KỲ 39: NGƯỜI KHÁCH ĐẾN TỪ LẦU NĂM GÓC

Một buổi sáng tháng Chín năm 1969.

Tòa soạn nhận được thông báo.

Chiều hôm đó, một chuyên gia quân sự từ Washington sẽ có buổi trao đổi không chính thức với một số nhà báo nước ngoài.

Đó không phải là họp báo.

Cũng không có máy quay hay micro.

Chỉ là một cuộc trò chuyện nhỏ để lắng nghe ý kiến từ giới truyền thông.

Phạm Xuân Ẩn được mời tham dự.

Căn phòng chỉ có hơn mười người.

Người khách khoảng ngoài năm mươi tuổi.

Ông từng làm việc tại Lầu Năm Góc và hiện tham gia một nhóm nghiên cứu về chiến lược quân sự.

Sau vài câu xã giao, ông nhìn quanh căn phòng rồi nói:

"Tôi không đến đây để đọc báo cáo."

"Tôi muốn biết các anh nhìn thấy điều gì ngoài chiến trường."

Một phóng viên Anh lên tiếng trước.

Ông nói về những khó khăn trong việc tiếp cận hiện trường.

Một nhà báo Nhật Bản nhắc đến tâm lý mệt mỏi của người dân ở nhiều vùng chiến sự.

Đến lượt mình, Phạm Xuân Ẩn chỉ trả lời ngắn gọn:

"Là phóng viên, chúng tôi chỉ có thể nói về những điều mình tận mắt chứng kiến."

Người chuyên gia gật đầu.

Ông không hỏi thêm.

Nhưng suốt buổi trao đổi, Phạm Xuân Ẩn nhận thấy một điều rất đáng chú ý.

Người khách không còn hỏi nhiều về số lượng đơn vị hay kết quả của từng trận đánh.

Ông quan tâm nhiều hơn đến tinh thần binh sĩ.

Đến khả năng tự đảm nhận nhiệm vụ của quân đội Việt Nam Cộng hòa.

Đến phản ứng của người dân.

Và đặc biệt...

Ông nhiều lần nhắc đến cụm từ "thời gian".

"Các anh nghĩ quá trình này sẽ cần bao lâu?"

"Các anh có cho rằng dư luận Mỹ còn đủ kiên nhẫn không?"

Đó là những câu hỏi khiến Phạm Xuân Ẩn suy nghĩ.

Ông hiểu rằng, ở Washington, người ta không chỉ tính toán bằng bản đồ quân sự.

Họ còn phải tính đến ngân sách.

Đến Quốc hội.

Đến lá phiếu của cử tri.

Và đến sức ép từ dư luận.

Kết thúc buổi gặp, mọi người đứng dậy bắt tay nhau.

Người chuyên gia bước đến trước mặt Phạm Xuân Ẩn.

"Tôi đã đọc vài bài phân tích của ông."

"Chúng rất cân bằng."

Phạm Xuân Ẩn mỉm cười.

"Tôi chỉ cố gắng viết đúng những gì mình hiểu."

Người khách đáp:

"Đó là điều ngày càng hiếm."

Buổi chiều hôm ấy, trên đường trở về, Phạm Xuân Ẩn không nghĩ nhiều đến những lời khen.

Điều khiến ông trăn trở là những câu hỏi đã được đặt ra.

Ông lấy cuốn sổ tay.

Viết một dòng thật ngắn:

"Khi người hoạch định chiến lược bắt đầu hỏi về thời gian và dư luận, nghĩa là cuộc chiến không còn chỉ được quyết định trên chiến trường."

Đó không phải là một kết luận.

Chỉ là một ghi nhận.

Nhưng nhiều năm sau, khi nhìn lại tiến trình lịch sử, người ta thấy rằng những yếu tố chính trị và dư luận quả thực ngày càng có ảnh hưởng lớn đến các quyết định của Hoa Kỳ tại Việt Nam.

Phạm Xuân Ẩn luôn tin rằng...

Muốn hiểu một cuộc chiến, phải lắng nghe cả tiếng súng ngoài mặt trận và những cuộc đối thoại trong các phòng họp.

Bởi đôi khi...

Một câu hỏi được đặt ra còn nói nhiều hơn một câu trả lời.

Còn tiếp…

Kỳ sau: "Những bản đồ bị thay đổi mỗi tuần" – từ những tấm bản đồ cập nhật liên tục tại các cơ quan quân sự, Phạm Xuân Ẩn nhận ra rằng diễn biến thực tế của chiến trường luôn phức tạp hơn những đường bút màu trên giấy.