Khúc Hát Trước Giờ Hùng Biệt

Trong xà lim lạnh lẽo của nhà tù Chí Hòa, Nguyễn Văn Trỗi — người thợ điện trẻ tuổi mới vừa kết hôn được chưa đầy 20 ngày — đang đối mặt với án tử hình. Kẻ thù muốn dùng cái chết của anh để thị uy, hòng dập tắt ngọn lửa đấu tranh của phong trào biệt động Sài Gòn. Nhưng chúng đã lầm. Trong căn phòng giam chật hẹp, anh không hề run sợ; trái lại, tâm hồn anh thanh thản đến lạ thường.

Anh ngồi lặng lẽ, ánh mắt hướng về phía song sắt, nơi xa xa là bầu trời Sài Gòn đang rực ánh đèn. Trong đầu anh hiện lên hình ảnh của người vợ trẻ, Quyên, người mà anh mới gắn bó được một thời gian ngắn ngủi nhưng tình yêu ấy đã trở thành điểm tựa vững chãi nhất. Anh biết mình không còn nhiều thời gian, nhưng anh không muốn ra đi trong sự hối tiếc.

Anh xin cai ngục một mảnh giấy và một cây bút chì cùn. Dưới ánh sáng lờ mờ của bóng đèn xà lim, Nguyễn Văn Trỗi nắn nót viết những dòng cuối cùng cho vợ. Không có sự ủy mị, không có nỗi sợ hãi, từng chữ anh viết ra là lời thề của một người con tận hiếu với Tổ quốc:

"...Khi anh còn là một thanh niên, anh đã hiểu rằng: Sống là phải có lý tưởng, phải biết yêu Tổ quốc, thương đồng bào. Nếu Tổ quốc cần, anh sẵn sàng hy sinh tất cả..."

Đọc lại những dòng ấy, anh mỉm cười. Anh không ân hận vì đã chọn con đường này. Với anh, việc đặt mìn ở cầu Công Lý không phải là hành động của một cá nhân, mà là nhát búa của cả một dân tộc đang đứng lên tự vệ.

Sáng ngày 15 tháng 10 năm 1964, khi tên cai ngục đến thông báo đã đến giờ hành quyết, Nguyễn Văn Trỗi đứng dậy, sửa sang lại chiếc áo, rồi bước đi hiên ngang như đang đi trên một con đường vinh quang.

Trên đường ra pháp trường, khi đi ngang qua các dãy xà lim, anh cất tiếng hát vang bài ca cách mạng. Tiếng hát của anh như một luồng gió mát, thức tỉnh bao trái tim đang còn bàng hoàng, đau xót. Những người tù chính trị khác, từ trong các phòng giam, cũng bắt đầu hát theo anh. Cả nhà tù Chí Hòa bỗng chốc vang vọng những âm thanh hào hùng, át cả tiếng bước chân của đám lính ngục.

Đến pháp trường, trước đông đảo phóng viên quốc tế đang chờ đợi, anh từ chối việc bịt mắt. Anh nhìn thẳng vào ống kính máy ảnh, nhìn thẳng vào họng súng của kẻ thù, và dõng dạc hô lớn câu nói đã trở thành bất tử: "Hồ Chí Minh muôn năm! Việt Nam muôn năm!"

Tiếng hô của anh là những từ cuối cùng anh gửi lại cho cuộc đời. Khi loạt đạn vang lên, cơ thể người chiến sĩ biệt động đổ xuống, nhưng tư thế của anh vẫn sừng sững như một ngọn núi.

Nguyễn Văn Trỗi hy sinh, nhưng tên tuổi của anh đã trở thành một biểu tượng toàn cầu. Những người yêu chuộng hòa bình ở khắp nơi trên thế giới đã xuống đường, mang theo ảnh của anh để biểu tình phản đối cuộc chiến tranh phi nghĩa tại Việt Nam.

Anh hùng Nguyễn Văn Trỗi đã ra đi, nhưng câu chuyện của anh về một tâm thế "sống sao cho đáng sống" đã trở thành bài học vĩnh cửu. Anh là minh chứng rằng: dù trong hoàn cảnh ngặt nghèo nhất, nếu trái tim con người đã thuộc về chính nghĩa, thì cái chết cũng chỉ là một sự chuyển tiếp huy hoàng, để tên tuổi người chiến sĩ sống mãi trong lòng dân tộc và trong lịch sử nhân loại.