KHÚC THỪA DỤ: NGƯỜI MỞ ĐƯỜNG CHO KỶ NGUẬN ĐỘC LẬP TỰ CHỦ CỦA DÂN TỘC

Trong dòng chảy ngàn năm lịch sử Việt Nam, Khúc Thừa Dụ là nhân vật kiệt xuất đã đặt những gạch đá đầu tiên cho công cuộc giành lại chủ quyền dân tộc. Bằng trí tuệ, bản lĩnh và thời cơ lịch sử, ông đã chấm dứt hơn 1.000 năm Bắc thuộc, mở ra thời kỳ tự chủ cho nước Việt.

Khúc Thừa Dụ (sinh năm 830, mất năm 907) quê ở làng Cúc Bồ, thuộc xứ Hồng Châu (nay thuộc xã Kiến Quốc, huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương). Ông sinh ra trong một gia tộc lâu đời, là một dòng họ danh gia vọng tộc và có ảnh hưởng lớn trong vùng. Lịch sử ghi nhận Khúc Thừa Dụ là người có tính cách khoan hòa, hay thương người và giàu lòng nhân ái. Việt sử thông giám cương mục nhận xét ông là người "tính khoan hòa, hay thương người, được dân chúng suy tôn". Nhờ uy tín lớn và phong thái của một bậc hiền triết, ông được đông đảo nhân dân và các hào trưởng trong xứ quý trọng, quy tụ lòng người hướng về.

Vào cuối thế kỷ IX – đầu thế kỷ X, nhà Đường ở Trung Quốc rơi vào bối cảnh khủng hoảng nghiêm trọng. Các cuộc khởi nghĩa nông dân (tiêu biểu là khởi nghĩa Hoàng Sào) làm triều đình rung chuyển, các phe phái quân phiệt xâu xé lẫn nhau tạo ra thời kỳ "Ngũ đại Thập quốc".Tại Tĩnh Hải quân (tên gọi nước ta thời bấy giờ), chính quyền đô hộ rệu rã. Giữa năm 905, Tiết độ sứ nhà Đường là Độc Cô Tổn bị giáng chức và đày ra đảo Hải Nam, phủ thành Đại La (Tống Bình - Hà Nội) rơi vào tình trạng "khoảng trống quyền lực".Nắm bắt thời cơ ngàn năm có một, Khúc Thừa Dụ được sự ủng hộ mạnh mẽ của nhân dân và các lực lượng địa phương đã kéo quân vào chiếm giữ phủ thành Đại La, tự xưng là Tiết độ sứ. Cuộc chuyển giao quyền lực diễn ra vô cùng nhanh gọn, hòa bình và nhân văn, chấm dứt trên thực tế ách cai trị của nhà Đường.Sau khi nắm quyền kiểm soát đất nước, Khúc Thừa Dụ đã đưa ra quyết định ngoại giao cực kỳ khôn khéo, ông đã chủ động xin mệnh nhà Đường để được phong làm Tiết độ sứ Tĩnh Hải quân. Đứng trước sự việc đã rồi và lực bất tòng tâm, ngày 07/02/906, vua Đường buộc phải hạ chiếu chính thức phong Khúc Thừa Dụ làm Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ, gia phong hàm Đồng Bình Chương Sự. Trên danh nghĩa, đất nước vẫn là một trấn của nhà Đường, nhưng trên thực tế, người Việt đã tự quản lý đất nước, chấm dứt hoàn toàn sự đô hộ trực tiếp của quan lại phương Bắc kéo dài hơn 10 thế kỷ.

Khúc Thừa Dụ qua đời ngày 23/07/907. Dù ông chỉ nắm quyền trong một thời gian ngắn (905 – 907) và chưa xưng vương xưng đế, nhưng công lao của ông đối với lịch sử dân tộc là vô cùng lớn lao. Đây là nền móng tự chủ do họ Khúc xây dựng chính là tiền đề trực tiếp để Dương Đình Nghệ đánh tan quân Nam Hán (năm 931) và Ngô Quyền làm nên chiến thắng Bạch Đằng vĩ đại (năm 938), chính thức mở ra kỷ nguyên độc lập trường tồn cho dân tộc.Sử gia Lê Tung trong Việt giám thông khảo tổng luận đã trân trọng gọi ông là Khúc Tiên Chủ. Ngày nay, tên tuổi của ông được nhân dân lập đền thờ phụng tại quê nhà Hải Dương và trang trọng đặt tên cho nhiều tuyến đường, trường học trên khắp cả nước.