KHÚC TRÁNG CA CẦN VƯƠNG.

Đơn vị:Đoàn TNCS Hồ Chí Minh Trường Đại học Quy Nhơn

KHÚC TRÁNG CA CẦN VƯƠNG

Mai Xuân Thưởng là vị cử nhân trẻ tuổi đã gác lại khoa cử để trở thành thủ lĩnh tối cao của phong trào Cần Vương chống Pháp tại Bình Định. Dưới sự lãnh đạo của ông, nơi đây nhanh chóng trở thành trung tâm kháng chiến sôi động, liên kết chặt chẽ với nhiều tỉnh miền Trung. Dù anh dũng hy sinh vào năm 1887, khí tiết kiên trung của ông vẫn mãi là ngọn đuốc sáng ngời trong lịch sử dân tộc.

Câu chuyện được chia sẻ bởi Sinh viên Đinh Tấn Phi-Chi đoàn Sư phạm Toán học K48B

Theo sử sách, Mai Xuân Thưởng sinh năm 1860 tại làng Phú Lạc, tổng Phú Phong, huyện Tuy Viễn (nay thuộc xã Bình An, Gia Lai). Đây là mảnh đất "địa linh nhân kiệt", từng sản sinh ra những anh hùng áo vải như chàng Lía, đặc biệt là Tây Sơn tam kiệt: Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ.

Thông minh, hiếu học, mới 18 tuổi ông đã đỗ tú tài. Tháng 7.1885, trong kỳ thi Hương tại Bình Định (nay thuộc Gia Lai), Mai Xuân Thưởng tiếp tục đỗ cử nhân đúng vào thời điểm kinh thành Huế vang lên hịch Cần Vương của vua Hàm Nghi. Đáp lời hiệu triệu, vị cử nhân trẻ về quê, dựng cờ nghĩa ở Hòn Sưng (làng Phú Lạc). Chỉ trong ít lâu, hàng trăm nghĩa sĩ, trong đó có những hào kiệt như Nguyễn Nhã, Bùi Điền, Nguyễn Hóa… đã tụ hội. Ngọn cờ ấy nhanh chóng hòa vào dòng thác kháng chiến do nguyên soái Đào Doãn Địch lãnh đạo.

"Thủ phủ" Cần Vương

Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Thanh Quang (Hội Khoa học lịch sử tỉnh Gia Lai), khi Đào Doãn Địch mất, Mai Xuân Thưởng trở thành thủ lĩnh phong trào Cần Vương ở Bình Định, được nghĩa quân tôn làm Bình Tây Đại nguyên soái. Ông thảo hịch kêu gọi văn thân khắp Trung - Nam Trung kỳ, tổ chức bộ máy, phong chức tước, xây dựng căn cứ, kho lương, thuốc men… biến Bình Định thành trung tâm kháng chiến sôi động.

Tháng 9.1885, ông cử Nguyễn Trọng Trì chỉ huy 2.000 nghĩa sĩ tiến vào Ninh Thuận, phối hợp với Bùi Đản chiếm phủ thành. Ở Phú Yên, nghĩa quân do Nguyễn Trọng Trì dẫn dắt đã chiếm thành. Đầu năm 1886, Tăng Doãn Văn (tức Tăng Bạt Hổ) cùng nghĩa quân Bình Định tiến ra Quảng Ngãi, đánh chiếm nhiều đồn trại, huyện đường. Tháng 8.1886, liên quân ba tỉnh Bình Định, Quảng Ngãi, Quảng Nam tấn công huyện lỵ Bình Sơn (Quảng Ngãi). Cùng lúc ấy, Lê Công Chánh được cử vào Nam kỳ để liên lạc, mở rộng liên minh với các lãnh tụ chống Pháp.

Chỉ trong thời gian ngắn, Bình Định đã trở thành "thủ phủ" của phong trào Cần Vương phía nam, thu hút hàng ngàn nghĩa sĩ, văn thân, hương hào khắp nơi. Theo tư liệu Sổ đầu mục quân ngụy Bình Định - Phú Yên - Quảng Ngãi (1887) của Trần Bá Lộc, phong trào Cần Vương ở 3 tỉnh này có 264 thủ lĩnh tham gia, riêng Bình Định chiếm tới 163 người, phần lớn là hương hào, lý trưởng, chánh tổng, tri huyện.

Sự lớn mạnh ấy buộc thực dân Pháp và triều đình Đồng Khánh tung quân đàn áp. Hai cánh quân do Trần Bá Lộc và Nguyễn Thân chỉ huy, phối hợp với lính Pháp, vây quét quyết liệt. Dù vậy, Mai Xuân Thưởng vẫn kiên cường cầm quân, chiến đấu nhiều tháng liền.

Đầu năm 1887, ông bị thương nặng. Quân Pháp nhiều lần dụ hàng nhưng ông khẳng khái: "Chỉ có đoạn đầu tướng quân, chứ không có đầu hàng tướng quân".

Ngày 4.5.1887, trên đường rút vào Phú Yên, ông bị phục kích bắt giữ. Một tháng sau, ngày 7.6.1887, Mai Xuân Thưởng cùng 11 nghĩa sĩ thân tín bị hành quyết tại Gò Chàm, chỉ cách thành Hoàng Đế chừng 4 km. Cái chết bi tráng ấy đã khắc tên ông vào sử sách, như một ngọn đuốc thắp sáng tinh thần Cần Vương.