Kỳ thú về vùng đất mang tên "Đám lá tối trời" ở miền Tây Nam bộ

Khu rừng tối Trương Định ẩn binh

Nhắc đến địa danh Đám lá tối trời, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến vùng đất xã Gia Thuận (huyện Gò Công Đông, tỉnh Tiền Giang). Vùng ruộng đồng mênh mông và đông đúc dân cư này vào giai đoạn chừng 200 năm trước là một vùng sình lầy hoang vu, cây cối um tùm, đầy rắn rết và dã thú.

Vùng đất này gắn liền với người anh hùng Trương Định (hay Trương Công Định, Trương Đăng Định). Ông sinh năm 1820, ở phủ Bình Sơn, Quảng Ngãi (nay là xã Tịnh Khê, TP Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi). Năm 24 tuổi, ông theo cha là Trương Cầm, người giữ chức Chưởng lý Thủy sư, vào Gia Định.

Năm 1850, hưởng ứng chính sách khai hoang của triều đình, ông đã đứng ra chiêu mộ khoảng 500 dân nghèo khai hoang lập ấp ở Gò Công, Gia Định. Với công lao đó, ông được triều đình Huế phong chức Quản cơ, hàm Lục phẩm, nên dân chúng còn gọi ông là Quản Định.

Năm 1859, quân Pháp đánh chiếm thành Gia Định, ông đem nghĩa binh dưới trướng lên đóng quân ở Thuận Kiều (Gia Định), lập được nhiều chiến công. Đầu năm 1861, Pháp tấn công Gia Định lần thứ hai, Trương Định đem quân phối hợp với tướng Nguyễn Tri Phương phòng giữ chiến tuyến Chí Hòa. Khi Đại đồn Chí Hòa thất thủ, ông lui về Gò Công, chiêu binh ứng nghĩa, trấn giữ vùng Gia Định - Định Tường.

Năm 1862, triều đình Huế phong Trương Định chức phó lãnh binh tỉnh Gia Định. Phong trào khởi nghĩa của Trương Định dâng lên khắp nơi, thu hút đại bộ phận nhân dân tham gia. Ông tổ chức lực lượng, triển khai tác chiến trong các vùng Gò Công, Tân An, Mỹ Tho, Chợ Lớn, Sài Gòn, Đồng Tháp Mười và kéo dài đến tận biên giới Campuchia.

Ngày 5/6/1862, triều đình Huế ký kết hòa ước với Pháp, ra lệnh tất cả các lực lượng chống Pháp phải bãi binh. Trương Định kháng mệnh vua, rút quân về Gò Công, đóng quân tại Đám lá tối trời, xưng là Trung thiên Tướng quân và được nhân dân tôn là Bình Tây Đại Nguyên soái, tiếp tục lãnh đạo phong trào kháng Pháp. Tại đây, ông đã tổ chức nhiều cuộc phục kích, đánh tiêu hao lực lượng địch.

Ngày 19/8/1864, một thuộc hạ dưới trướng là Huỳnh Công Tấn phản bội, dẫn đường cho quân Pháp bất ngờ bao vây đánh úp. Bản doanh Đám lá tối trời thất thủ, các nghĩa quân bị giặc Pháp tàn sát. Trương Định bị trọng thương và rút gươm tự sát vào rạng sáng ngày hôm sau, khi ấy ông 44 tuổi.