Khúc Tráng Ca Mẹ Đào Thị Nhãn – Đóa Hơ-nia Kiên Trung Giữa Vùng Đất Cẩm Mỹ

rong số các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng của huyện Xuân Lộc được Nhà nước phong tặng đợt đầu tiên năm 1994, có một má người dân tộc Chơro tên là Đào Thị Nhãn. Má Nhãn sinh năm 1928 tại Cẩm Mỹ, Xuân Lộc (nay là xã Xuân Mỹ, huyện Cẩm Mỹ). Vốn dĩ theo tục lệ ngày trước, con gái dân tộc Chơro chỉ có họ Thị, má và một người chị là chị em sinh đôi, cùng mang tên là Thị Thường, nên người đời thường gọi là Thường chị và Thường em để phân biệt.

Đến tuổi "đi bắt chồng" vào năm 1944, má kết duyên cùng ông Võ Văn Khối – một người dân tộc Kinh quê ở Biên Hòa lớn hơn má một mùa rẫy. Cuộc sống chung đôi trải qua bao nhọc nhằn, dẫu má năm lần sinh nở nhưng vì cơ cực thiếu thốn, duy chỉ nuôi được một người con trai duy nhất là anh Võ Văn Bình.

Bước vào những năm 1960–1961, sục sôi theo tiếng gọi của non sông, hàng chục thanh niên nam nữ, công nhân cao su và đồng bào dân tộc Chơro đã thoát ly gia đình tham gia kháng chiến chống Mỹ. Năm 1964, anh Bình khi ấy vừa tròn 16 tuổi cũng hăng hái bước chân đi thoát ly, gia nhập vào đội du kích xã và chỉ một năm sau đã làm giao liên huyện. Kể từ ngày đó, con bước vào chốn hiểm nguy, má không còn được gặp lại anh. Mỗi bận vác dao vào rừng hay vác cuốc ra rẫy, bóng hình con lại hiện về trong tâm trí, má thầm vái Giàng phù hộ cho con trai được mạnh khỏe để đánh giặc. Càng thương nhớ con bao nhiêu, má lại càng dạt dào tình thương với những người bộ đội giải phóng bấy nhiêu. Má xem các chiến sĩ như khúc ruột của mình, có cái gì ngon má cũng cho, đói lòng má lại gọi vào chia sẻ. Nhiều đêm, má lúi húi luồn rừng, lội suối, vượt qua bao đồn bốt giặc vây bủa để mang đồ tiếp tế đến cho bộ đội, du kích.

Ngày nối tiếp ngày, từ mùa nương rẫy này qua mùa nương rẫy khác, từ khi anh Bình ra đi mãi chẳng thấy tin về, lòng người mẹ già đêm ngày bồn chồn, thổn thức ngóng trông. Gần mười năm biền biệt vắng tin, má cứ ngỡ con đi công tác xa xôi nên không thể liên lạc với gia đình. Ngờ đâu, mãi đến sau ngày đất nước hoàn toàn giải phóng vào tháng 4/1975, má mới bàng hoàng đón nhận tin dữ: anh Bình đã anh dũng hy sinh từ tháng 4/1969. Đồng đội kể lại rằng, hôm ấy trên đường đi công tác, anh Bình cùng ba đồng chí bị địch phục kích. Cuộc chiến đấu diễn ra vô cùng quyết liệt, một đại đội địch vây chặt, các anh đã chiến đấu đến viên đạn cuối cùng, quyết không để rơi vào tay giặc, và cả bốn người đều anh dũng ngã xuống.

Năm 1970, giữa lúc đồn bót sục sạo, má bị địch bắt và đưa về giam giữ tại Bà Rịa, mãi đến năm 1973 mới được thả ra. Các cháu đưa má về xã Xuân Phú (huyện Xuân Lộc) tạm lánh và đổi tên là Đào Thị Nhãn để che mắt địch. Người con trai duy nhất đã vĩnh viễn ra đi, má Nhãn thui thủi sống cùng con cháu cho đến cuối đời và trút hơi thở cuối cùng vào ngày 27/8/2007.

Với những cống hiến và sự hy sinh vô bờ bến cho Tổ quốc, ngày 17/12/1994, Má Đào Thị Nhãn vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/K.TCTN. Cuộc đời kiên trung, bất khuất của má mãi là ngọn lửa thiêng soi sáng, là niềm tự hào sâu sắc cho các thế hệ mai sau ghi nhớ và đời đời tri ân.