KÝ SỰ NGÀY LOẠN LẠC

Đẩy cái gạt tàn về phía tôi, Tiến nhấp một ngụm cà phê rồi tiếp dòng suy nghĩ:

- Chiến tranh có nhiều điều kỳ lạ lắm "già"...có những điều phải mấy chục năm sau mới biết. Mà biết rồi lại thấy buồn hơn.

Mắt hắn nhìn xa xăm, đăm chiêu và vô định.

Tiến ít hơn tôi một tuổi. Quê Gò Vấp, Sài Gòn. Nhập ngũ năm 1977, vào mặt trận trước tôi hơn một năm. Một năm lăn lóc giữa những cánh rừng cao su, đối mặt với bọn Pốt, làm cho những người lính trưởng thành lên nhiều lắm. Vì thế, khi tôi vào đơn vị, tôi rất quý, rất phục những người lính cựu. Tôi gọi Tiến là "lão" còn hắn gọi tôi là "già Điền". Có thể vì khuôn mặt đen đúa và khắc khổ của tôi hồi mới vào lính, khiến hắn gọi tôi như vậy.

Hai thằng cùng ở tiểu đội vô tuyến suốt gần hai năm, từ ngày đơn vị đóng quân ở Chhloung, củng cố lực lượng để bước vào chiến dịch tổng tiến công giải phóng Campuchia, cho đến khi tôi trở về nước học sỹ quan. Sống cùng nhau, lên sóng cùng nhau, sống chết cùng nhau, chia sẻ với nhau những kỷ niệm vui buồn, nên mặc dù kẻ Bắc, người Nam, nhưng chúng tôi rất hiểu nhau, thân nhau và coi nhau như anh em ruột thịt.

Gần bốn chục năm bặt tin, giờ mới gặp lại, nên những phút bên nhau thật là quý giá. Ngồi nhâm nhi cà phê ở góc quán “Cây Trâm”, hai thằng thi nhau đốt thuốc, khói bay lên như cháy nhà. Những kỷ niệm về những tháng năm cơ cực trên đất Campuchia cùng nỗi nhớ, nỗi tiếc thương đồng đội khiến trong lòng có cái gì đó như là sự nuối tiếc. Không khí trầm hẳn xuống.

Rít một hơi thuốc thật dài, nhả khói, tạo thành một vòng tròn lớn, bay lơ lửng trong không khí. Tiến chậm rãi:

- “Già” về nước tháng mấy, năm mấy nhỉ?

- Tôi về cuối tháng tư 80, sau trận đánh điểm cao 175 và trận đánh vào hồ Ampil ấy lão. Xong trận ấy thì tôi về.

- Ừa. Số "già" hên đấy, chứ ở lại chừng 2 tháng thôi, thêm trận Noong Chan - Công Silop nữa thì chưa biết chừng. Có khi mục xương rồi, không còn chỗ đội nón à.

Nói đến đó Tiến cười hừng hực.

- Trận 23/6 hả. Nghe nói trận đó ác liệt lắm, đơn vị mình thương vong nhiều lắm phải không lão? – tôi hỏi.

Nhấp một ngụm cà phê rồi Tiến chậm dãi:

- Khi nào rảnh, tui sẽ kể cho già nghe. Cục diện chung thì toàn sư đoàn thắng lớn, đập tan căn cứ địch, khiến chúng không thể lợi dụng đường biên để xâm nhập vào hướng phòng thủ của mình nữa, tạo điều kiện cho mặt trận triển khai chiến dịch K5. Nhưng riêng tiểu đoàn mình thì te tua. Bọn Thái cho máy bay nã đạn 20 ly và thả cối xuống chặn đường rút của quân mình. Tới hồi mình chạy đến sát đường biên thì nó phá đập nước, khiến lính mình chết đuối nhiều hơn chết trận. Hy sinh gần bảy chục em. Anh Độ Trung đội phó thông tin về làm Đại phó K11 cũng hy sinh trận này đó già... Lính thông tin mình trận đó cũng oải. Bọn anh Động, thằng Quan Hải quăng hết dây; tụi thằng Toàn, thằng Tâm, thằng Mỹ giục máy xuống mương nước mà chạy. Đang liên lạc, máy ngập nước thì khác gì cục sắt. Chạy còn chẳng được, vác cục sắt to đùng mà vô tích sự trên lưng làm gì? Rồi bữa sau nữa, đi kiếm tử sỹ mà chẳng biết ai với ai. Xác lính ta, xác Pốt, xác Para, xác lính Thái, cả xác dân Miên nữa...tất cả chìm dưới bùn dọc lòng mương. Cứ thấy xác nào đi giày cao cổ của bộ đội ta, hoặc đội nón cối là khiêng về. Việc xác định danh tính thì để đó trung đoàn lo.

Nói đến đó, giọng Tiến như nghẹn lại. Những kỷ niệm về trận đánh trên đường biên Thái năm nào khiến khuôn mặt hắn dường như già đi đến vài tuổi.

Đúng lúc ấy, tiếng hát từ chiếc cattseter của quán cũng cất lên những lời ca não nùng:

"Rồi anh sẽ dìu em tìm thăm...

mộ bia kín trong nghĩa địa buồn,

bạn anh đó đang say ngủ yên.

Xin cám ơn...xin cám ơn, người nằm xuống..."

Chúng tôi chìm trong cảm xúc nặng nề bởi những lời ca vàng vọt ấy.

Chiến tranh, dù bất kỳ thời nào cũng mang đến đau thương, chết chóc. May mắn cho những người bước qua cõi trần ai để trở về.

***

Chờ cho đoạn nhạc trôi qua, Tiến chậm dãi.

- Có một chuyện cứ đau đáu trong lỏng mà mãi gần đây tui mới rõ đầu đuôi "già" ạ. Già còn nhớ thằng Hưng, Lê Khánh Hưng ở trinh sát không?

- Nhớ. Thằng Hưng, dân Sài Gòn hay đi cùng lão Lợi Xồm đó ha? Thằng Hưng được anh Bùi Tiến rất quý đúng không lão?

- Đúng rồi. Thằng Hưng dân Quận 3, hắn vô lính cùng tui, rồi được điều về trinh sát. Thằng nầy nổi tiếng gỡ mìn. Mìn bọn Pốt gài, khó cỡ nào nó cũng gỡ được. Nhanh nhẹn, tinh tường và gan cùng mình, nên nó được anh Tiến và đồng đội quý lắm.

Nghe Tiến nói đến đó, tôi chợt nhớ đến trận K10 truy quét phía tây Kh’vao, Trung đội trinh sát cử Hưng và một cậu nữa dẫn đường. Đi được khoảng gần 4km, đang đi, chợt nghe tiếng hô từ đầu đội hình “Đứng im. Ai đứng đâu đứng đó”. Mọi người đứng như chôn chân xuống đất, không ai dám bước tiếp. Lúc ấy Hưng nói tiếp: “Đội hình đang giữa bãi mìn đấy, nhìn xuống chân và tránh những sợi dây ra, bình tĩnh quay ngược trở lại”. Đến lúc ấy, nhìn xuống đất, mới thấy những sợi dây nhỏ li ti, màu xanh lá cây căng ngang căng dọc khắp trên mặt cỏ. Những sợi dây mìn vướng nổ rất giống những sợi dây rừng, được bọn Pốt căng trên hướng tiến của đại đội. Chỉ cần một ai đó vô ý bước chân, hất sợi dây lên là xong rồi. Nghe tiếng nổ, mọi người sẽ hoảng hốt vùng chạy, khi ấy cả bãi mìn sẽ được kích hoạt và nổ tung. Lúc bước ngược ra, ai cũng rón rén bước thật cao để tránh những sợi dây chết chóc này. Hú hồn…

Cách xử trí của Hưng bữa đó khiến tôi vô cùng cảm phục. Rất may cho K10. Cả đội hình đã lọt vào bãi mìn rồi mà cuối cùng thì tất cả vẫn thoát ra an toàn, nếu không thì không biết chuyện gì sẽ xảy ra.

Tiến vẫn nói tiếp, giọng đều đều:

- Sau trận 23/6, cuối tháng 7/80, Sư đoàn được bổ sung quân, đợt lính đó toàn dân “thành phố” không à. Tiểu đoàn mình được nhận khoảng bốn chục em. Trong số đó, có thằng Toản. Phùng Như Toản, dân Quận 10. Thằng Toản là bạn cùng trường Trưng Vương với thằng Hưng, nhưng sau Hưng 2 lớp. Ba mẹ nó là người Bắc, dân Bắc Ninh, vào Nam năm 54. Thằng Toản học hết lớp 12 thì xung phong đi bộ đội. Khi vào đơn vị, Toản được phân về K12, trung đội ĐK75.

Vì cùng là dân thành phố, lại học cùng trường nên thằng Hưng với thằng Toản thân nhau lắm. Mặc dù không cùng đại đội, mà hai thằng cứ gắn với nhau như sam. Trừ lúc vào trận, còn lại đi đâu chúng nó cũng có nhau. Bất cứ chuyện gì chúng cũng cùng nhau chia sẻ. Nhớ lần tui đi máy cho K12, thấy thằng Hưng đang ngồi khâu áo, tui hỏi: “Mầy trinh sát xuống đây chi?”. Nó cười, phô cả hàm răng trắng lóa nói: “Em được phân công đi cùng K12 chứ bộ”. Tui trêu nó: “Mầy cũng biết khâu à? Mà sao không khâu ở nhà mà xuống đây mới khâu. Bày đặt không à?”. Nó nhoẻn miệng cười: “Không anh. Em khâu cho thằng Toản. Bữa trước nó đi truy quét, bị gai cào rách hết cánh tay áo. Em khâu lại giùm chút thôi anh.”. Thằng Toản đang lúi húi pha trà, thấy thằng Hưng nói vậy liền cự: “Thôi đi cha nội. Tui mất công đun nước, pha trà nè. Đâu phải cha khâu không công mà kể chi. Tui cũng mệt chứ bộ…”. Rồi chúng cười với tui, ngó nhau thiệt ngộ lão à.

Tiến cười. Nụ cười thật hiền. Cười đó mà vẫn chẳng vui, bởi câu chuyện phía sau vẫn đang dang dở

- Vậy mà “già’ biết không, thằng được mệnh danh là vua mìn lại chết vì mìn mới uất chứ. Trong trận đơn vị tái chiếm Chốt 48 ngày 14/6/1981, thằng Hưng dẫn K11 đánh vận động, nó chạy băng băng trước đội hình, vừa chạy vừa bắn. Và nó vấp mìn… Một tiếng nổ khô khốc phát ra giữa cánh rừng. Lúc anh em chạy đến thì người nó bê bết máu, máu đầm đìa dọc ống quần. Một chân nó gãy nát, rời hẳn ra khỏi thân. Đoạn xương đùi thò ra khỏi chiếc ống quần rách te tua. Thằng Ta ý tá tiểu đoàn lên băng bó vết thương cho nó. Lúc đặt nó lên võng, thằng Ta đặt cả cái chân lên cho vận tải khiêng về, nhưng nó hất ra và khóc tu tu khi nhìn thấy cái chân đã lìa khỏi thân mình.

Nghe tin thằng Hưng bị thương, thằng Toản chạy đến. Nó ôm ghì lấy thằng Hưng mà khóc. Tiếng gào của nó nghe mà buốt ruột.

- Hưng ơi…tao nè, Toản nè. Mầy có nghe thấy tao gọi không? Hu hu…Mầy hẹn với tao khi nào ra quân, tao với mầy cùng về nhà mầy, mừng cho anh chị mầy mới cưới, mà giờ mầy bỏ tao lại một mình à…hu hu…

Nhìn thằng Toản khóc, không ai cầm được nước mắt. Những giọt nước mắt hiếm hoi của những thằng lính chiến vốn đã quá quen trước cái chết của đồng đội. Thằng Hưng nhướng đôi mắt đã lạc đi nhìn thằng Toản lần cuối. Cái miệng nó mấp máy như muốn nói lời từ biệt trước khi lịm đi trong vòng tay đồng đội…

Kể đến đây, Tiến lại rít một hơi thuốc rõ dài. Khuôn mặt hắn méo xệch đi, thật tội. Còn tôi, chẳng biết làm gì, cũng chỉ biết lắng nghe để thêm hiểu những hy sinh, vất vả và những gì đã xảy ra với đồng đội của tôi sau khi tôi đã rời cuộc chiến trở về hậu phương.

Với giọng chậm rãi, Tiến kể tiếp:

- Rồi “già” có biết không, hôm đó, thằng Toản nhất quyết đòi phải được khiêng thằng Hưng về phía sau, ai cản cũng không được…Nó cùng với anh em vận tải lầm lũi khiêng thằng Hưng về Kh’vao. Giữa đường đi, nó lại vấp mìn. Một quả K58 nổ. Nó gục xuống mà trên vai vẫn là chiếc đòn khiêng thằng Hưng. Thằng Toản cũng hy sinh ngày đó, ngày 14/6/1981. Đau đớn quá. Giờ thì mộ của hai đứa đều được đưa về Nghĩa trang Thành Phố và chỉ cách nhau khoảng 10m…

***

Tôi lặng người trước câu chuyện Tiến kể mà không biết nói gì, đôi môi khô khốc. Nhấp thêm một ngụm cà phê rồi Tiến lại tiếp tục:

- Chuyện của chúng nó tưởng chỉ vậy. Nhưng cách đây mấy năm, tụi tui mới biết đằng sau cái chết của hai thằng chúng nó còn nhiều chuyện lắm. Rằng thằng Hưng với thằng Toản có quan hệ “xui gia” với nhau “già” ạ. Anh trai thằng Hưng lấy chị gái thằng Toản. Già thấy có kỳ không?

Tôi đế vào:

- Là thế nào, có chuyện đó nữa sao? Sao lão lại biết?

Tiến lại thủng thẳng:

- Chuyện là thế này. Năm nào tụi tui cũng đến Nghĩa trang Thành phố thắp hương cho đồng đội 174 và hai đứa chúng nó. Có lần đến, thấy trên mộ của hai đứa có hoa và đồ lễ, nhưng chưa khi nào gặp ai đến viếng. Nhìn kỹ thấy hoa và đồ lễ của hai thằng rất giống nhau, nhưng chưa ai nghĩ đến điều gì. Tới hồi 27/7/2017, khi tụi tui đến nghĩa trang thì trước mộ Hưng là một cặp nam nữ, mà tui đồ là một cặp vợ chồng. Cô gái đang châm hương, còn chàng trai đang sửa sang đồ lễ. Bọn tui đến đứng chắp tay sau lưng họ, cùng thắp hương viếng bạn. Khi viếng xong, tui mới hỏi:

- Chào anh chị. Tụi tui là đồng đội của Hưng. Còn anh chị là…?

Mới nói đến đó thì anh trai của Hưng cắt ngang:

- Dạ. Thay mặt gia đình xin cám ơn các anh đã luôn nhớ đến Hưng và Toản. Tui xin tự giới thiệu, tui là anh trai của Hưng. Còn đây là chị dâu của Hưng và cũng là chị gái của Toản. Phùng Như Toản.

Chị gái Toản cúi người xuống thay cho lời chào.

Tất cả chúng tôi đều ngạc nhiên vì điều đó, bởi cho đến mấy chục năm sau khi hai đứa hi sinh, chúng tôi mới biết về quan hệ của chúng nó. Cuộc đời có những điều trùng hợp đến kỳ lạ. Hai thằng lính trận, thân nhau đến như vậy, rồi cùng chết một ngày. Chúng nó là “xui gia” của nhau mà không biết. Khi thắp hương xong, dưới bóng cây của nghĩa trang, chúng tôi ngồi lại để hỏi thăm anh chị của Toản và Hưng, mới biết rằng lúc anh chị cưới thì hai thằng đã sang Cam rồi. Ngày ấy, đâu có smarphon như bây giờ. Cưới xong, anh chị nó cũng viết thư cho em, báo tin là đã xây dựng gia đình, nhưng đâu ai biết hai thằng cùng đơn vị để mà nói cho rõ về điều đó.

Nghe chị gái Toản nói vậy tui cũng mới nhớ, lúc thấy thằng Hưng chết, thằng Toản khóc, nó nói rằng: “mầy hẹn với tao khi nào ra quân, tao với mầy cùng về nhà mầy, mừng cho anh chị mầy mới cưới…” chứ đâu có nhắc đến điều chi.

…Sau bữa đó, anh em tụi tui trong nầy đã đến thăm gia đình của Hưng và Toản, mới hiểu khi nghe tin chúng nó hy sinh, hai gia đình đã đau đớn cỡ nào.

Bữa nhận giấy báo tử của Hưng, má nó đang chèo ghe vớt lục bình trên kênh. Đang chèo về, thấy bà con đứng rất đông trước cửa nhà mình, linh tính báo cho bà biết có chuyện không hay. Bà miết mải chèo nhanh về để xem có chuyện gì. Khi còn cách nhà khoảng hai chục mét, biết là Hưng chết, bà ngất ngay trên lòng thuyền. Mọi người phải lội ra bế bà vào rồi đưa bả đi cấp cứu. Bữa làm lễ truy điệu cho Hưng, má của Toản sang, hai bà cứ ôm nhau khóc. Rồi khoảng một tháng sau, giấy báo tử Toản mới về, má thằng Hưng lại sang chia sẻ với xui gia và tới lúc chìa giấy báo tử của hai đứa ra coi, mọi người mới biết hai thằng nó cùng đơn vị và cùng chết một ngày…

Đó. Chuyện của chúng nó vậy. Đau đớn lắm và cũng ly kỳ lắm. Hai bà má của hai đứa có nỗi đau giống nhau, nỗi đau của những bà mẹ có con hy sinh ngoài mặt trận. Những đứa con mà các má đã chăm bẵm, đã kỳ vọng rất nhiều. Khi tiễn chúng nó lên đường, các má đâu có ngờ chúng nó trở về theo cách nầy. Giờ thì chúng nó yên nghỉ bên nhau ở Nghĩa trang Thành phố…

Câu chuyện lão Tiến xòe kể cho tôi nghe cách đây đã mấy năm rồi. Tiến nói với tôi cố viết về chúng nó để cho mọi người hiểu hơn về chiến tranh, về những nỗi đau mà những người lính đã trải qua và gia đình họ phải chịu đựng, để đất nước an bình như ngày hôm nay… Đã rất nhiều lần tôi cầm bút để viết về câu chuyện này, nhưng khó quá. Cứ dở dang rồi lại bỏ, lại viết lại. Bởi khi hai đứa hi sinh, tôi không còn trong mặt trận, không tận mắt chứng kiến cái chết của họ, lỡ viết ra có những điều chưa thật chính xác. Nhưng rồi đồng đội tôi thôi thúc, những người lính may mắn trở về vẫn giục tôi phải viết… Và lúc này là 12 giờ đêm ngày 08.11.2023, tôi đã hoàn thành bản thảo này.

Xin gửi tới mọi người một câu chuyện của chúng tôi, như một trong hàng ngàn, hàng vạn câu chuyện trong chiến tranh mà dân tộc ta, đất nước ta đã đi qua trong những năm kháng chiến. Câu chuyện cũng như những nén tâm nhang gửi tới những đồng đội của tôi không có may mắn trở về…