Kỳ tích Đài Ra đa П-35 số hiệu 10811.51-Y-415M thuộc Đại đội 45, Trung đoàn 291

Trước tình hình địch ngày càng tăng cường sử dụng các loại nhiễu, gây khó khăn trong quá trình phát hiện, bám sát mục tiêu và bảo đảm dẫn đường cho không quân ta, đài trưởng và trắc thủ ra đa П-35 của các đơn vị đều tập trung nghiên cứu nhiễu của địch, từng bước hoàn chỉnh quá trình xử trí thao tác chống nhiễu phát hiện mục tiêu với quyết tâm “vạch nhiễu tìm B-52”. Ngày 18/12/1972, mức độ đánh phá của không quân địch ở Quân khu 4 giảm đột ngột. Đặc biệt, tất cả các đài ra đa mở máy trực ban đều không bị nhiễu tích cực và không phát hiện được máy bay B-52. Thấy tình hình khác lạ, Ban chỉ huy Trung đoàn ra đa 291 yêu cầu các cơ quan và đơn vị: “Đề phòng địch sử dụng B-52 đánh lại Thanh Hóa. Hết sức chú ý khả năng B-52 đánh ra Hà Nội”. 16 giờ 40 phút, trên bản đồ thu mạng tình báo quốc gia B1 xuất hiện 2 tốp F-111 từ Sầm Tơ (Lào) bay về phía Yên Bái. Chỉ huy Trung đoàn nhận định: Có khả năng diễn ra tình huống đã dự kiến”. Lập tức, Trung đoàn trưởng chỉ thị cho Đại đội 16, đơn vị đang mở máy trực ban trong phiên từ 18 giờ đến 20 giờ tập trung quan sát phát hiện mục tiêu từ phương vị 220 đến phương vị 300. Đặc biệt chú ý phát hiện B-52. Do có kinh nghiệm theo dõi phát hiện B-52, đài trưởng Nghiêm Đình Tích cùng các trắc thủ Phạm Hoàng Cầu và Nguyễn Văn Xích đã xác định ngay những dải nhiễu của máy bay B-52. Sau mệnh lệnh của Đài trưởng, cả phiên ban đã thao tác quy trình chống nhiễu. Ngay sau đó, trắc thủ số 1 Phạm Hoàng Cầu đã thông báo tình báo B-52 vào Sở chỉ huy Đại đội. Nhận được báo cáo xuất hiện B-52 giữa lúc tất cả các đài ra đa đang mở máy của hai Trung đoàn ra-đa 292, 293 bị nhiễu nặng, không có tình báo B-52. Tham Mưu phó Binh chủng ra đa Hứa Mạnh Tài trực chỉ huy ở Tổng trạm vốn là người cẩn thận liền sử dụng đường dây hữu tuyến ngành bưu điện trực tiếp chỉ thị cho Trung Đoàn trưởng Trung đoàn ra đa 291 và Đại đội trưởng Đại đội 45: “Anh báo B-52 đánh vào Hà Nội là thế nào. Anh chịu trách nhiệm như thế nào với Trung ương Đảng, Bộ Chính trị và Nhà nước, để các vị Trung ương bảy, tám mươi tuổi xuống hầm nằm ở đấy 7-8 tiếng đồng hồ…”. Đại đội trưởng Đại đội 45 Đinh Hữu Thuần khẳng định việc báo B-52 đánh vào Hà Nội là chính xác. Tham Mưu phó Hứa Mạnh Tài lại gọi một lần nữa: “Anh xác định lại đi!”. Đại đội trưởng Đinh Hữu Thuần lại quả quyết là “Tôi đảm bảo với Tham Mưu phó rằng B-52 đánh vào Hà Nội là chính xác, tôi xin lấy tính mạng của tôi ra để bảo đảm với Tổ quốc”.
Đài ra đa П-35 số hiệu 10811.51-Y-415M được trưng bày tại Bảo tàng Phòng Không – Không Quân. Ảnh Bảo tàng PK-KQ Tham Mưu phó Binh chủng báo cáo với Tư lệnh Quân chủng Lê Văn Tri: “Đúng là B-52 đang vượt qua vĩ tuyến 20. Có khả năng B-52 vào đánh Hà Nội”. Lập tức, Tư lệnh Quân chủng Phòng không - Không quân ra lệnh cho các lực lượng của Quân chủng chuẩn bị sẵn sàng đánh B-52, quyết tâm bảo vệ Thủ đô Hà Nội. 19 giờ ngày 18/12/1972, tiếng còi báo động vang lên khắp Hà Nội và các tỉnh trên miền Bắc, nhân dân kịp thời xuống hầm trú ẩn, các đơn vị sẵn sàng chiến đấu. Đúng như báo cáo của Trung đoàn 921, từ 19 giờ 20 phút, nhiều tốp máy bay B-52 (mỗi tốp 3 chiếc) liên tiếp dọi bom xuống khu vực sân bay Nội Bài, Đông Anh, Yên Viên, Gia Lâm. Cuộc chiến đấu ác liệt của lưc lượng phòng không ba thứ quân bắt đầu. 20 giờ 13 phút, Tiểu đoàn 59 Trung đoàn tên lửa 261 phóng 2 quả đạn vào tốp B-52 có ký hiệu 671 đang bay từ Tam Đảo vào đánh Đông Anh, bắn rơi tại chỗ 1 chiếc máy bay B-52 ở Phù Lỗ, huyện Kim Anh cách trận địa tên lửa 10km. Từ khi ra đời, chưa bao giờ máy bay chiến lược B-52 của Mỹ bị vũ khí phòng không bắn rơi trên đất đối phương gần vị trí đánh phá đến như vậy. Đến 20 giờ 16 phút, Tiểu đoàn 41 Trung đoàn tên lửa 263 ở Nghệ An đã phóng 2 quả đạn bắn rơi tại chỗ 1 chiếc B-52 ở phía Nam Khe Bố. 23 giờ, Đại đội 16 và Đại đội 45 lại tiếp tục phát hiện, khẳng định tình báo các tốp B-52 do đại đội trinh sát nhiễu và Đại đội 11 Trung đoàn ra đa 290 phát hiện. Trong trận thứ hai này bộ đội ra đa đã kịp thời báo động cho các lực lượng Phòng không ở Hà Nội chuyển cấp chiến đấu sớm 40 phút. Đó là trận tập kích thứ hai trong đêm của không quân Mỹ với 21 lượt B-52 và 32 lượt máy bay chiến thuật đánh phá Hà Nội.
Đại đội rađa 45 tại Đồi Si, Đô Lương, Nghệ An trong 12 ngày đêm năm 1972. Ảnh Tư liệu Vừa lúc đó, từ Tổng trạm, Tham Mưu phó Binh chủng Hứa Mạnh Tài gọi điện cho Trung Đoàn trưởng Đỗ Năm: “Bộ đội tên lửa đã bắn rơi tại chỗ 1 chiếc B-52 ở Phù Lỗ”. Được tin, tất cả cán bộ, chiến sĩ trong Sở chỉ huy Trung đoàn và Đại đội 45, Đại đội 16 vô cùng phấn khởi vì nỗi băn khoăn “liệu có đúng B-52 không” đã được giải đáp. Đó còn là niềm vui, niềm tự hào của những chiến sĩ ra đa ở tuyến ngoài đã hoàn thành những nhiệm vụ cảnh giới xa cho các lực lượng Phòng không đánh địch bảo vệ Thủ đô thiêng liêng của cả nước. Với bề dày thành tích xuất sắc, đặc biệt là lập công đầu trong Chiến dịch Điện Biên Phủ trên không tháng 12/1972, tập thể Đại đội 45, Trung đoàn 291 đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân; Đài trưởng ra-đa Nghiêm Đình Tích được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng nhì. Hiện nay đài ra đa П-35 số hiệu 10811.51-Y-415M thuộc Đại đội 45, Trung đoàn 291 đang được trưng bày tại khu ngoài trời của Bảo tàng Phòng không – Không quân, thu hút sự quan tâm của các tầng lớp nhân dân cùng du khách trong và ngoài nước./.