KHÚC THỪA DỤ Người đặt nền tảng chấm dứt thời kỳ Bắc thuộc

Khúc Thừa Dụ ( 830-907 ) được suy tôn là Khúc Tiên Chủ, là tiết độ sứ người bản địa đầu tiên của Tĩnh Hải quân, đồng thời là người đặt cơ sở cho nền độc lập của dân tộc Việt sau hơn 1.000 năm thuộc Trung Quốc.

Cuốn “Việt sử thông giám cương mục” viết rằng: “Họ Khúc là một họ lớn lâu đời ở Hồng Châu. Khúc Thừa Dụ tính khoan hòa, hay thương người, được dân chúng suy tôn. Gặp thời buổi loạn lạc, nhân danh là hào trưởng một xứ, Khúc Thừa Dụ tự xưng là Tiết độ sứ’’

Bối cảnh lịch sử trước khi Khúc Thừa Dụ lên nắm quyền

Nước Việt thời bấy giờ bị chính quyền nhà Đường Trung Quốc đô hộ, năm Kỷ Mão (679) vua Đường Cao Tông nhà Đường chia đất Giao Châu ra làm 12 châu, 59 huyện và đặt An Nam đô hộ phủ. Năm 866, vua Đường Ý Tông thăng An Nam đô hộ phủ lên thành Tĩnh Hải quân. Năm Đinh Mão (907) nhà Đường mất ngôi, nhà Hậu Lương, Hậu Đường, Hậu Tấn, Hậu Hán, Hậu Chu tranh nhau làm vua. Mỗi nhà được mấy năm, gồm tất cả là 52 năm, gọi là đời Ngũ Quý hay là Ngũ Đại.

Trước khi nhà Đường sắp mất ngôi độ mấy năm, thì bên Trung Quốc loạn, giặc cướp nổi lên khắp cả mọi nơi. Uy quyền nhà vua không ra đến bên ngoài, thế lực ai mạnh thì người ấy xưng đế, xưng vương.

Trong bối cảnh đó, người dân ở vùng Hồng Châu và quanh thành Đại La (Hà Nội ngày nay) cần một người lãnh đạo bản địa để bảo vệ vùng đất của mình.

Khởi nghĩa Khúc Thừa Dụ:

1.    Nguyên nhân Khởi nghĩa Khúc Thừa Dụ:

Vào cuối thế kỷ IX, triều đại Đường của Trung Quốc đang trải qua một giai đoạn suy yếu với sự đổ nát của hệ thống quản lý và sự mất mát quyền lực của chính phủ trung ương. Trong bối cảnh này, nổi lên một cuộc nổi dậy quan trọng do Khúc Thừa Dụ lãnh đạo, cùng với cuộc cải cách đáng chú ý sau đó do con trai của ông, Khúc Hạo, thực hiện. Cuộc nổi dậy và cuộc cải cách này có tầm ảnh hưởng quan trọng trong lịch sử Trung Quốc và đã thay đổi bức tranh chính trị, xã hội và kinh tế của thời kỳ đó.

2.    Diễn biến Khởi nghĩa Khúc Thừa Dụ:

Cuộc nổi dậy do Khúc Thừa Dụ lãnh đạo không chỉ là một sự kiện lịch sử quan trọng trong bức tranh chính trị và xã hội của Trung Quốc, mà còn là một diễn biến phức tạp với nhiều chi tiết đáng chú ý. Cuộc khởi nghĩa này bắt đầu từ nguồn gốc của Khúc Thừa Dụ và mở ra một trang mới trong lịch sử nước Việt.

Khúc Thừa Dụ, một người hào trưởng quê ở Cúc Bồ, Ninh Thanh, Hải Dương, đã tiếp tục truyền thống của gia đình và xã hội trong việc bảo vệ đất nước khỏi sự áp bức và bất công của quân chủ Đường. Năm 905, tận dụng thời cơ khi chính quyền nhà Đường bị suy yếu ông tập hợp lực lượng địa phương, Khúc Thừa Dụ đứng dậy lãnh đạo một cuộc nổi dậy chống lại sự cai trị thống trị và chiếm thành Tống Bình, tương đương với Hà Nội ngày nay. Cuộc nổi dậy này đã giúp đánh đuổi giặc ngoại xâm, tái lập quyền tự chủ và tự xưng là Tiết độ sứ. Chính quyền nhà Đường buộc phải công nhận Khúc Thừa Dụ là người đứng đầu nước Việt và mở đường cho một thời kỳ tự chủ, độc lập hơn đối với chính phủ trung ương.  

3.    Kết quả Khởi nghĩa Khúc Thừa Dụ:

Cuộc khởi nghĩa Khúc Thừa Dụ đã để lại những kết quả quan trọng và có ảnh hưởng sâu rộ tới lịch sử và tương lai của Việt Nam:

– Lật đổ chính quyền đô hộ Nhà Đường: Cuộc khởi nghĩa do Khúc Thừa Dụ lãnh đạo đã thành công trong việc giải phóng thành Đại La (Hà Nội) khỏi quyền kiểm soát của nhà Đường. Việc này lập tức tạo ra một cơ hội để người Việt tự quản lý vùng đất của mình, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong sự phát triển của nước ta.

– Xây dựng chính quyền tự chủ: Sau khi nắm quyền, Khúc Thừa Dụ tiến hành xây dựng chính quyền tự chủ, tự xưng là Tiết độ sứ. Điều này đã thể hiện sự quyết tâm của người lãnh đạo và nhân dân địa phương trong việc xây dựng một nền chính trị độc lập, thể hiện khát khao tự quản lý vùng đất và nguồn tài nguyên của mình.

– Khai phá tiềm năng trong kinh tế và xã hội: Khúc Thừa Dụ và con trai Khúc Hạo đã tiến hành cải cách nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế và cải thiện cuộc sống xã hội. Những biện pháp cải cách đã giúp cải thiện đời sống của người dân, tạo ra sự phồn thịnh trong sản xuất và góp phần thúc đẩy sự phát triển của vùng đất này.

– Mở đầu cho thời kỳ độc lập hoàn toàn: Cuộc khởi nghĩa Khúc Thừa Dụ đã mở ra một thời kỳ mới trong lịch sử Việt Nam, với sự phát triển của chính quyền tự chủ và quốc gia độc lập. Sự kháng chiến của Dương Đình Nghệ sau này cùng với cuộc khởi nghĩa đã khẳng định quyền tự chủ và quyền độc lập của người Việt.

Tóm lại, cuộc khởi nghĩa Khúc Thừa Dụ đã để lại những kết quả quan trọng trong việc giải phóng đất nước khỏi sự thống trị của đế quốc, xây dựng chính quyền tự chủ và mở ra thời kỳ độc lập hoàn toàn cho người Việt Nam.

4.    Ý nghĩa Khởi nghĩa Khúc Thừa Dụ:

Cuộc khởi nghĩa do Khúc Thừa Dụ lãnh đạo có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong lịch sử của nước ta, mang theo những tác động sâu sắc và thay đổi đáng kể về chính trị và xã hội:

Trước hết, cuộc khởi nghĩa của Khúc Thừa Dụ đã lãnh đạo nhân dân đánh bại sự thống trị của nhà Đường, chấm dứt hơn 1000 năm Bắc thuộc của đất nước. Khúc Thừa Dụ đã tận dụng tình hình chính trị của gia đình Đường suy yếu để nổi dậy và chiếm giữ thành Đại La, sau này trở thành Hà Nội. Hành động này không chỉ khẳng định quyền tự chủ và chủ quyền của dân tộc, mà còn mở ra cơ hội mới để xây dựng một chính quyền độc lập, tự chủ cho dân tộc.

Thêm vào đó, Dương Đình Nghệ cũng đóng góp quan trọng trong việc củng cố nền tự chủ của nước ta. Năm 930, khi quân Nam Hán xâm lược, Dương Đình Nghệ đã lãnh đạo nhân dân kháng chiến vì độc lập và tự do. Từ Làng Ràng (Thanh Hóa), những nghĩa quân đã nhanh chóng kéo về Đại La, nay là Hà Nội, chiếm lại và làm chủ thành phố. Sự đoàn kết và quyết tâm của nhân dân dưới sự lãnh đạo của Dương Đình Nghệ đã đánh bại quân Nam Hán, đồng thời khôi phục lại nền tự chủ cho người Việt.

Tổng kết lại, cuộc khởi nghĩa Khúc Thừa Dụ không chỉ giúp chấm dứt sự thống trị của nhà Đường và Bắc thuộc, mà còn tạo ra nền tảng vững chắc cho sự tự chủ và độc lập của dân tộc Việt Nam. Cuộc khởi nghĩa này cùng với cuộc chiến của Dương Đình Nghệ đã đánh dấu những bước quan trọng trong việc khẳng định chủ quyền và xây dựng một quốc gia tự chủ, độc lập và mạnh mẽ.

Chính quyền và chính sách của Khúc Thừa Dụ:

Dưới thời Khúc Thừa Dụ:

·       Ông tổ chức chính quyền theo hướng tự chủ, quản lý bởi người

Việt, thay thế hệ thống cai trị xưa cũ từ Trung Quốc.

·       Ông thực hiện chính sách hòa hoãn với Trung Quốc, đồng thời giữ được quyền tự quản cho vùng đất này.

·       Đây không phải là một cuộc chiến tranh quy mô lớn, mà là việc ông dùng nghệ thuật ngoại giao khôn khéo để duy trì tự chủ và tránh bị Trung Quốc xâm lược lần nữa.

Nhờ vậy, từ năm 905 đến 907 vùng đất Tĩnh Hải quân thực sự nằm dưới sự lãnh đạo của người Việt, mở đầu một giai đoạn tự quản quan trọng trong lịch sử Việt Nam.

Qua đời và sự kế thừa:

Năm 907, Khúc Thừa Dụ mất, Khúc Hạo – con trai ông – kế nhiệm làm Tiết độ sứ và tiếp tục củng cố nền tự chủ này, thực hiện nhiều cải cách hành chính, thuế khóa và pháp luật. Sự chuyển giao này không chỉ đánh dấu sự liên tục và ổn định trong sự lãnh đạo của gia đình Khúc mà còn là một bước quan trọng để duy trì và phát triển những thành tựu đã đạt được. Nhà Hậu Lương, một triều đại khác, cũng buộc phải công nhận Khúc Hạo là An Nam đô hộ tiết độ sứ, thể hiện tầm quan trọng và uy tín của gia đình Khúc trong vùng.

Năm  917, Khúc Hạo tiếp tục truyền ngôi cho con trai của mình là Khúc Thừa Mỹ. Mặc dù có một thời kỳ tương đối ổn định dưới triều đại Khúc, nhưng năm 923, Khúc Thừa Mỹ đã bị nhà Nam Hán đánh bại, đánh dấu sự kết thúc của gia đình Khúc trong thời kỳ đó.

Ý nghĩa lịch sử:

Khúc Thừa Dụ được sử gia và sử sách Việt Nam ghi lại là:

* Người đặt nền móng đầu tiên cho tiến trình giành lại độc lập dân tộc sau hơn 1.000 Bắc thuộc.

* Người đã xây dựng mô hình chính quyền tự chủ với người Việt Nam làm chủ đất nước thay vì chính quyền ngoại bang

Dù ông không xưng đế hay lập triều đại phong kiến như sau này, những việc mà ông làm mang tính bước ngoặt lịch sử, mở đường cho các thế hệ tiếp theo hoàn thiện độc lập quốc gia.

Di tích và tưởng nhớ:

Tại Cúc Bồ ( Ninh Giang, Hải Dương – nay là Khúc Thừa Dụ, Hải Phòng), nơi được coi là quê hương họ Khúc, có đền thờ Khúc Thừa Dụ, được xây dựng để tưởng nhớ ông và các thành viên dòng họ Khúc.

Đền thờ này là một di tích quốc gia, thể hiện sự kính trọng của hậu thế đối với đóng góp lịch sử của Khúc Thừa Dụ.