Ký ức ngày đầu bom Mỹ đánh phá trường Việt Ba

Năm học 1966 – 1967, Trường Cấp 3 Việt Ba có 21 lớp học. Trước tình hình giặc Mỹ leo thang bắn phá ác liệt miền Bắc, nhà trường đã chủ động phân tán các lớp về các khu vực sơ tán sâu như: Bằng A, Bằng B, Thanh Liệt, Thịnh Liệt, Định Công và xã Hoàng Văn Thụ. Mỗi khu vực đảm nhận 3 lớp; ngay tại trường chính cũng chia thành 3 ca học.

Thứ Sáu, ngày 02/12/1966, như thường lệ, hội đồng giáo viên nhà trường tổ chức họp vào buổi chiều tại khu vực trường chính để kiểm điểm công tác sơ tán, đồng thời củng cố lại các đội cứu thương và cứu sập. Tuy đã vào tháng 12 nhưng trời vẫn sáng trong — điều kiện thời tiết thuận lợi cho máy bay địch hoạt động. Do đó, các thầy cô giáo có tiết dạy ca 2 cũng như cán bộ, giáo viên ở khu tập thể đều nâng cao tinh thần cảnh giác.

Trận dội bom bất ngờ

12 giờ 15 phút. Tiếng còi báo động của Thành phố chưa dứt thì tiếng mỏ, tiếng kèng báo động tại trường và các khu vực xung quanh đã dồn dập vang lên. Thầy trò hối hả băng qua hào giao thông để vào vị trí ẩn nấp. Anh Nguyễn Bảo Ngọc dẫn đầu học sinh lớp 9I. Các cô Lê Thị Minh Tâm, Nguyễn Thị An và tôi chạy phía sau cùng. Tất cả các thầy cô giáo đều nhường hố cá nhân cho học sinh, còn mình thì nấp ở các hầm hàm ếch dọc hào giao thông cùng các em.

Bỗng nhiên, cây lá và mặt đất rung chuyển dữ dội. Những tiếng nổ đinh tai nhức óc vang lên dồn dập, xen lẫn tiếng súng phòng không đanh thép của quân dân ta. Bước lên giao thông hào quan sát, tôi thấy mù mịt khói bom sặc sụa dâng lên ngay trước mặt — dải khói kéo dài từ khu vực phòng lương thực, qua xưởng đại tu ô tô đến Nhà máy Cơ khí Hoàng Liệt. Tôi hô lớn:

“Giặc Mỹ đã ném bom! Bình tĩnh! Giữ đúng vị trí!”

Nghe tiếng hô, các em học sinh ngồi sát lại gần nhau hơn trong lòng hầm hàm ếch.

Từng loạt đạn phòng không của ta lại rộ lên giòn giã. Chưa đầy 15 phút sau đợt oanh tạc thứ nhất, giặc Mỹ tiếp tục ném bom thẳng vào khu vực nhà trường và thôn Tứ Kỳ. Nhìn thấy chùm bom rơi ngay trên đầu, tôi chỉ kịp quạt tay giục:

“Bom Mỹ! Bom Mỹ!”

Rồi tôi ngồi chắn ở cửa hầm hàm ếch, lấy thân mình che chắn cho các em phía trong.

Cuộc giải cứu trong lòng đất

Vừa xong, đất đá rào rào dội xuống ngập tràn, vùi lấp tất cả. Trong giây phút ấy, chúng tôi gần như bất tỉnh. Khi tỉnh lại, tôi cố gắng bứt người lên nhưng không thể cử động vì đất đá đã lấp chặt đến ngang thắt lưng. Nhìn dọc hào giao thông với dãy hầm hàm ếch bị sạt lấp nham nhở cả thước đất, tôi vô cùng lo lắng cho các em học sinh và hai cô giáo Tâm, An. Trong cơn mê man, không biết tôi đã gào lên bao nhiêu lần:

“Cứu sập! Cứu sập!”

Nghe tiếng gọi, từ phía đầu hào giao thông và các hố cá nhân, thầy trò lập tức băng tới. Ai nấy quần áo nhem nhuốc, tơi tả nhưng vẫn lao ngay vào khu vực bị lấp để bới đất cứu người. Lúc đó, các anh ở khu tập thể không có tiết lên lớp như anh Trần Viết Thi, anh Hải, anh Long, anh Lại cũng đã kịp thời có mặt. Vốn nắm chắc sĩ số thầy cô và học sinh có mặt hôm đó, anh Thi điểm danh chớp nhoáng, phát hiện thiếu 9 người nên đã khẩn trương trực tiếp chỉ đạo đội cứu sập.

Bên cạnh tôi, em Nguyễn Thị Lan Hương là người đầu tiên được bới lên. Vừa lộ được khuôn mặt ra khỏi đống đất đá, em đã vội nói:

“Em thở được rồi! Thầy và các bạn hãy bới chỗ khác tìm cứu các bạn em trước đi!”

Dựa theo đường thẳng của hào giao thông và sơ đồ các hầm hàm ếch, đội cứu sập và cứu thương làm việc vừa khẩn trương, hối hả, vừa cẩn trọng đúng như đã được tập huấn để tránh gây thêm thương vong cho đồng đội.

Chưa đầy 5 phút sau đợt bom dội — khi khói bom lơ lửng còn chưa tan hết — cô Tâm, cô An và 7 em học sinh bị vùi sâu nhất đã được bới tìm thành công. Mặt và cổ mọi người dần lộ ra trên đống đất đá nham nhở. Trừ em Hoàng Thị Lý, tất cả các em còn lại đều đã cất được tiếng nói. Cô Nguyễn Thị An bị sức ép nổ làm bất tỉnh nhân sự, sau khi được sơ cứu kịp thời đã hồi tỉnh. Cô Lê Thị Minh Tâm bị đau nhói ở cột sống, không thể tự đi lại. Cả hai cô nhanh chóng được đội cứu thương đưa lên cáng, chuyển ngay sang Bệnh viện Bạch Mai.

Lực lượng cứu sập tiếp tục dồn toàn lực bới đất cứu em Hoàng Thị Lý. Chỉ ít phút sau, Lý cùng các em học sinh và tôi đều đã được đưa lên mặt đất an toàn.

Những kiến thức sơ cấp cứu được áp dụng triệt để. Nhận thấy em Hoàng Thị Lý còn thoi thóp, mạch rất chậm, anh Tôn Tích Long lập tức hà hơi thổi ngạt. Các bạn trong đội cứu thương thay nhau thực hiện hô hấp nhân tạo. Mười phút căng thẳng trôi qua, Lý bừng tỉnh. Ai nấy đều vỡ òa hạnh phúc khi thấy em mở mắt nhìn thầy Thi, thầy Long và các bạn.

Đội cứu thương đặt tôi nằm trên một khoảng đất bằng phẳng. Tôi khẽ cựa mình nhưng hai chân đã hoàn toàn tê liệt, không còn chút cảm giác. Cổ họng đắng nghẹn, nghẹn ngào không thốt thành lời.

Tình đồng chí, nghĩa thầy trò

Hai em học sinh dìu tôi ra đầu hào giao thông để chờ xe chuyển lên cấp cứu tại Bệnh viện Bạch Mai. Nhìn lại ngôi trường thân yêu, chỉ trong giây lát cảnh vật đã hoàn toàn biến dạng: những dãy lớp học khang trang, đẹp đẽ, những luống hoa tươi tốt đều không còn nữa. Thay vào đó là khung nhà đổ sập, tường rạn nứt, ngói vỡ tung tóe trộn lẫn trong đất đá và những thanh xà gỗ ngổn ngang. Những hố bom sâu hoắm nằm xen giữa dãy giao thông hào và hệ thống hầm hố. Thế nhưng, niềm vui lớn nhất sáng lên trong lòng mọi người là nhờ tinh thần chủ động phòng không chu đáo, toàn trường không có một trường hợp nào tử vong.

Tôi được đưa lên Bệnh viện Bạch Mai điều trị cùng cô Tâm và cô An. Chiều tối hôm đó và suốt ngày hôm sau, rất đông các thầy cô giáo cùng các em học sinh đã liên tục đến bệnh viện thăm hỏi. Qua lời kể của mọi người, chúng tôi càng thêm cảm động về tinh thần của nhà trường: Ngay từ 4 giờ chiều ngày 02/12, các thầy cô và học sinh ở khu vực gần nơi sơ tán đã tự giác tập trung về trường. Mọi người cùng nhau vận chuyển toàn bộ bàn, ghế, bảng đen, đồ dùng dạy học và dụng cụ thí nghiệm về nơi sơ tán mới tại Đại Từ. Tất cả đã làm việc miệt mài đến 12 giờ đêm mới nghỉ, đảm bảo ngay ngày hôm sau các lớp học lại có thể bắt đầu bình thường.

Hay tin Trường Việt Ba bị đánh phá, Bác sĩ Trần Duy Hưng (Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội) cùng vị Đại sứ Ba Lan đã trực tiếp về thăm trường. Sau đó, Bác sĩ Trần Duy Hưng đã vào Bệnh viện Bạch Mai thăm hỏi anh chị em chúng tôi và trao thư thăm hỏi của Đại sứ Ba Lan. Bác sĩ động viên chúng tôi yên tâm điều trị để sớm trở lại giảng dạy, đồng thời vui vẻ nhắc lại lời phát biểu ấm áp bác đã nói với thầy trò tại trường:

“... Tất cả các thầy, cô giáo và các cháu học sinh đều được bảo vệ an toàn. Thế là dù chỉ với hai bàn tay trắng, thầy trò chúng ta đã chiến thắng đế quốc Mỹ ngay trong trận đầu.”

Ngày 02/12/1966 — ngày đế quốc Mỹ leo thang đánh phá cửa ngõ phía Nam Thủ đô và ngôi trường Việt Ba thân yêu — mãi mãi là một mốc sơn không thể nào quên trong cuộc đời tôi.

LÊ LỰC

(Giáo viên Trường Việt Ba giai đoạn 1964 – 1993)