Ký ức những người dân công hỏa tuyến phục vụ chiến dịch Điện Biên Phủ" (Báo Sơn La).

Gắn liền với thời kỳ lịch sử phát triển rực rỡ của sân khấu Cải lương miền Nam thập niên 1960 – 1970.

Tiểu sử và hành trình mưu sinh:

• Tên thật: Nguyễn Văn Hường, sinh ngày 23/3/1934 tại Long Thạnh Mỹ, Thủ Đức, Sài Gòn. Ông xuất thân trong một gia đình nhà nông nghèo. Do gia cảnh khó khăn và có niềm đam mê mãnh liệt với các điệu hò, câu lý đờn ca tài tử, năm 15 tuổi, ông quyết định một mình lên Sài Gòn kiếm sống.

• Cơ duyên nghệ thuật: Công việc đầu tiên của ông tại đất phồn hoa là bán hột dưa dạo tại rạp cải lương nổi tiếng Nguyễn Văn Hảo. Bản tính hóm hỉnh, mỗi khi vắng khách ông lại đứng hát nghêu ngao vài câu vọng cổ. Trong một lần đi xem hát, nghệ sĩ Lệ Liễu bắt gặp giọng ca đầy duyên dáng của anh chàng bán hột dưa nên đã mời ông về hợp tác ca cổ tại quán đờn ca tài tử của bà ở chân cầu Thị Nghè. Tiếng lành đồn xa, tài năng của ông lọt vào mắt xanh của bầu Bảy Cao (đoàn cải lương Hoa Sen) và đặc biệt là soạn giả NSND Viễn Châu.

Vai trò lịch sử nghệ thuật:

• Khai sinh trào lưu Vọng cổ hài: Trước thập niên 1960, các bản cải lương Nam Bộ chủ yếu mang màu sắc sầu thảm, bi lụy. Sự kết hợp mang tính lịch sử giữa Văn Hường và soạn giả Viễn Châu đã mở ra một chương hoàn toàn mới cho nghệ thuật sân khấu: Vọng cổ hài. Soạn giả Viễn Châu đã đo ni đóng giày, viết hàng trăm bài ca cổ trào phúng, châm biếm sâu cay thói hư tật xấu trong xã hội để Văn Hường thể hiệnKỹ thuật ca độc nhất vô nhị: Điểm đặc biệt khiến ông được tôn làm "Vua vọng cổ hài" là lối chạy chữ, lùa văn vô cùng điêu luyện, nhả chữ chắc nhịp nhưng rất tự nhiên. Thương hiệu độc quyền của ông là các tiếng ngân giọng "ự... ự..." ngay trước khi hạ xuống câu hò, tạo nên tiếng cười giòn giã cho khán giả mà chưa một hậu bối nào có thể sao chép trọn vẹn.Sự nghiệp đỉnh cao: Ông sở hữu loạt tác phẩm bất hủ xoay quanh nhân vật Tư Ếch như: Tư Ếch đi Sài Gòn, Tư Ếch đi coi hội chợ, Tôi đi làm rể, Vợ tôi nói tiếng Tây... Đến năm 1972, ông còn tự mình thành lập và làm bầu đoàn cải lương Thanh Hải – Văn Hường. Ông cống hiến cho sân khấu đến khi từ giã sự nghiệp vào năm 1987 và qua đời cuối năm 20232. CHIẾN SĨ LƯỜNG VĂN HƯƠNG (Thời kỳ kháng chiến chống Pháp)

Gắn liền với thời kỳ lịch sử kháng chiến dân tộc và đỉnh cao là Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954.

Bối cảnh lịch sử và xuất thân:

• Họ và tên: Lường Văn Hương, sinh sống tại bản Lạnh, xã Tông Lạnh, huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La. Ông là người con ưu tú thuộc đồng bào dân tộc Thái ở vùng Tây Bắc.

• Thời kỳ lịch sử: Đầu năm 1954, thời điểm Quân đội Nhân dân Việt Nam tập trung toàn lực mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ. Thực dân Pháp điên cuồng ném bom đánh phá các tuyến đường huyết mạch hòng cắt đứt nguồn viện trợ quân sự của ta.

Đóng góp lịch sử trong chiến dịch:

• Tham gia lực lượng dân công hỏa tuyến: Tháng 3 năm 1954, hưởng ứng lời kêu gọi tổng động viên của Chính phủ phục vụ cho tiền tuyến, ông Lường Văn Hương hăng hái tham gia vào lực lượng dân công hỏa tuyến. Đây là lực lượng "huyết mạch" gánh vác toàn bộ công tác hậu cần, trực tiếp quyết định sự thắng bại của chiến dịch lịch sử.

• Hành trình tiếp tế huyền thoại: Giữa điều kiện vô cùng khắc nghiệt, thiếu thốn lương thực, trang bị và nguy cơ bị máy bay địch oanh tạc bất cứ lúc nào, ông Hương cùng các đồng đội phải thực hiện những chuyến hành quân bộ xuyên đêm.

• Ông gánh trên vai những gánh gạo nặng trĩu, băng qua những cung đường đèo hiểm trở, gập ghềnh từ kho lương Xuân Tre (Thuận Châu), vượt qua đỉnh đèo Pha Đin huyền thoại để bàn giao quân lương tại chặng thị trấn Mường Ảng. Những hạt gạo thấm mồ hôi của ông đã góp phần quan trọng nuôi quân, giữ vững sức chiến đấu cho các chiến sĩ trực tiếp nổ súng tại lòng chảo Điện Biên Phủ.