Khúc tráng ca nơi “tọa độ lửa”
Địa danh Truông Bồn, sự cống hiến và hy sinh oanh liệt của các chiến sĩ Truông Bồn, trong đó tiêu biểu là 13 chiến sĩ TNXP “Tiểu đội thép”, ngày 12/1/1996, Truông Bồn được công nhận Di tích lịch sử quốc gia. Ngày 23/9/2008, Chủ tịch nước có Quyết định phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân cho tập thể 14 chiến sĩ TNXP Truông Bồn.
Khúc tráng ca nơi “tọa độ lửa”
Với vị trí chiến lược trong việc vận chuyển lương thực, vũ khí cho chiến trường miền Nam, con đường 15A trở thành trọng điểm đánh phá ác liệt của đế quốc Mỹ, trong đó, Truông Bồn được mệnh danh là "túi bom", là "tọa độ lửa" bởi hàng chục nghìn quả bom trút xuống, nhằm cắt đứt con đường huyết mạch này.
Theo lịch sử ghi lại, suốt cuộc chiến tranh phá hoại, trên vùng trời Đô Lương hầu như ngày nào cũng có máy bay do thám quần lượn. Từ 1964 - 1968, đế quốc Mỹ đã tập trung máy bay ném bom hòng phá hủy con đường vận tải chiến lược này. Trong khoảng thời gian đó, địch đã trút xuống mảnh đất anh hùng này 18.936 quả bom các loại và hàng chục ngàn quả tên lửa, tàn phá 211 thôn, làng dọc tuyến đường.
Giữa mảnh đất bom cày đạn xới, khi mà cái chết luôn cận kề nhưng các chiến sĩ nơi đây vẫn ngày đêm bám trận địa, với quyết tâm sắt đá “tim có thể ngừng đập nhưng đường không thể tắc” để giữ vững mạch máu giao thông. Lực lượng Thanh niên xung phong (TNXP) đã san lấp hố bom, thông đường cho xe ra tiền tuyến. Trong cuộc chiến sinh tử này, 1.240 cán bộ, chiến sĩ đã dũng cảm chiến đấu và anh dũng hy sinh, tiêu biểu là sự hy sinh của 13 chiến sĩ TNXP Đại đội 317.
Tháng 8/1968, phóng viên TTXVN Phùng Triệu trong lần đi qua Truông Bồn đã chụp được tấm hình duy nhất về Tiểu đội hai (Tiểu đội cảm tử), Đại đội 317, Đội 65, Tổng đội Thanh niên xung phong Nghệ An đang san lấp hố bom
Trong gian khó, trong hiểm nguy, những người TNXP vẫn bám cầu, bám đường, kiên cường giữ mạch đường thông suốt. 6h10 ngày 31/10/1968, khi chỉ còn ít giờ nữa đế quốc Mỹ phải ngừng ném bom trên toàn miền Bắc, những tốp máy bay Mỹ đã trút xuống Truông Bồn 170 quả bom phá. Toàn bộ "Tiểu đội cảm tử" bị vùi trong đất, đá. 13 người mãi mãi nằm xuống tọa độ lửa này... Người duy nhất sống sót là nữ Tiểu đội trưởng Trần Thị Thông
13 TNXP tuổi đời còn rất trẻ, chỉ ít giờ nữa thôi, họ sẽ hoàn thành nhiệm vụ trên “tọa độ lửa” Truông Bồn, mỗi người sẽ thực hiện một kế hoạch riêng của cuộc đời mình. 5 chị chuẩn bị bước vào giảng đường, giấy báo nhập học vẫn đang gói trong từng chiếc khăn mùi soa. Và ít tiếng nữa thôi, chị Nguyễn Thị Tâm cùng anh Cao Ngọc Hòa sẽ đưa nhau về quê làm lễ đính hôn, tổ chức đám cưới. Nhưng anh chị cùng với 11 đồng đội đã nằm xuống…
Những nỗi đau không thể nói thành lời, có những hy sinh không sử sách nào ghi hết, họ đã sống và chiến đấu vì lý tưởng chung của cả dân tộc. Họ đã lấy máu xương, tuổi thanh xuân của mình để hiến dâng cho Tổ quốc. Đó là kết tinh cao đẹp nhất của tình yêu nước, của ý chí quyết thắng chống giặc ngoại xâm, của lòng dũng cảm, khát vọng hòa bình để viết lên “huyền thoại Truông Bồn” trong thế kỷ 20.
