Ký ức một thời làm chuyên gia trên đất nước Triệu Voi

Tháng 10-1947, ông Nghiệp được Đảng cử đi học bổ túc văn hóa tại Trường Trung học Bình dân miền Nam Trung Bộ ở Quảng Ngãi. Kết thúc năm học thứ nhất theo lời kêu gọi của đồng chí Phạm Văn Đồng-người sáng lập nhà trường, ông Nghiệp đã xếp bút nghiên, cùng 20 bạn đồng môn tình nguyện tham gia đơn vị Quân khu V sang chiến đấu ở Hạ Lào trong tổ chức của Khu Đặc biệt.

Sau gần 7 ngày hành quân, có hôm trời nắng cháy da đầu, có hôm trời lại mưa tầm tã, nhưng ông Nghiệp cùng đồng đội vượt qua nhiều suối sâu, đèo cao của dãy Trường Sơn, Đoàn của ông có mặt tại làng Tà Ngô - nơi đóng chỉ huy sở của Khu Đặc biệt, nằm sát biên giới Việt-Lào. Ngày đầu, đơn vị ông với nhiệm vụ chính là xây dựng cơ sở, làm công tác vận động đồng bào dân tộc đi theo cách mạng. Tuy nhiên, hoạt động của đơn vị những ngày đầu gặp nhiều khó khăn, nhất là do rào cản ngôn ngữ, vì đây là vùng đồng bào dân tộc Cơ Tu, cho nên bà con đều không biết tiếng Việt và tiếng Lào. Thế nên, ban đầu cán bộ, chiến sĩ của ta chủ động học tiếng dân tộc Cơ Tu từ người dân để có thể giao tiếp được nhiều hơn với bà con, cùng giúp đỡ bà con địa phương trong công việc đồng áng, sản xuất, nhờ đó tình cảm giữa bộ đội với người địa phương nơi đóng quân ngày càng sâu đậm, bà con một lòng hướng về cách mạng.

“Đơn vị chúng tôi hành quân bộ không kể ngày hay đêm, vượt núi, lội suối, xuyên rừng. Dù khó khăn, gian khổ là thế nhưng tôi cũng như anh em không ai kêu ca, phàn nàn, không ai bảo ai đều một lòng quyết tâm tiến về phía trước, tất cả đều mong muốn sớm có mặt trên đất bạn để bắt tay vào công việc giúp bạn, thực hiện lời dạy của Bác Hồ: Giúp bạn là tự giúp mình...!”- Ông Nghiệp nhớ lại.

Nhớ lại kỷ niệm không thể nào quên về một thời làm chuyên gia tại Lào, có lần thoát khỏi lưỡi hái tử thần trong gang tấc, ông Nghiệp kể: Năm 1955, tôi được giao nhiệm vụ làm chuyên gia giúp Tỉnh ủy Champasac, Lào. Khi tôi lên họp ở khu Saravan. Trên đường về tôi gặp đồng chí PhoVar, Chủ tịch Mặt trận tỉnh Champasac đang trên đường về cơ quan Khu. Vì sợ tôi không về đến cơ quan trước lúc trời tối, nên đồng chí PhoVar đã cho liên lạc dẫn đường tôi về thẳng Paksong, không qua liên lạc từng bản và giao tôi cho một ông già đang trông nương rẫy, nhờ ông đưa tôi đi gặp huyện ủy. Không ngờ hôm đó, các cán bộ đều đi cơ sở không có ở cơ quan. Ông già phải báo cáo cho cơ sở bản Phanuonnhay ra đón tôi. Vì chưa biết tôi, trong khi tôi đến đây không qua con đường giao liên bí mật, nên họ nghi ngờ tôi là người của địch giả danh chuyên gia Việt Nam. Cuối cùng tôi sực nhớ, tại vùng này còn có chị Bua, người cùng công tác với tôi trong những năm kháng chiến chống Pháp. Vì vậy, tôi đề nghị bà con dân bản cho tôi được gặp chị Bua, bỗng có một ông già trả lời tôi: “Bua là Itsala, nó đi theo Sithon kéo nhau lên Sầm Nưa rồi, không còn ở đây. Chúng tao chẳng còn quan hệ gì với nó nữa!”. Sau đó tôi thấy số thanh niên đi khuân rất nhiều củi chất thành đống đốt lên thật to trước mặt tôi, sáng cả một góc nương. Tôi chẳng đoán được ý đồ của dân làng sẽ xử lý tôi như thế nào. Bỗng có một người phụ nữ đứng lấp ló phía sau dân làng chạy vội ra ôm chầm rồi gọi tên tôi. Tôi bàng hoàng nhận ra chị Bua. Tôi cũng ôm chầm lấy đôi vai gầy của chị. Chị Bua khóc vì vui mừng, cảm động thì ra dân làng đốt lửa thật sáng để giúp chị Bua đứng từ xa có thể nhận ra tôi. Tôi chợt nghĩ, nếu hôm ấy không có chị Bua không biết số phận của tôi sẽ ra sao...

Những ngày thực hiện nhiệm vụ trên đất bạn Lào, mặc dù ngày ấy đời sống sinh hoạt còn gặp nhiều khó khăn, song cán bộ, chiến sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam tại Lào luôn được sự đùm bọc, giúp đỡ, chia ngọt, sẻ bùi của quân và dân, cùng các cấp chính quyền nước bạn Lào... Bởi vậy, dù đã mấy chục năm trôi qua, song những ký ức về tình đoàn kết chiến đấu gắn bó, keo sơn giữa quân đội và nhân dân hai nước Việt Nam-Lào trong ông Nghiệp vẫn còn vẹn nguyên. Chỉ cần có người nhắc đến nước Lào, là cảm xúc trong ông lại rưng rưng, ký ức một thời làm quân tình nguyện, chuyên gia trên đất nước Triệu Voi lại ùa về. Thật cảm động khi trong suốt câu chuyện với tôi, ông Nghiệp luôn dùng từ “bạn” với thái độ trân trọng và niềm tự hào để nói về con người, đất nước Lào.

Sau 43 năm phục vụ cách mạng Lào (1948-1991), trong đó có 6 năm là bộ đội tình nguyện chống Pháp, đặc biệt là có 12 năm là Thư ký Trợ lý Tổng Bí thư Kayson Phomvihan, 3 năm kiêm Tổ trưởng chuyên gia giúp Văn phòng Trung ương Đảng Lào. Được biết, trong thời gian tham gia hoạt động cách mạng, ông Nguyễn Văn Nghiệp còn vinh dự từng được làm phiên dịch cho Bác Hồ đón tiếp Nhà vua Lào thăm Việt Nam và Đại tướng Võ Nguyên Giáp khi sang thăm tại nước bạn Lào. Hiện nay, ông Nghiệp là Phó trưởng Ban Liên lạc toàn quốc cựu quân tình nguyện và chuyên gia quân sự giúp cách mạng Lào.