Ký ức một thời hoa lửa
Giữa nhịp sống yên bình ở xã Lê Quý Đôn hôm nay, khó ai hình dung rằng hơn nửa thế kỷ trước, từ mảnh đất này, nhiều chàng trai tuổi mười tám, đôi mươi đã rời quê hương, khoác ba lô lên đường ra trận với khát vọng hòa bình và trách nhiệm thiêng liêng với Tổ quốc. Chiến tranh đã lùi xa, nhưng trong ký ức của những người lính năm xưa, tiếng bom đạn, những cuộc hành quân xuyên rừng và tình đồng đội nơi chiến trường vẫn vẹn nguyên như mới hôm qua.
Trở về từ khói lửa Tây Nguyên
Trong không khí hướng về kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2026), chúng tôi đến thăm cựu chiến binh (CCB) Trần Đình Quán, thôn Kiều Trai, xã Lê Quý Đôn. Hơn 50 năm đã trôi qua, nhưng ký ức về những ngày hành quân, chiến đấu giữa chiến trường Tây Nguyên vẫn in đậm trong tâm trí của ông.
Ông Quán nhớ lại: Ngày 28/5/1969, khi vừa tròn 19 tuổi, tôi lên đường nhập ngũ. Sau thời gian huấn luyện tại Hà Bắc, tôi cùng đồng đội hành quân vào miền Nam. Hành quân dài lắm, đi ròng rã qua rừng núi, ai cũng mệt nhưng không ai nản. Lúc ấy chỉ mong sớm tới chiến trường để được chiến đấu. Tháng 5/1970, tôi có mặt tại Mặt trận Tây Nguyên, trực tiếp tham gia nhiều trận đánh ác liệt tại Kon Tum và Gia Lai. Năm 1971, tôi bị thương lần đầu ở đùi. Bị thương xong, điều trị một thời gian là tôi xin trở lại đơn vị ngay. Sau đó, tôi được cử đi học trường sĩ quan trong 9 tháng. Năm 1972, tôi trở về chiến trường với cương vị Đại đội phó.
Ký ức sâu đậm nhất trong đời lính của ông là trận chiến tại Đồi Tròn - Trung Nghĩa năm 1973, khu vực giáp ranh Kon Tum và Gia Lai. Ngày 25/6/1973, khi Đại đội trưởng bị thương trong lúc đi trinh sát địa hình, ông Quán được giao trực tiếp chỉ huy chốt giữ ngọn đồi. Trận ấy kéo dài hơn 70 ngày đêm. Bom pháo dội xuống liên tục, rừng xanh thành đồi trọc hết. Đất đá bị cày nát, anh em vừa chiến đấu vừa cố giữ chốt. Sự khốc liệt của chiến trường khiến quân số đơn vị hao hụt nhanh chóng. Từ một đại đội đủ quân số, sau nhiều đợt giao tranh chỉ còn lại hơn chục người. Có lúc trên chốt chỉ còn vài anh em, nhưng không ai nghĩ đến chuyện rút lui. Chiều tối 30/8/1973, trong một trận pháo kích dữ dội, ông Quán bị thương nặng và mất đi một cánh tay.
Ông Quán chia sẻ: Tôi còn sống trở về đã là may mắn. Nhiều đồng đội của tôi đã nằm lại mãi mãi ở Đồi Tròn. Chiến tranh đã qua, điều tôi vui nhất là được thấy quê hương yên bình, thế hệ trẻ được sống trong hòa bình mà chúng tôi đã đánh đổi bằng cả tuổi xuân.
Hồi ức về tuyến đường ống xăng dầu huyền thoại trên dãy Trường Sơn
Giữa những năm tháng chiến tranh ác liệt, khi nhắc đến tuyến đường Trường Sơn huyền thoại, nhiều người nhớ đến những đoàn xe vận tải băng rừng vượt núi. Nhưng ít ai biết rằng, sâu trong đại ngàn còn có một “mạch máu” thầm lặng, đó chính là hệ thống đường ống xăng dầu xuyên Trường Sơn, góp phần quyết định bảo đảm hậu cần cho chiến trường miền Nam. Ký ức về những ngày thi công tuyến đường đặc biệt ấy vẫn còn nguyên vẹn trong tâm trí CCB Nguyễn Văn Sức, thôn Kiều Trai, xã Lê Quý Đôn.
Ông Sức nhập ngũ tháng 8/1973, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước đang bước vào giai đoạn quyết liệt. Sau ba tháng huấn luyện tại huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình (cũ), ông và đơn vị nhận lệnh hành quân vào Nam. Ông Sức nhớ lại: Chúng tôi lên tàu từ ga Nam Hà vào Nghệ An, rồi tiếp tục hành quân bộ vào tỉnh Quảng Bình (cũ). Đi ngày đi đêm, ai cũng mệt nhưng tinh thần rất cao, chỉ mong sớm được góp sức cho chiến trường.
Ông Sức được phiên chế vào Đại đội 16, Tiểu đoàn 714, Trung đoàn 671 thuộc Đoàn 559, tham gia đảm nhiệm tuyến vận tải chiến lược Trường Sơn. Ông Sức kể: Những năm cuối chiến tranh, nhu cầu nhiên liệu cho xe vận tải, pháo binh và xe tăng ngày càng lớn. Phương thức vận chuyển bằng gùi thồ hay xe đạp không còn đáp ứng được yêu cầu chiến trường. Vì vậy, chúng tôi đã nhận được lệnh xây dựng hệ thống đường ống dẫn xăng dầu xuyên dãy Trường Sơn. Trước khi lên đường, chúng tôi luôn khắc ghi “Mỗi giọt xăng vào chiến trường quý như một giọt máu”, nên cũng hiểu nhiệm vụ của mình quan trọng thế nào.
Tiểu đội của ông Sức gồm 12 chiến sĩ, vừa hành quân vừa thi công tuyến ống qua nhiều địa danh hiểm trở, nơi rừng núi bị chất độc hóa học tàn phá trắng xóa. Tuyến đường ống được kéo dài đến tận ngã ba Đông Dương, điểm giao biên giới Việt Nam, Lào và Campuchia. Địa hình hiểm trở khiến việc thi công trở thành thử thách khắc nghiệt đối với những người lính trẻ. Các đoạn ống phải mang vác trên vai nặng hàng chục kg. Ở những vách núi dựng đứng, chiến sĩ phải nối cây làm thang, người đi sau kê ống lên vai, người đi trước bò men theo vách đá kéo từng đoạn lên đỉnh. “Sơ suất một chút là rơi xuống vực sâu. Nhưng không ai chùn bước, vì biết phía trước chiến trường đang chờ xăng” - ông Sức chia sẻ.
Sau nhiều tháng thi công trong điều kiện vô cùng gian khổ, đến tháng 10/1974, tuyến đường ống xăng dầu đã hoàn thành. Dòng nhiên liệu đầu tiên chảy về kho giữa rừng sâu, kịp thời phục vụ các chiến dịch lớn của quân ta. Thời khắc ấy không chỉ đánh dấu thành quả của biết bao ngày đêm lao động, chiến đấu bền bỉ mà còn tiếp thêm niềm tin, động lực cho lực lượng trên tuyến, khẳng định mọi hy sinh, vất vả đều trở nên ý nghĩa vì nhiệm vụ chung của Tổ quốc.
Những câu chuyện về các cựu chiến binh ở xã Lê Quý Đôn là những bài học sống động về tinh thần trách nhiệm, lòng yêu nước và sự cống hiến. Để hôm nay, non sông liền một dải, đất nước bình yên và nhân dân hạnh phúc, ta sẽ thêm trân trọng quá khứ, tự hào về những người đi trước và nguyện tiếp bước trên con đường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, xứng đáng với sự hy sinh cao cả của các thế hệ cha anh.
