Ký ức của những người đã trực tiếp đi qua bom đạn

Có những câu chuyện chiến tranh không được ghi chép đầy đủ trong sách sử, cũng không hiện diện qua những con số hay bản tổng kết thành tích, mà lặng lẽ tồn tại trong ký ức của những người đã trực tiếp đi qua bom đạn. Với gia đình tôi, những câu chuyện như thế thường được nghe lại qua lời kể của bác tôi - đồng chí Nguyễn Hữu Lương, nguyên Thượng úy, Đại đội phó thuộc Đại đội 1, Tiểu đoàn 26, Sư đoàn 302. Mỗi lần nhắc đến quãng thời gian đầy bom đạn ấy, bác không kể bằng giọng hào hùng hay khoa trương, mà bằng một giọng trầm, chậm rãi, như thể từng ký ức vẫn còn nguyên vẹn trong tâm trí, chưa hề phai mờ theo năm tháng.

Theo lời bác kể, những năm tháng ấy là quãng đời vô cùng đặc biệt đối với người lính Việt Nam. Đó không chỉ là thời gian thực hiện nhiệm vụ bảo vệ thành quả cách mạng mà còn là giai đoạn thử thách khắc nghiệt đối với bản lĩnh, ý chí và tinh thần trách nhiệm của mỗi cán bộ, chiến sĩ. Chiến tranh khi ấy không diễn ra bằng những trận đánh lớn, mà bằng những cuộc đối đầu âm thầm, dai dẳng, nơi hiểm nguy có thể ập đến bất cứ lúc nào.

Bác tôi từng nói rằng, điều khiến người lính luôn căng mình nhất không hẳn là những lúc tiếng súng nổ vang, mà chính là những khoảng lặng trước đó - khi mọi thứ tưởng chừng yên bình, nhưng hiểm nguy vẫn luôn rình rập mọi lúc mọi nơi. Trong hoàn cảnh ấy, tinh thần cảnh giác cao độ trở thành một yếu tố sống vô cùng quan trọng. Người lính không được phép chủ quan, dù chỉ trong một khoảnh khắc, bởi chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể dẫn đến hậu quả khôn lường cho cả đơn vị.

Theo lời kể của bác, Tiểu đoàn Thông tin Sư đoàn 302 thường xuyên phải hoạt động trên những địa bàn phức tạp thuộc Mặt trận 479. Đơn vị không chỉ đảm nhiệm các nhiệm vụ mang tính kỹ thuật, bảo đảm thông tin liên lạc thông suốt, mà còn trực tiếp tham gia bảo vệ lực lượng, giữ vững địa bàn và sẵn sàng chiến đấu khi cần thiết. Chính vì vậy, dù là đơn vị thông tin, những cán bộ, chiến sĩ vẫn luôn trong tư thế sẵn sàng chiến đấu, đối mặt trực tiếp với hiểm nguy.

Bác tôi kể rằng, cuộc sống nơi chiến trường Campuchia lúc bấy giờ vô cùng khắc nghiệt. Những vị trí đóng quân thường nằm sâu trong rừng dầu, xung quanh là những cánh đồng hoang vu, ban ngày còn có thể quan sát, nhưng khi đêm xuống thì mọi thứ chìm vào bóng tối mịt mùng. Giữa không gian ấy, người lính phải dựa vào kỷ luật, sự tỉnh táo và tinh thần đồng đội để tồn tại và hoàn thành nhiệm vụ. Những đêm canh gác dài, mắt không rời khoảng tối trước mặt, tai lắng nghe từng tiếng động nhỏ, là một thử thách to lớn cả về thể lực lẫn tinh thần đối với người chiến sĩ.

Trong rất nhiều ký ức bác tôi từng chia sẻ, có một câu chuyện mà bác luôn nhớ rõ từng chi tiết, từng mốc thời gian, như thể nó vừa mới xảy ra ngày hôm qua. Đó là câu chuyện về một đêm tập kích bất ngờ của quân Pol Pot vào đơn vị, một tình huống tưởng chừng nhỏ nhưng lại thể hiện rất rõ bản lĩnh, sự bình tĩnh và tinh thần chiến đấu kiên cường của cán bộ, chiến sĩ Tiểu đội Thông tin Sư đoàn 302, Mặt trận 479. Chính từ câu chuyện ấy, hình ảnh người lính quân tình nguyện Việt Nam hiện lên một cách chân thực nhất - không hào nhoáng, không phô trương, nhưng đầy bản lĩnh và trách nhiệm.

Bác tôi kể rằng, thời điểm ấy, đơn vị đóng quân tại một vị trí tương đối độc lập, xung quanh là rừng dầu bạt ngàn xen kẽ với những cánh đồng của nhân dân Campuchia. Ban ngày, khung cảnh có vẻ yên bình, nhưng khi màn đêm buông xuống, nơi đây trở nên vô cùng nguy hiểm.

Điều kiện sinh hoạt lúc bấy giờ vô cùng thiếu thốn. Lương thực, nước uống, thuốc men đều phải chắt chiu. Ban ngày làm nhiệm vụ, ban đêm vẫn phải thay nhau canh gác, tuần tra. Bác tôi nói rằng, có những đêm tưởng như yên tĩnh, nhưng chỉ một tiếng động nhỏ cũng đủ khiến người lính phải căng mình cảnh giác, bởi chỉ cần một chút lơ là là có thể phải trả giá bằng tính mạng của rất nhiều người.

Bác tôi nhớ rất rõ, vào khoảng 21 giờ ngày 25/11/1987, đơn vị đang thực hiện nhiệm vụ canh gác và sinh hoạt bình thường. Đêm hôm đó, không gian tĩnh lặng đến lạ, chỉ nghe thấy tiếng gió thổi qua những tán rừng dầu và tiếng côn trùng kêu rả rích. Trong lúc lực lượng cảnh giới đang thực hiện nhiệm vụ quan sát, bảo vệ vòng ngoài của đơn vị, các chiến sĩ đã phát hiện những dấu hiệu hết sức bất thường xuất hiện từ hướng bờ suối gần khu vực đóng quân. Ban đầu chỉ là những chuyển động rất nhỏ trong màn đêm, nhưng với kinh nghiệm chiến đấu tích lũy qua nhiều năm cùng tinh thần cảnh giác cao độ, cán bộ chỉ huy đã nhanh chóng nhận định đây không phải là hiện tượng tự nhiên. Qua quá trình theo dõi và phán đoán tình hình, đơn vị xác định có một đội quân Pol Pot đang lợi dụng địa hình rừng rậm để bí mật tiếp cận, chuẩn bị tổ chức một cuộc tập kích bất ngờ vào vị trí của ta.

Trong khi đơn vị chưa kịp triển khai đầy đủ đội hình phòng ngự thì địch đã liều lĩnh nổ súng trước. Theo lời bác tôi kể, hai quả B40 bất ngờ được bắn thẳng vào khu vực đơn vị đang đóng quân. Tiếng nổ vang lên dữ dội, xé toạc màn đêm tĩnh lặng, làm rung chuyển cả khu vực, đất đá bắn tung lên mù mịt. May mắn thay, hai quả đạn ấy không gây thương vong cho cán bộ, chiến sĩ trong đơn vị.

Ngay sau loạt đạn đầu tiên của địch, bộ đội ta không hề nao núng hay hoảng loạn. Theo lời bác kể, các cán bộ chỉ huy nhanh chóng hô khẩu lệnh, tổ chức cho anh em vào vị trí chiến đấu, vừa đánh trả quyết liệt, vừa giữ vững đội hình, kiên quyết không để địch áp sát. Trong điều kiện chiến đấu ban đêm, giữa địa hình rừng rậm phức tạp, mỗi người lính đều phải bình tĩnh, phối hợp chặt chẽ, tận dụng từng công sự, từng khoảng che chắn để bảo vệ cho mình và cả đồng đội.

Cuộc chiến diễn ra trong khoảng 20 phút giằng co, nhưng theo cảm nhận của những người trực tiếp tham gia, đó là khoảng thời gian vô cùng căng thẳng. Địch lợi dụng bóng tối và địa hình quen thuộc để cơ động, bắn tỉa và tìm cách áp sát đội hình của ta. Tuy nhiên, trước sự chống trả mạnh mẽ, mưu trí và anh dũng của bộ đội ta, mọi ý đồ của địch đều bị đẩy lùi. Đồng thời, nhờ sự chi viện của các đơn vị bạn ở khu vực lân cận cũng góp phần tạo nên thế trận phối hợp chặt chẽ, khiến địch rơi vào thế bị động.

Trước tinh thần chiến đấu kiên cường, sự bình tĩnh và quyết tâm giữ vững trận địa của quân ta, quân Pol Pot dần mất thế chủ động, không đạt được mục tiêu đề ra. Cuối cùng, chúng buộc phải tháo chạy vào rừng, lợi dụng bóng tối để rút lui, bỏ lại toàn bộ âm mưu tập kích bất ngờ trong đêm. Đơn vị ta giữ vững được vị trí đóng quân, bảo toàn lực lượng và tiếp tục hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Bác tôi nói rằng, nhìn lại sự việc ấy, đó không hẳn là một chiến công lớn lao. Tuy nhiên, đối với những người trực tiếp tham gia, đó lại là một chiến thắng mang ý nghĩa vô cùng quan trọng. Bởi chiến thắng ấy không những là việc đẩy lùi một cuộc tập kích của địch, mà còn thể hiện rõ tinh thần cảnh giác cao độ, sự chủ động trong xử trí tình huống và bản lĩnh vững vàng của người lính thông tin trên chiến trường Campuchia. Trong hoàn cảnh tưởng chừng rất bình thường, khi đơn vị đang đóng quân và sinh hoạt như bao ngày khác, nếu chỉ một chút lơ là, chủ quan, hậu quả có thể đã hoàn toàn khác. Chính tinh thần sẵn sàng chiến đấu trong mọi tình huống đã giúp cán bộ, chiến sĩ giữ được sự bình tĩnh trước hiểm nguy. Khi tiếng đạn B40 vang lên trong đêm tối, không có sự hoảng loạn, không ai rời bỏ vị trí, mà tất cả đều hành động theo kỷ luật, theo mệnh lệnh và theo niềm tin vào đồng đội bên cạnh. Điều đó cho thấy rằng, dù trong hoàn cảnh gian khổ, thiếu thốn, người lính Việt Nam vẫn luôn đặt nhiệm vụ lên trên hết, sẵn sàng đối mặt với nguy hiểm để bảo vệ đơn vị, bảo vệ trận địa và hoàn thành trách nhiệm được giao. Những trận đánh như vậy tuy diễn ra âm thầm, lặng lẽ giữa rừng sâu, nhưng lại góp phần vô cùng quan trọng trong việc giữ vững an ninh, ổn định địa bàn. Chính từ những chiến thắng nhỏ, những lần đẩy lùi địch không tiếng tăm ấy, mà thế trận chung trên toàn khu vực được giữ vững.

Trong suốt thời gian làm nhiệm vụ trên đất bạn, bộ đội Việt Nam không chỉ chiến đấu với tàn quân Pol Pot, mà còn luôn dành tình cảm chân thành, sâu nặng đối với nhân dân Campuchia. Theo lời bác kể, ở những vùng đơn vị đóng quân, bà con Campuchia tuy cuộc sống còn nhiều khó khăn, thiếu thốn, nhưng luôn dành cho bộ đội ta sự tin yêu và quý mến. Ngược lại, cán bộ, chiến sĩ ta cũng luôn coi nhân dân Campuchia như người thân của mình. Chính tình cảm gắn bó ấy đã tạo nên mối quan hệ đoàn kết, nghĩa tình sâu sắc giữa quân tình nguyện Việt Nam và nhân dân Campuchia, góp phần làm nên sức mạnh tinh thần to lớn trong những năm tháng gian khổ. Đối với người lính Việt Nam, niềm vui lớn nhất không chỉ là chiến thắng trước kẻ thù, mà còn là việc thấy người dân nước bạn được sống trong hòa bình và tự do.

Điều quan trọng nhất không phải là được nhắc tên hay được ghi công, mà là những giá trị tinh thần mà thế hệ đi trước để lại. Đó là tinh thần trách nhiệm với nhiệm vụ, sự trung thành với Tổ quốc, lòng nhân ái đối với nhân dân nước bạn và ý chí không khuất phục trước bất kỳ khó khăn nào. Những giá trị ấy cần được trân trọng, gìn giữ và tiếp nối, để những hy sinh thầm lặng của các thế hệ cha anh không bao giờ bị lãng quên, và để tinh thần người lính Quân đội nhân dân Việt Nam mãi mãi được lưu truyền trong lòng các thế hệ sau này.

Đối với thế hệ sau, câu chuyện này không chỉ đơn thuần là một kỷ niệm chiến tranh, mà còn là một bài học sâu sắc về lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm và ý chí vượt khó. Tinh thần cảnh giác, sự chủ động trong mọi tình huống, ý thức kỷ luật và tinh thần đoàn kết của người lính năm xưa là những phẩm chất mà thế hệ trẻ hôm nay cần học tập trong học tập, lao động và xây dựng đất nước. Hiểu được những hy sinh thầm lặng ấy sẽ giúp mỗi người biết trân trọng hơn cuộc sống hòa bình hiện tại, sống có trách nhiệm hơn với bản thân, gia đình và xã hội. Những giá trị cao đẹp ấy cần được trân trọng, gìn giữ và tiếp nối, để thế hệ hôm nay và mai sau hiểu rằng, hòa bình không tự nhiên mà có, mà được đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt và cả tuổi thanh xuân của biết bao thế hệ cha anh. Giữ gìn và tiếp nối những giá trị đó chính là cách thiết thực nhất để tri ân các thế hệ đi trước, để những hy sinh của họ không bao giờ bị lãng quên theo dòng chảy của thời gian.