những người trẻ.

Hạnh ôm lấy mẹ. Không ai nói thêm.

Ngày Hạnh lên đường, trời cũng mưa. Mẹ đứng bên hiên. Cha tiễn con ra tận đầu làng. Hạnh đeo ba lô. Trong đó chẳng có gì nhiều. Một bộ quần áo. Một chiếc khăn rằn. Một cuốn sổ nhỏ. Và vài dòng chữ mẹ viết.

Cha dặn:

- Nhớ giữ sức khỏe.

Hạnh cười:

- Con biết rồi.

Mẹ chỉ nói:

- Khi nào mệt thì nhớ nhà.

Hạnh ngạc nhiên:

- Nhớ nhà để làm gì?

Mẹ nhìn con.

- Để biết mình phải trở về.

Hạnh ôm mẹ. Rồi bước đi. Cô vừa đi vừa ngoái lại. Mái nhà nhỏ dần. Mẹ vẫn đứng đó. Bàn tay bà giơ lên vẫy.

Đơn vị của Hạnh làm nhiệm vụ trên một tuyến đường quan trọng. Công việc của họ là san đường, vận chuyển hàng, dẫn đường và bảo đảm tuyến giao thông thông suốt. Mùa mưa là thời gian vất vả nhất. Đất mềm. Bùn sâu. Nước dâng nhanh. Có những ngày mọi người phải làm việc từ sáng đến tối. Áo quần lúc nào cũng ướt. Chân tay lấm bùn. Nhưng Hạnh vẫn hát. Khi làm việc, cô hát nhỏ. Khi nghỉ, cô hát lớn hơn. Có hôm cả đội mệt rã rời.

Một người hỏi:

- Hạnh, cô không biết mệt sao?

Hạnh cười:

- Mệt chứ. Vậy sao còn hát? Vì nếu không hát, tôi sẽ nghe tiếng mưa.

Người kia hỏi:

- Nghe tiếng mưa thì sao?

Hạnh đáp:

- Nhớ nhà.

Thành là người hay trêu Hạnh. Anh lớn hơn cô vài tuổi. Quê ở miền Tây. Hai người thường làm cùng một nhóm.

Một hôm, Thành hỏi:

- Hạnh này. Gì? Sau này hòa bình cô muốn làm gì?

Hạnh suy nghĩ.

- Tôi muốn về quê.  Chỉ vậy thôi?  Ừ.  Không muốn làm gì khác?

Hạnh cười:

- Về trồng một vườn hoa.

Thành hỏi:

- Hoa gì? Hoa giấy. Sao lại hoa giấy? Vì nó chịu được nắng, chịu được mưa.

Thành gật gù:

- Giống cô.

Hạnh bật cười.

- Tôi giống hoa giấy chỗ nào? Cũng dai lắm. Hạnh lấy chiếc khăn ném vào anh. Cả hai cùng cười.

Một chiều mưa, Hạnh nhận được thư mẹ. Cô ngồi dưới mái lán đọc.

Mẹ viết:

"Con Hạnh, ở nhà mọi người vẫn khỏe. Cha con vừa sửa lại mái bếp. Em út hỏi bao giờ chị về. Mẹ nói khi nào đất nước hết chiến tranh thì chị về." Hạnh đọc đến đó thì dừng lại. Cô nhìn ra ngoài. Mưa vẫn rơi. Cô lấy cuốn sổ.

Viết:

"Mẹ ơi, con cũng nhớ nhà." Nhưng viết xong, cô không gửi. Cô xé đi.

Thay vào đó, Hạnh viết:

"Mẹ cứ yên tâm. Con khỏe." Đó là điều những người đi xa thường làm. Họ giấu nỗi nhớ để người ở nhà yên lòng.

Mưa kéo dài suốt ba ngày. Đường bị sạt. Đơn vị phải khẩn trương khắc phục. Mọi người làm việc dưới trời mưa. Đất bám đầy chân. Nhiều người ngã xuống rồi lại đứng dậy. Hạnh cũng vậy. Cô trượt chân.

Thành đưa tay kéo cô lên.

- Có sao không? Không. Đứng được không? Được.

Hạnh phủi bùn. Rồi lại tiếp tục làm.

Thành nhìn cô.

- Cô đúng là lì.

Hạnh cười:

- Chưa xong việc thì chưa được nghỉ.

Đêm ấy, mọi người trở về lán. Ai cũng mệt. Không ai muốn nói. Bỗng Hạnh cất tiếng hát. Nhỏ thôi. Nhưng đủ để cả lán nghe thấy. Thành ngồi dựa vào cột.  Mỉm cười. Hạnh không hát một bài cụ thể. Cô chỉ hát những câu tự nghĩ ra. Về con đường. Về quê nhà. Về mẹ. Về những người đang chờ đợi. Giọng cô lúc trầm, lúc cao. Ngoài kia mưa rơi. Trong này có tiếng hát.

Một người lính nói:

- Hát nữa đi Hạnh.

Cô hỏi:

- Chưa ngủ sao? Nghe cô hát mới ngủ được.

Mọi người cười. Hạnh hát tiếp. Đêm ấy, lần đầu tiên sau nhiều ngày mưa, cả lán ngủ yên.

Những ngày sau đó, công việc vẫn tiếp tục. Mưa vẫn rơi. Hạnh vẫn hát. Nhưng một buổi sáng, đơn vị nhận nhiệm vụ mới. Họ phải nhanh chóng hoàn thành một đoạn đường. Mọi người lên đường. Hạnh đi cùng nhóm của Thành.

Trước lúc xuất phát, một đồng đội nói:

- Tối nay Hạnh hát nhé.

Hạnh cười:

- Nếu còn sức.

Thành nói:

- Cô lúc nào cũng có sức.

Hạnh quay lại:

- Ông nhớ giữ lời đấy.

- Lời gì?

- Tối nay nghe tôi hát.

Thành gật.

- Nhất định. Nhưng lời hứa ấy không bao giờ được thực hiện theo cách họ mong muốn.

Chiều hôm ấy, mưa bất ngờ trút xuống. Mọi người đang làm việc thì phải tạm dừng. Nước chảy mạnh. Đường trơn. Hạnh vẫn ở lại hỗ trợ mọi người. Một biến cố xảy ra. Sau đó, Hạnh không thể trở về lán cùng đồng đội. Cả nhóm lặng đi. Thành đứng dưới mưa rất lâu.

Anh nhớ lời Hạnh:

"Tối nay nghe tôi hát." Nhưng đêm ấy, không có tiếng hát. Chỉ có tiếng mưa.

Thành tìm thấy chiếc khăn rằn của Hạnh. Nó ướt sũng. Anh cầm lên. Không nói gì.

Một người đồng đội đứng cạnh.

- Thành...

Anh chỉ lắc đầu. Đêm ấy, chiếc khăn được đặt cạnh ba lô của Hạnh. Mọi người ngồi im. Không ai hát. Ngoài trời, mưa vẫn rơi.

Một người lính nói:

- Hạnh thích mưa.

Thành đáp:

- Không.

Anh nhìn ra ngoài.

- Cô ấy thích tiếng hát giữa mưa.

Sau ngày đất nước hòa bình, Thành trở về quê. Anh không quên Hạnh. Nhiều năm sau, anh vẫn giữ chiếc khăn rằn. Có lần con gái hỏi:

- Ba giữ chiếc khăn này làm gì?

Thành đáp:

- Của một người bạn. Bạn gái ba sao?

Thành cười.

- Một người đồng đội.

Anh kể cho con nghe về Hạnh. Về cô gái thích hát. Về những mùa mưa. Về những ngày gian khổ. Và về một khúc hát chưa kịp hát trọn.

Nhiều năm sau, Thành có dịp trở lại chiến trường cũ. Cảnh vật đã thay đổi. Con đường năm xưa nay rộng hơn. Hai bên là cây xanh. Không còn những hố bom. Không còn những lán tạm. Thành đi rất lâu. Cuối cùng, ông dừng lại bên một hàng cây. Ông lấy chiếc khăn rằn ra.

Đặt lên tay.

- Hạnh. Tôi trở lại rồi.

Gió thổi. Lá cây xào xạc. Thành ngồi xuống. Một lúc sau, ông khẽ hát. Chỉ vài câu. Giọng đã khàn. Nhưng ông hát hết bài. Đó là lần đầu tiên ông thực hiện lời hứa năm nào.

Sau chiến tranh, nhiều người trong đơn vị trở lại nơi cũ. Có người mang theo hoa. Có người mang theo ảnh. Có người mang theo con cháu. Họ kể về Hạnh. Mỗi người nhớ một điều. Người nhớ tiếng hát. Người nhớ nụ cười. Người nhớ cách cô làm việc. Người nhớ chiếc khăn rằn. Nhưng tất cả đều thống nhất một điều: Hạnh chưa bao giờ để ai cảm thấy tuyệt vọng. Ngay cả trong những ngày mưa dài nhất.

Nhiều năm sau, một trường học gần chiến trường cũ tổ chức chương trình về những người đã hy sinh. Thành được mời đến. Ông kể câu chuyện về Hạnh.

Một cô học sinh hỏi:

- Chú có nhớ bài hát của cô Hạnh không?

Thành cười.

- Nhớ.

- Chú hát cho chúng cháu nghe được không?

Ông hơi ngập ngừng. Rồi gật đầu. Ông hát. Giọng không còn khỏe. Nhưng cả hội trường im lặng. Khi bài hát kết thúc, mọi người vỗ tay. Thành quay mặt đi. Ông không muốn ai nhìn thấy đôi mắt mình đỏ.

Chiều hôm đó, trời lại mưa. Thành đứng dưới mái hiên trường. Nhìn những hạt mưa rơi. Một cô bé bước đến.

- Chú Thành. Sao? Cháu hiểu rồi. Hiểu gì? Vì sao cô Hạnh lại hát khi trời mưa.

Thành mỉm cười.

- Vì sao?

Cô bé đáp: Vì cô ấy muốn mọi người nhớ rằng dù trời có mưa, ngày mai vẫn sẽ có nắng.

Thành im lặng. Rồi gật đầu.

- Đúng.

Nhiều năm sau nữa, Thành tìm về quê Hạnh. Ông gặp mẹ cô. Bà đã rất già. Thành đứng trước cửa.

- Bác còn nhớ cháu không?

Bà nhìn ông.

Một lúc lâu mới nhận ra.

- Thành?

Ông gật.

- Dạ.

Bà hỏi:

- Con bé Hạnh ngày đó... Thành nghẹn lời. Bà không hỏi tiếp. Chỉ nhìn ra sân.

Một lúc sau, bà nói:

- Nó thích hát lắm.

Thành gật.

- Dạ. Nó có hát nhiều không? Nhiều lắm bác.

Bà mỉm cười.

- Vậy là được.

Năm ấy, quê Hạnh mưa rất nhiều. Thành ngồi dưới mái hiên nhà bà. Nghe tiếng mưa. Bỗng ông khe khẽ hát khúc hát năm xưa. Bà mẹ ngồi bên cạnh. Bà nghe. Không khóc. Chỉ mỉm cười.

- Lâu rồi tôi mới nghe lại tiếng hát của con bé.

Thành nói:

- Hạnh không còn, nhưng tiếng hát của cô ấy vẫn còn.

Bà gật đầu.

- Ừ. Nó về nhà rồi.

Nhiều năm đã trôi qua. Những người từng biết Hạnh dần già đi. Một số người không còn nữa. Nhưng câu chuyện về cô gái thích hát giữa mùa mưa vẫn được kể. Người kể cho con. Con kể cho cháu. Những học sinh nghe chuyện lại kể cho nhau. Có người không biết Hạnh là ai. Nhưng biết rằng từng có một cô gái trẻ đã sống giữa những năm tháng gian khổ. Cô đã hát. Đã làm việc. Đã yêu quê hương. Và đã gửi lại tuổi thanh xuân trên một tuyến đường.

Một ngày tháng Bảy, một nhóm đoàn viên trẻ đến nơi Hạnh từng công tác. Họ mang theo hoa.

Một bạn trẻ hỏi Thành:

- Chú ơi, ngày xưa cô Hạnh thường hát bài gì?

Thành cười:

- Cô ấy hát đủ thứ. Có bài nào cô ấy thích nhất không?

Thành nhìn bầu trời.

- Có lẽ là những bài nói về quê hương.

Một đoàn viên hỏi:

- Chú có muốn nghe chúng cháu hát không?

Thành gật. Các bạn trẻ đứng thành vòng tròn. Tiếng hát vang lên giữa khoảng trời. Thành đứng phía sau. Ông nhắm mắt. Trong tiếng hát hôm nay, ông như nghe lại giọng Hạnh năm nào. Vẫn trong trẻo. Vẫn trẻ trung. Vẫn vang lên giữa mùa mưa.

Chiều muộn. Mưa lại rơi. Những hạt mưa nhỏ rơi trên con đường ngày xưa. Cây cối xanh hơn sau mưa. Đất trời dịu lại. Thành đứng một mình dưới mái hiên. Ông lấy chiếc khăn rằn đã bạc màu ra khỏi túi. Ông nhìn nó.

Rồi mỉm cười.

- Hạnh à. Mọi người vẫn nhớ cô.

Ông không nghe thấy tiếng trả lời. Nhưng trong tiếng mưa, ông dường như nghe một giai điệu rất quen. Một khúc hát nhẹ nhàng. Một khúc hát của tuổi trẻ. Một khúc hát đã từng vang lên giữa những ngày gian khổ nhất. Ngày ấy, Hạnh hát để động viên đồng đội. Hôm nay, câu chuyện về cô lại trở thành một lời nhắc nhở với những thế hệ sau: Rằng những người trẻ của thời hoa lửa cũng từng sợ hãi, từng nhớ nhà, từng mong được trở về. Nhưng họ vẫn bước tiếp. Bởi họ tin vào một ngày đất nước hòa bình. Họ tin vào những mái nhà có ánh đèn. Tin vào những đứa trẻ được đến trường. Tin vào những mùa mưa không còn mang theo tiếng bom. Và chính niềm tin ấy đã giúp họ vượt qua những năm tháng khắc nghiệt nhất. Mưa vẫn rơi. Nhưng sau mưa, bầu trời sẽ sáng. Cũng như sau những năm tháng khói lửa, đất nước đã bước vào một mùa bình yên. Có những người không kịp nhìn thấy mùa bình yên ấy. Nhưng họ đã góp phần làm nên nó. Và khúc hát của họ vẫn còn. Trong tiếng hát của những người trẻ hôm nay. Trong những câu chuyện được kể lại. Trong ký ức của những người từng đi qua chiến tranh. Và trong mỗi mùa mưa, khi những hạt nước rơi xuống quê hương, có lẽ đâu đó vẫn còn vang lên một giọng hát rất trẻ: “Hãy hát lên, để biết rằng chúng ta vẫn còn hy vọng.” Đó là khúc hát giữa mùa mưa. Một khúc hát không bao giờ tắt. Một khúc hát của tuổi hai mươi. Một khúc hát của những người đã đi qua thời hoa lửa.