KỲ 38: BÀI BÁO KHIẾN NHIỀU NGƯỜI SUY NGẪM

Tháng 7 năm 1969.

Tin tức về chính sách mới của chính quyền Tổng thống Richard Nixon nhanh chóng lan khắp các tòa soạn báo tại Sài Gòn.

Cụm từ "Việt Nam hóa chiến tranh" xuất hiện dày đặc trên các mặt báo.

Các hãng thông tấn quốc tế đều muốn giải thích cho độc giả của mình chính sách này sẽ tác động như thế nào đến cuộc chiến.

Trong phòng biên tập, vị tổng biên tập nhìn sang Phạm Xuân Ẩn.

"Ẩn, cậu viết giúp tôi một bài phân tích."

Ông gật đầu.

Nhưng thay vì ngồi ngay vào bàn viết, ông đứng dậy.

Ông lấy từ giá sách những số báo đã phát hành suốt nhiều tháng trước.

Rồi mở từng tập tài liệu ghi chép của mình.

Một đồng nghiệp ngạc nhiên hỏi:

"Cậu không viết luôn sao?"

Phạm Xuân Ẩn mỉm cười.

"Nếu chỉ viết những gì người khác vừa nói hôm nay, bài báo sẽ chẳng có gì mới."

Suốt ba ngày sau đó, ông gần như chỉ đọc.

Đọc các bài phát biểu của giới lãnh đạo Hoa Kỳ.

Đọc báo Mỹ.

Đọc báo Pháp.

Đọc các phân tích của những học giả nước ngoài.

Ông còn lấy bản thống kê về số lượng quân Mỹ tại Việt Nam trong nhiều năm để đối chiếu.

Đến ngày thứ tư, ông mới bắt đầu viết.

Bài báo không khẳng định điều gì sẽ xảy ra.

Ông chỉ đặt ra những câu hỏi.

Nếu quân Mỹ từng bước rút khỏi Việt Nam...

Ai sẽ thay thế?

Việc chuyển giao có thể diễn ra nhanh đến mức nào?

Liệu những thay đổi về quân sự có kéo theo thay đổi về chính trị?

Bài viết được đăng.

Không giật gân.

Không đưa ra những kết luận tuyệt đối.

Nhưng cách lập luận chặt chẽ và khách quan đã khiến nhiều đồng nghiệp chú ý.

Một phóng viên người Anh tìm gặp ông.

"Tôi thích cách anh viết."

"Anh không cố đoán tương lai."

"Anh chỉ giúp người đọc hiểu vì sao mọi việc có thể diễn ra như vậy."

Phạm Xuân Ẩn cười nhẹ.

"Dự đoán rất dễ sai."

"Phân tích đúng mới khó."

Đó cũng là điều làm nên phong cách của ông.

Ông không chạy theo những tiêu đề gây sốc.

Ông luôn bắt đầu bằng dữ liệu.

Bằng những điều có thể kiểm chứng.

Rồi từ đó, ghép các mảnh thông tin lại để nhìn thấy bức tranh lớn.

Nhiều năm sau, khi đọc lại bài báo ấy, một số đồng nghiệp nhận xét rằng điều đáng quý nhất không nằm ở việc Phạm Xuân Ẩn dự báo chính xác bao nhiêu.

Mà ở chỗ ông đã giúp người đọc hiểu được logic của lịch sử.

Lịch sử không thay đổi chỉ bởi một bài phát biểu.

Hay một quyết định.

Nó thay đổi từ rất nhiều yếu tố.

Quân sự.

Chính trị.

Kinh tế.

Và cả lòng dân.

Phạm Xuân Ẩn luôn cố gắng nhìn tất cả những yếu tố ấy cùng một lúc.

Có lẽ vì thế mà nhiều người gọi ông là một nhà phân tích, trước khi gọi ông là một nhà báo.

Ông khép cuốn sổ ghi chép.

Ngoài cửa sổ, nắng chiều trải dài trên những con đường Sài Gòn.

Một giai đoạn mới của cuộc chiến đang bắt đầu.

Và ông hiểu rằng...

Muốn ghi lại lịch sử, trước hết phải học cách đọc được những tín hiệu nhỏ nhất của lịch sử.

Còn tiếp…

Kỳ sau: "Người khách đến từ Lầu Năm Góc" – một cuộc gặp với một chuyên gia quân sự Mỹ giúp Phạm Xuân Ẩn hiểu thêm cách Washington đánh giá tình hình chiến trường Việt Nam, nhưng cũng đặt ông trước một thử thách mới về sự kín đáo và bản lĩnh.