KIÊN CƯỜNG TRÊN TUYẾN LỬA TRƯỜNG SƠN

Cô gái nhỏ với quyết tâm lớn

Nguyễn Thị Bích Liên sinh năm 1948 tại vùng quê ven biển Nam Phú, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình. Gia đình bà có hai người con trai đã đi bộ đội. Vì vậy, khi cô con gái mới 17 tuổi xin tham gia thanh niên xung phong, cha mẹ không đồng ý vì lo con còn nhỏ và sức khỏe yếu.

Nhưng Bích Liên vẫn quyết tâm lên đường. Cuối năm 1965, bà gia nhập Đội Thanh niên xung phong 89, C893, đóng quân tại Ninh Bình. Khi ấy, bà chỉ nặng khoảng 35–38 kg, vóc người nhỏ bé nhưng luôn mong muốn được đến những nơi khó khăn nhất để góp sức cho đất nước.

Nhiệm vụ đầu tiên của bà và đồng đội là bảo đảm giao thông trên tuyến đường sắt từ Phủ Lý đến khu vực Cầu Yên, tỉnh Ninh Bình. Đây là một phần của tuyến vận tải quan trọng đưa người và hàng hóa từ hậu phương vào chiến trường.

Ban ngày, những nữ thanh niên xung phong sửa từng đoạn đường, thay tà vẹt, chỉnh lại đường ray, vận chuyển đất đá và san lấp những hố bom. Khi tuyến đường vừa bị đánh phá, họ phải nhanh chóng có mặt để khôi phục, bảo đảm cho các đoàn tàu tiếp tục di chuyển.

Tiếng hát sau những giờ lao động

Dù công việc nặng nhọc, Bích Liên vẫn giữ tinh thần lạc quan. Sau những giờ sửa đường, bà cùng các bạn tự tổ chức một đội văn nghệ. Họ sáng tác thơ, tập hát chèo và chuẩn bị những tiết mục đơn giản để biểu diễn cho bộ đội, công nhân giao thông và thanh niên xung phong.

Không có sân khấu hay nhạc cụ đầy đủ, các cô tận dụng những vật dụng sẵn có. Lời ca mộc mạc và những làn điệu quê hương đã mang đến niềm vui, giúp mọi người tạm quên sự mệt mỏi sau một ngày làm việc vất vả.

Bích Liên dần trở thành một “cây văn nghệ” của đơn vị. Bà không chỉ hát mà còn làm thơ về những người chiến sĩ cầu đường và những cô gái ngày đêm giữ cho mạch giao thông được nối liền.

Hành quân vào Trường Sơn

Tháng 7 năm 1968, Nguyễn Thị Bích Liên cùng đồng đội nhận lệnh rời Ninh Bình, hành quân vào chiến trường Trường Sơn. Bà được phân công về Ban Xây dựng 67 thuộc Bộ Giao thông vận tải, đơn vị có nhiệm vụ tham mưu và bảo đảm cầu đường cho Đoàn 559 cùng các lực lượng tiền phương.

Bà từng làm nhiệm vụ tại nhiều địa điểm bị đánh phá quyết liệt, trong đó có trọng điểm 448 trên đường 15A, trọng điểm 668 tại ngầm Tân Đức và khu vực Cổng Trời trên đường 12. Công việc của lực lượng thanh niên xung phong là theo dõi tình trạng đường, cảnh giới, khắc phục những đoạn bị hư hỏng và hỗ trợ các đoàn xe vượt qua trọng điểm an toàn.

Có những thời điểm, con đường vừa được sửa xong lại tiếp tục bị đánh phá. Bích Liên và đồng đội phải kiên trì bám đường, chờ tình hình tạm yên rồi nhanh chóng trở lại làm nhiệm vụ. Đối với họ, mỗi giờ tuyến đường bị tắc đều có thể ảnh hưởng đến việc chi viện cho chiến trường.

Trong những năm tháng ấy, bà nhiều lần chứng kiến sự ra đi của đồng đội. Nỗi đau rất lớn, nhưng những người còn lại vẫn phải động viên nhau tiếp tục công việc vì các đoàn xe và đơn vị chiến đấu đang chờ phía trước.

“Tiếng hát át tiếng bom”

Năm 1969, nhờ giọng hát trong trẻo và khả năng tổ chức hoạt động văn nghệ, Nguyễn Thị Bích Liên được giao làm Đội phó Đội văn nghệ “Tiếng hát át tiếng bom” thuộc Ban Xây dựng 67.

Đội văn nghệ thường đến các đơn vị đang đóng quân hoặc làm nhiệm vụ trên tuyến đường để biểu diễn. Không có sân khấu cố định, đôi khi chỉ cần một khoảng đất trống hoặc một chiếc hòm đựng trang bị làm bục biểu diễn, các thành viên đã có thể cất tiếng hát.

Những tiết mục ấy không làm chiến trường bớt gian khó, nhưng giúp người lính và thanh niên xung phong có thêm niềm tin, sự lạc quan và sức mạnh tinh thần để tiếp tục nhiệm vụ. Với Bích Liên, tiếng hát cũng là cách bà tự động viên mình vượt qua những ngày tháng căng thẳng.

Gia đình lập bàn thờ vì tưởng con đã hy sinh

Suốt một thời gian dài, gia đình bà Bích Liên không nhận được tin tức của con gái. Khi nghe tin một nữ thanh niên xung phong cùng tên, cùng quê Thái Bình đã hy sinh, cha mẹ bà tưởng đó chính là con mình.

Gia đình lập bàn thờ và hai năm liền làm giỗ cho con gái. Trong khi ấy, Bích Liên vẫn đang làm nhiệm vụ trên chiến trường và không có điều kiện gửi thư về quê.

Năm 1970, trong một lần được ra Hà Nội công tác, bà viết thư báo tin cho gia đình. Mẹ và em gái vội lên Thủ đô gặp bà. Cuộc hội ngộ sau nhiều năm xa cách diễn ra trong niềm vui xen lẫn xúc động, bởi gia đình từng nghĩ rằng bà sẽ không bao giờ trở về.

Người nữ thanh niên xung phong được ghi nhận

Khi mới 19 tuổi, Nguyễn Thị Bích Liên được phong tặng danh hiệu “Dũng sĩ diệt Mỹ” ngành giao thông vận tải. Một năm sau, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, bà chuyển về công tác tại Văn phòng Phủ Thủ tướng, nay là Văn phòng Chính phủ, và làm việc tại đây cho đến khi nghỉ hưu.

Trở về với cuộc sống thời bình, bà vẫn dành nhiều thời gian chăm lo cho đồng đội, tham gia hoạt động nhân đạo, thăm hỏi những cựu thanh niên xung phong có hoàn cảnh khó khăn và kể chuyện truyền thống cho thế hệ trẻ.

Những ký ức Trường Sơn còn được bà ghi lại qua hàng trăm bài thơ. Năm 2024, bà xuất bản tập thơ “Hoa lan rừng Trường Sơn”, lưu giữ những câu chuyện về đồng đội, tuyến đường và tuổi trẻ đã gửi lại nơi chiến trường.