KHÚC TRÁNG CA BÊN DÒNG THẠCH HÃN

Mùa hè năm 1972, chiến trường Quảng Trị bước vào giai đoạn khốc liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ. Sau khi giải phóng tỉnh Quảng Trị, quân Giải phóng phải đối mặt với các đợt phản kích dữ dội nhằm tái chiếm thị xã và Thành Cổ.

Muốn vào được trận địa, các đơn vị phải vượt qua dòng sông Thạch Hãn. Ban ngày, máy bay và pháo binh đối phương liên tục bắn phá, vì vậy việc vượt sông chủ yếu diễn ra vào ban đêm. Những chiếc thuyền gỗ nhỏ, bè tre và cả những người lính bơi qua dòng nước mang theo vũ khí, đạn dược và lương thực.

Lê Bá Dương khi ấy là một chiến sĩ trẻ của Sư đoàn 320B. Đêm đầu tiên vượt sông, ông nhớ mãi cảm giác dòng nước lạnh chảy xiết dưới chân, phía trên là những quả pháo sáng xé toạc bầu trời. Mỗi khi pháo sáng bùng lên, tất cả phải nằm im giữa dòng hoặc nép sát vào mạn thuyền để tránh bị phát hiện.

Những ngày sau đó, bom đạn dội xuống gần như không ngừng nghỉ. Thành Cổ Quảng Trị chỉ rộng khoảng hai ki-lô-mét vuông nhưng hứng chịu mật độ bom đạn thuộc hàng lớn nhất trong chiến tranh. Từng bức tường đổ nát, từng hố bom chồng lên nhau. Đất và gạch đá hòa lẫn với khói súng.

Mỗi đêm, những đoàn quân mới lại lặng lẽ vượt Thạch Hãn để thay thế những đơn vị đã chiến đấu nhiều ngày liên tục. Cũng có những chuyến đò chỉ còn trở về với người lái. Nhiều người lính vừa đặt chân lên bờ đã bước ngay vào trận chiến, và không ít người mãi mãi không trở lại.

Lê Bá Dương từng chứng kiến đồng đội ngã xuống ngay bên mép nước. Có người gửi lại ba lô, cuốn sổ tay hay bức thư chưa kịp gửi về quê. Có người chỉ kịp dặn đồng đội: "Nếu còn sống, nhớ báo tin cho mẹ." Những lời dặn giản dị ấy trở thành ký ức theo ông suốt cuộc đời.

Sau 81 ngày đêm chiến đấu, Thành Cổ Quảng Trị trở thành biểu tượng của lòng quả cảm và sự hy sinh. Hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ đã nằm lại trên mảnh đất và dòng sông này. Đối với những người còn sống, Thạch Hãn không chỉ là một dòng sông mà còn là nơi lưu giữ tuổi xuân của biết bao đồng đội.

Nhiều năm sau chiến tranh, mỗi lần trở lại Quảng Trị, Lê Bá Dương đều lặng lẽ đứng bên bờ sông. Chính từ những cảm xúc ấy, ông viết nên những câu thơ đã đi vào lòng nhiều thế hệ:

"Đò lên Thạch Hãn xin chèo nhẹ,
Đáy sông còn đó bạn tôi nằm.
Có tuổi hai mươi thành sóng nước,
Vỗ yên bờ bãi mãi ngàn năm."

Bốn câu thơ ngắn ngủi đã trở thành lời tri ân đối với những người lính đã hóa thân vào dòng Thạch Hãn. Mỗi dịp tháng Bảy, hàng nghìn người dân, cựu chiến binh và thân nhân liệt sĩ lại thả những đóa hoa, những ngọn nến xuống dòng sông để tưởng nhớ những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.