KỲ 37: BỮA CƠM KHÔNG CHỈ CÓ CHUYỆN ĂN UỐNG

Một buổi trưa đầu năm 1969.

Sau nhiều ngày tác nghiệp liên tục, một nhóm phóng viên quốc tế hẹn nhau dùng bữa tại một quán ăn nhỏ trên đường Tự Do.

Quán không sang trọng.

Chỉ vài bộ bàn ghế gỗ, những chiếc quạt trần quay chậm và mùi cà phê quyện với hương các món ăn Việt.

Phạm Xuân Ẩn đến đúng giờ.

Ông ngồi cạnh một phóng viên người Mỹ của hãng AP, đối diện là một nhà báo Pháp và một phóng viên Nhật Bản.

Những câu chuyện ban đầu xoay quanh nghề báo.

Ai cũng kể về những chuyến đi đầy nguy hiểm.

Về những lần phải nằm xuống giữa chiến trường khi đạn bay qua đầu.

Rồi câu chuyện chuyển sang một chủ đề khác.

Một phóng viên Mỹ khẽ thở dài:

"Tôi mới về Washington vài tuần trước."

"Không khí ở đó khác hẳn vài năm trước."

"Người dân bắt đầu đặt nhiều câu hỏi về cuộc chiến."

Nhà báo Pháp tiếp lời:

"Ở châu Âu cũng vậy."

"Nhiều người không còn nhìn cuộc chiến chỉ qua các bản thông cáo quân sự."

Phạm Xuân Ẩn lặng lẽ lắng nghe.

Ông rất ít khi chen ngang.

Ông hiểu rằng, khi con người cảm thấy thoải mái, họ thường chia sẻ những suy nghĩ chân thật nhất.

Một lúc sau, người phục vụ mang món ăn ra.

Câu chuyện tạm ngắt quãng.

Nhưng chỉ ít phút sau, một phóng viên trẻ hỏi:

"Ẩn này, theo anh, điều gì quyết định thắng hay bại trong một cuộc chiến?"

Mọi người đều quay sang nhìn ông.

Phạm Xuân Ẩn đặt đôi đũa xuống.

Ông suy nghĩ vài giây rồi đáp:

"Một trận đánh có thể quyết định một khu vực."

"Một chiến dịch có thể quyết định một giai đoạn."

"Nhưng muốn hiểu kết quả của cả một cuộc chiến..."

"...phải nhìn vào ý chí của con người."

Cả bàn ăn im lặng.

Không ai phản bác.

Người phóng viên Mỹ gật đầu rất chậm.

Có lẽ anh đang nghĩ đến những cuộc biểu tình phản chiến diễn ra ở quê hương mình.

Có lẽ anh đang nhớ đến những người bạn đã không trở về.

Bữa cơm hôm ấy kết thúc trong không khí trầm lắng.

Không ai còn nói nhiều về chiến thắng hay thất bại.

Họ chỉ nói về những gia đình.

Những người mẹ.

Những đứa trẻ.

Và ước mong cuộc chiến sớm kết thúc.

Trên đường trở về tòa soạn, Phạm Xuân Ẩn ghi lại một dòng ngắn trong cuốn sổ tay:

"Muốn hiểu chiến tranh, hãy lắng nghe những người đang mệt mỏi vì chiến tranh."

Đó không phải là một bản tin.

Không phải là một tài liệu mật.

Chỉ là một suy nghĩ.

Nhưng nhiều năm sau, khi nhìn lại lịch sử, người ta nhận ra rằng sự thay đổi trong nhận thức của dư luận quốc tế đã trở thành một yếu tố quan trọng tác động đến diễn biến của cuộc chiến.

Phạm Xuân Ẩn hiểu điều đó từ rất sớm.

Bởi ông không chỉ lắng nghe những lời phát biểu chính thức.

Ông còn lắng nghe cả những tâm sự rất đời thường bên bàn ăn, bên tách cà phê hay trên những chuyến xe.

Có những thông tin chỉ giúp người ta biết điều gì đang xảy ra.

Nhưng cũng có những cuộc trò chuyện giúp người ta hiểu vì sao lịch sử đang thay đổi.

Đối với Phạm Xuân Ẩn, chính những cuộc trò chuyện như thế mới là điều đáng trân trọng nhất.

Còn tiếp…

Kỳ sau: "Bài báo khiến nhiều người suy nghĩ" – một bài phân tích của Phạm Xuân Ẩn được đồng nghiệp quốc tế đánh giá cao vì sự khách quan và chính xác, nhưng đằng sau từng câu chữ là cả một quá trình quan sát, kiểm chứng và suy ngẫm kéo dài nhiều tuần.