Khúc tráng ca Thành cổ Quảng Trị (1972) – Qua lời kể của Cựu chiến binh Lê Bá Dương
Mùa hè năm 1972, mảnh đất Quảng Trị trở thành "túi bom" của thế giới. Trong 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ, quân đội Mỹ và chính quyền Sài Gòn đã dội xuống đây 328.000 tấn bom đạn, tương đương sức mạnh của 7 quả bom nguyên tử mà Mỹ đã thả xuống Hiroshima (Nhật Bản).
Ông Lê Bá Dương nhớ lại, những ngày ấy, ranh giới giữa sự sống và cái chết mỏng manh như sợi tóc. Ông kể:
"Chúng tôi chiến đấu trong một không gian mà đất đá bị cày xới đến mức tơi tả như bột. Mỗi mét đất ở Thành cổ đều thấm đẫm máu của anh em đồng đội. Có những đêm, chúng tôi phải bơi qua sông Thạch Hãn dưới làn mưa đạn để tiếp tế lương thực và đạn dược. Dòng sông khi ấy không còn màu xanh, nó đỏ quạch vì máu và rực cháy vì bom xăng."
Một trong những kỷ niệm đau đớn nhất mà ông Dương không bao giờ quên là việc phải nhìn đồng đội hy sinh mà không thể mang xác về. Vì hỏa lực quá mạnh, nhiều chiến sĩ sau khi ngã xuống đã hòa tan vào lòng đất, hoặc bị dòng nước sông Thạch Hãn cuốn đi. Sau chiến tranh, mỗi lần trở lại Quảng Trị, ông không dám bước mạnh chân vì sợ chạm vào linh hồn đồng đội.
Năm 1987, khi đứng bên bờ sông Thạch Hãn, quá đau xót trước sự hy sinh của hàng ngàn chiến sĩ trẻ (phần lớn là sinh viên các trường đại học tại Hà Nội xếp bút nghiên lên đường chiến đấu), ông đã thả hoa xuống dòng sông và xuất thần viết nên 4 câu thơ bất hủ: "Đò lên Thạch Hãn ơi... chèo nhẹ / Đáy sông còn đó bạn tôi nằm / Có tuổi hai mươi thành sóng nước / Vỗ yên bờ bãi mãi ngàn năm."
Lời kể của ông Dương là minh chứng cho sự khốc liệt của cuộc chiến: Những chàng trai mới mười tám đôi mươi, mang theo hoài bão văn chương, khoa học, đã vĩnh viễn nằm lại dưới đáy sông để bảo vệ từng tấc đất quê hương.
