Khúc tráng ca Gạc Ma 1988

1. Mở đầu: Tiếng vọng từ biển sâu

Có những trang sử được viết bằng mực, nhưng cũng có những trang sử được viết bằng máu, bằng lòng quả cảm kiên trung và thanh xuân của những người con đất Việt. Sự kiện xảy ra vào rạng sáng ngày 14 tháng 3 năm 1988 tại bãi đá Gạc Ma, thuộc quần đảo Trường Sa của Việt Nam, chính là một trong những khúc tráng ca đau thương nhưng hào hùng nhất trong lịch sử dựng nước và giữ nước thời hiện đại.

Trong cuộc chiến không cân sức giữa một bên là những người lính công binh Hải quân Việt Nam trong tay chỉ có cuốc, xẻng, xà xà và súng bộ binh thô sơ để xây đảo, với một bên là hạm đội tàu chiến trang bị pháo hạng nặng của đối phương, 64 cán bộ, chiến sĩ Việt Nam đã dũng cảm hy sinh, ngã xuống để bảo vệ từng tấc đảo, từng sải biển linh thiêng của Tổ quốc.

Tên tuổi của các anh đã hòa vào sóng nước Trường Sa, đúc thành biểu tượng "Vòng tròn bất tử" – tượng đài bất tử về tinh thần yêu nước và ý chí quật cường của Hải quân Nhân dân Việt Nam.

2. Bối cảnh lịch sử và Chiến dịch CQ-88

Nhìn lại những năm cuối thập niên 1980, tình hình khu vực Biển Đông diễn biến hết sức phức tạp và căng thẳng. Nhận thức rõ mưu đồ lấn chiếm các bãi đá ngầm có vị trí chiến lược tại quần đảo Trường Sa, Đảng và Nhà nước ta đã triển khai Chiến dịch CQ-88 (Chủ quyền 88). Mục tiêu cốt lõi của chiến dịch là nhanh chóng đưa lực lượng công binh và hải quân ra cắm cờ, bảo vệ và xây dựng các đảo chìm, bãi đá ngầm then chốt như Gạc Ma, Cô Lin, Len Đao, Đá Lớn, Đá Đông... nhằm khẳng định và bảo vệ chủ quyền quốc gia.

Thực hiện mệnh lệnh của Bộ Quốc phòng, các tàu vận tải thuộc Lữ đoàn 125 Hải quân kết hợp với lực lượng công binh thuộc Lữ đoàn 83, Trung đoàn 83 Hải quân và Trung đoàn 146 (Đoàn Trường Sa) đã khẩn trương lên đường ra khơi.

• Tàu HQ-604 do Trung tá Trần Đức Thông (Lữ đoàn phó Lữ đoàn 146) chỉ huy trực tiếp cùng Đại úy Vũ Phi Trừ (Thuyền trưởng) nhận nhiệm vụ tiến về bãi đá Gạc Ma.

Ba bãi đá này tạo thành thế chân kiềng quan trọng trên cụm đảo Sinh Tồn.

3. Diễn biến cuộc chiến rạng sáng ngày 14/3/1988

Đêm trước dông bão

Chiều ngày 13 tháng 3 năm 1988, tàu HQ-604 cập bến Gạc Ma thành công. Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Trung tá Trần Đức Thông, các chiến sĩ công binh thuộc Lữ đoàn 83 cùng tổ bảo vệ đảo đã làm việc miệt mài suốt đêm để bốc dỡ vật liệu xây dựng, đá, xi măng và cắm lá cờ đỏ sao vàng trên bãi san hô ngầm nhằm khẳng định chủ quyền. Suốt đêm đen giữa biển khơi, các tàu chiến của Hải quân Trung Quốc liên tục áp sát, dùng loa công suất lớn chĩa về phía tàu Việt Nam phát tín hiệu khiêu khích, đe dọa và yêu cầu lực lượng ta rút đi. Dù đối mặt với nguy cơ đụng độ rất cao, cán bộ và chiến sĩ trên tàu HQ-604 vẫn kiên cường trụ bám, giữ vững vị trí và quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ đóng giữ đảo.

Rạng sáng 14/3

Khoảng 6 giờ sáng ngày 14 tháng 3 năm 1988, khi thủy triều rút thấp làm lộ ra bãi san hô Gạc Ma, đối phương bất ngờ thả 3 xuồng máy chở gần 50 lính vũ trang đầy đủ, mang súng tiểu liên AK có gắn lưỡi lê nhọn tràn lên bãi đá. Chúng dàn hàng ngang tiến vào nhằm ép lực lượng Việt Nam rút lui và nhổ lá cờ Tổ quốc vừa được cắm. Nhận thấy nguy cơ bị xâm phạm chủ quyền, Thiếu úy Trần Văn Phương cùng các chiến sĩ Nguyễn Văn Lanh, Nguyễn Văn Cường và lực lượng công binh – những người lính trong tay chỉ có cuốc, xẻng, xà xà và xô chậu xây dựng – đã lập tức tập hợp lại. Các anh đan chặt tay nhau, quây thành một "vòng tròn người" bao quanh cột cờ, dùng chính thân mình làm tấm chắn sống trên bãi san hô để bảo vệ ngọn cờ dân tộc. Tình hình trở nên vô cùng căng thẳng khi lính đối phương xông vào định giằng cờ và nổ súng uy hiếp. Thiếu úy Trần Văn Phương cùng đồng đội dũng cảm lao vào giằng lại cán cờ. Đối phương đã nổ súng trực diện khiến Thiếu úy Phương gục xuống. Trong những giây phút cuối cùng, tay anh vẫn ghì chặt lá cờ trước ngực và hô vang lời thề bất tử: "Thà hy sinh chứ không chịu mất đảo! Hãy để cho máu của mình tô thắm lá cờ truyền thống của Quân chủng Hải quân!". Ngay lập tức, Binh nhất Nguyễn Văn Lanh lao đến đỡ lấy ngọn cờ. Dù bị đối phương dùng lưỡi lê đâm bị thương nặng và bắn gục, anh Lanh vẫn kiên cường ôm chặt lá cờ đỏ sao vàng vào lòng, quyết không để rơi vào tay đối phương.

Sự tàn khốc của pháo hạm

Không thể khuất phục được tinh thần dũng cảm và ý chí sắt đá của các chiến sĩ Việt Nam bằng vũ lực chân tay, lực lượng đối phương rút lui ra xuồng. Ngay sau đó, 3 tàu chiến trang bị pháo hạng nặng 100mm của đối phương áp sát và bất ngờ mở đợt xả pháo dữ dội, trực diện vào bãi đá Gạc Ma và tàu HQ-604 đang neo đậu cách đó khoảng 300m. Thuyền trưởng Vũ Phi Trừ cùng cán bộ, chiến sĩ trên tàu HQ-604 đã dùng súng bộ binh AK và B40 bắn trả quyết liệt để bảo vệ tàu. Tuy nhiên, trước hỏa lực pháo hạm quá vượt trội, tàu HQ-604 trúng nhiều phát đạn vào khoang máy, bốc cháy dữ dội và chìm sâu xuống lòng đại dương. Trung tá Trần Đức Thông, Thuyền trưởng Vũ Phi Trừ cùng hàng chục cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng hy sinh theo con tàu. Cùng thời điểm đó, tàu chiến đối phương quay sang nã pháo dữ dội vào tàu HQ-505 tại bãi đá Cô Lin và tàu HQ-605 tại bãi đá Len Đao. Dù bị thương nặng và cháy lớn, Thuyền trưởng Vũ Huy Lễ cùng tập thể tàu HQ-505 đã có quyết định lịch sử khi nhấn ga cho tàu lao thẳng trườn lên bãi đá Cô Lin, biến con tàu thành một pháo đài sống giữ vững chủ quyền. Trận hải chiến không cân sức kết thúc với sự hy sinh anh dũng của 64 cán bộ, chiến sĩ Hải quân Việt Nam, nhưng sự xả thân của các anh đã bảo vệ thành công chủ quyền thiêng liêng tại hai bãi đá Cô Lin và Len Đao.

4. Những câu chuyện xúc động từ nhân chứng sống và ký ức còn lại

Binh nhất Nguyễn Văn Lanh và ký ức ngọn cờ

Chiến sĩ Nguyễn Văn Lanh – Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân – người trực tiếp đối đầu với lính đối phương để bảo vệ lá cờ trên bãi đá Gạc Ma, từng bồi hồi nhớ lại: Khi lính đối phương xông vào định giật cờ, anh và Thiếu úy Trần Văn Phương cùng đồng đội đã xông vào giằng lại. Dù bị đâm bằng lưỡi lê và trúng đạn pháo ngất đi, trong vô thức anh vẫn ôm chặt lá cờ đỏ sao vàng vào ngực. Sự sống sót thần kỳ của anh và đồng đội là minh chứng sống động cho bản lĩnh anh hùng của người lính biển.

Anh Trương Văn Hiền, Nguyễn Văn Chương và chuỗi ngày bão táp

Anh Trương Văn Hiền (quê Đắk Lắk), một chiến sĩ thuộc Tiểu đoàn 6 Hải đồ, sống sót sau trận thảm sát, kể lại: Tàu HQ-604 chìm trong chớp mắt khi bị nã pháo. Anh bị gãy tay, gãy 2 xương sườn và nát mặt. Giữa biển khơi mênh mông, đồng đội Dương Văn Dũng đã đẩy anh nằm lên một tấm ván gỗ, cởi áo cột anh vào tấm ván để cứu sống anh. Anh Hiền lênh đênh nhiều giờ trước khi bị phía đối phương bắt giữ và trải qua nhiều năm bị giam cầm nơi xứ người trước khi được trao trả về quê hương năm 1991.

Những người mẹ khóc con và lời hứa chưa trọn

Đằng sau sự hy sinh của 64 liệt sĩ là hàng trăm nỗi đau không gì bù đắp nổi của những người mẹ, người vợ, người con ở đất liền. Nhiều chiến sĩ hy sinh khi tuổi đời mới mười tám, đôi mươi – cái tuổi đẹp nhất của thanh xuân.

Có những chiến sĩ trước khi ra khơi còn hứa với mẹ: "Xong chuyến này con về cưới vợ", hay "Con sẽ gửi tiền về sửa lại mái nhà cho mẹ". Nhưng những lời hứa ấy đã vĩnh viễn nằm lại với đại dương xanh ngắt. Phần lớn thân xác của các anh đến nay vẫn chưa thể tìm thấy, nằm lại dưới đáy biển sâu cùng con tàu HQ-604.

5. Ý nghĩa lịch sử và sự tri ân của thế hệ hôm nay

Sự hy sinh anh dũng của 64 chiến sĩ Gạc Ma không chỉ là một mốc son chói lọi trong lịch sử Hải quân Nhân dân Việt Nam mà còn là bài học sâu sắc về tinh thần quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh. Các anh đã dùng máu thịt của mình để vẽ nên đường biên giới mặn mòi trên biển đảo quê hương.

Để tri ân và ghi nhớ công ơn của các anh hùng liệt sĩ, Khu tưởng niệm Chiến sĩ Gạc Ma đã được khởi công xây dựng tại xã Cam Hải Đông, huyện Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa. Trọng tâm của khu tưởng niệm là cụm tượng đài "Những người nằm lại phía chân trời" khắc họa hình ảnh 64 chiến sĩ nắm chặt tay nhau tạo thành "Vòng tròn bất tử" quây quanh lá cờ Tổ quốc. Bên dưới tượng đài là Bảo tàng ngầm và Mộ gió – nơi lưu giữ những kỷ vật đơn sơ như đôi dép cao su, chiếc áo may may, lá thư viết dở... và là chốn đi về tâm linh cho thân nhân các liệt sĩ cùng đồng bào cả nước.

Hằng năm, vào ngày 14 tháng 3, hàng triệu trái tim Việt Nam ở trong và ngoài nước đều hướng về Gạc Ma, thả những vòng hoa thắm và hoa đăng xuống biển để tưởng nhớ hương hồn các anh.

6. Kết luận: Trách nhiệm của thế hệ trẻ

Sự hy sinh anh dũng của 64 cán bộ, chiến sĩ tại Gạc Ma vào ngày 14/3/1988 là một minh chứng lịch sử rõ ràng về giá trị đắt giá của hòa bình và sự toàn vẹn lãnh thổ. Sự kiện này nhắc nhở chúng ta rằng, từng bãi đá, từng sải biển ở Trường Sa hôm nay đều gắn liền với xương máu và tuổi trẻ của bao thế hệ đi trước. Việc tìm hiểu và ghi nhớ sự kiện Gạc Ma không chỉ là hành động tri ân đối với các anh hùng liệt sĩ, mà còn là cơ sở để mỗi người dân hiểu rõ hơn về chủ quyền biển đảo thiêng liêng của đất nước.

Đối với thế hệ trẻ, trách nhiệm trước hết bắt đầu từ việc tiếp cận và tiếp thu lịch sử một cách nghiêm túc, chính xác. Thanh niên cần chủ động tìm hiểu về lịch sử bảo vệ chủ quyền biển đảo của dân tộc, nắm chắc các luận cứ lịch sử. Hiểu đúng và nắm rõ bản chất sự việc giúp người trẻ xây dựng cho mình nhận thức đúng đắn, không bị mơ hồ hay lệch lạc trước các luồng thông tin phức tạp.

Trong thời đại công nghệ và mạng xã hội phát triển, trách nhiệm của tuổi trẻ còn thể hiện qua những hành động truyền thông văn minh và có trách nhiệm. Mỗi thanh niên đều có thể trở thành một nhân tố tích cực trong việc lan tỏa thông tin chính thống, quảng bá hình ảnh biển đảo quê hương và dũng cảm phản bác các quan điểm sai trái, bóp méo lịch sử. Bên cạnh đó, việc tham gia các chương trình đồng hành cùng ngư dân bám biển, các hoạt động hướng về Trường Sa hay chăm lo cho thân nhân gia đình các liệt sĩ cũng là những việc làm rất thiết thực và ý nghĩa.

Quan trọng hơn cả, trách nhiệm lớn nhất và bền vững nhất của thế hệ trẻ chính là nỗ lực học tập, lao động và rèn luyện bản thân. Một quốc gia chỉ có thể bảo vệ vững chắc chủ quyền khi có tiềm lực kinh tế mạnh mẽ, trình độ khoa học - công nghệ tiên tiến và xã hội phát triển ổn định. Việc đóng góp trí tuệ, sức trẻ vào sự phát triển chung của đất nước chính là cách thực chất nhất để tiếp nối con đường mà các thế hệ đi trước đã đánh đổi bằng cả mạng sống để bảo vệ.

Nguồn tài liệu tham khảo:

1. Báo điện tử VnExpress - Bài viết: Ký ức về trận chiến Gạc Ma năm 1988.

2. Báo điện tử VietnamNet - Bài viết: Danh sách 64 cán bộ chiến sĩ hy sinh ngày 14/3/1988 trên vùng biển Gạc Ma - Len Đao.

3. Báo Thanh tra - Bài viết: Tâm sự của 2 chiến sĩ sống sót trong trận thảm sát Gạc Ma.

4. Báo Lao Động - Bài viết: Đồng đội, người thân làm giỗ chung tưởng nhớ 64 liệt sĩ Gạc Ma.