Ký ức tháng tư và những kỷ vật thời chiến
Trong căn nhà nhỏ của mình, cựu chiến binh Phạm Thành Tâm - người lính pháo binh năm xưa vẫn cẩn thận giữ gìn những kỷ vật từ chiến trường: chiếc mũ sắt, bi đông đựng nước, chiếc ăng gô đã han gỉ theo năm tháng. Đặc biệt, ông trân quý nhất là tập thơ “Nam Tiến” do chính ông viết trong suốt hành trình hành quân vào Nam từ năm 1967 đến ngày toàn thắng. Ông Tâm nhập ngũ khi 22 tuổi, đơn vị của ông là Trung đoàn pháo binh 28 phối hợp với Sư đoàn 5, thực hiện nhiệm vụ chặn quốc lộ 4, không cho quân địch từ miền Tây kéo về chi viện cho Sài Gòn. Những cuộc hành quân gian nan qua vùng đồng bằng hoang vắng, việc tháo rời từng bộ phận pháo để vượt sông Vàm Cỏ Đông rồi lắp ráp lại tại trận địa là những ký ức không thể nào quên. Trong một lần trinh sát, đơn vị ông phát hiện một đoàn tàu địch, dù lực lượng không lớn, các chiến sĩ vẫn quyết tâm tấn công, bắn cháy một tàu, thu giữ 9 chiếc khác và bắt sống 1 sĩ quan địch.
Những kỷ vật ông giữ lại chính là từ những trận đánh như vậy. Ông chia sẻ: Mỗi trận chiến để lại một dấu ấn riêng: chiếc mũ sắt thu được năm 1967, bi đông năm 1969, ăng gô han gỉ hay chiếc ca của lính Mỹ năm 1972. Những vật dụng tưởng chừng bình thường ấy từng theo ông đi qua những ngày tháng thiếu thốn, thậm chí được tận dụng để tát cá, giã sắn cải thiện bữa ăn nơi chiến trường. Đối với ông, tập thơ “Nam Tiến” mang ý nghĩa đặc biệt hơn cả. Đó không chỉ là những vần thơ, mà còn là cuốn nhật ký ghi lại tâm tư của một chàng trai trẻ lên đường chiến đấu.
Trong từng câu chữ là nỗi nhớ gia đình, tình đồng đội và niềm tin vào ngày chiến thắng. Nhớ lại khoảnh khắc lịch sử ngày 30/4/1975, ông Tâm xúc động: Khi nghe tin Sài Gòn được giải phóng, tất cả chiến sĩ vỡ òa trong niềm vui. Sau hơn mười năm chiến đấu gian khổ, đó là lúc họ thực sự cảm nhận được hòa bình. Đến gần 11 giờ trưa hôm ấy, đơn vị ông đã có mặt tại Bến Lức (Long An) và tiếp tục hành quân để tham gia tiếp quản Sài Gòn. Đó là ký ức sâu sắc nhất trong cuộc đời quân ngũ của ông.
Với cựu chiến binh Nguyễn Lê Nơi, năm nay 86 tuổi đời, 66 năm tuổi Đảng, là biểu tượng cho tinh thần chiến đấu kiên cường. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, ông trực tiếp tham gia nhiều trận đánh ác liệt và lập nhiều chiến công. Ông nhớ lại: Ngày 19/5/1967, đúng dịp sinh nhật Bác Hồ, tôi đã tiêu diệt hai cố vấn Mỹ bằng súng K54 và dao găm, được phong danh hiệu “Dũng sĩ diệt Mỹ cấp ưu tú”.
Trong một trận đánh tại Quảng Trị, dù bị thương do mảnh đạn găm vào chân, tôi vẫn kiên cường chỉ huy, hô vang quyết tâm giữ làng, không để địch tiến vào. Sau trận đánh, hơn 150 lính thủy quân lục chiến Mỹ thương vong, 8 xe tăng, xe bọc thép và một máy bay bị bắn cháy. Trận chiến ấy đã gây tổn thất nặng nề cho đối phương, góp phần mang về cho ông Huân chương Chiến công hạng II cùng danh hiệu “Dũng sĩ quyết thắng cấp ưu tú”. Đến năm 1975, trên cương vị Tham mưu trưởng Trung đoàn 6 (Đoàn Phú Xuân), ông trực tiếp chỉ huy lực lượng tiến vào nội đô Huế. Ông cùng 24 chiến sĩ mang theo lá cờ cách mạng tiến lên kỳ đài, hạ cờ địch và kéo lá cờ giải phóng. Chỉ 20 phút sau, thông tin Huế được giải phóng đã được phát đi trên sóng Đài Tiếng nói Việt Nam, đó là giây phút vinh quang không thể nào quên. Với cựu chiến binh Nguyễn Lê Nơi, những kỷ vật quý giá nhất là những tấm giấy chứng nhận đã cũ sờn theo thời gian: giấy phong tặng danh hiệu dũng sĩ, giấy chứng nhận sử dụng súng K59... Những tờ giấy ấy là minh chứng cho cả một đời cống hiến vì Tổ quốc.
Dù đã bước sang tuổi 77 nhưng cựu chiến binh Phạm Thanh Tâm vẫn lưu giữ chiếc bi đông và dao cạo râu thu được từ chiến trường suốt hơn 50 năm qua. Ông nhập ngũ năm 1969, thuộc đơn vị C16, Sư đoàn 7, Quân đoàn 4, tham gia nhiều chiến dịch lớn, trong đó có Chiến dịch Đường 14 - Phước Long, một bước ngoặt quan trọng tạo tiền đề cho đại thắng mùa xuân 1975. Ông kể: Những ngày chiến đấu, người lính không nghĩ đến sống chết, chỉ biết hoàn thành nhiệm vụ. Những trận đánh ác liệt, những lần vác súng cối nặng hàng chục kg, những đêm vừa đào hầm vừa chiến đấu... tất cả đã hun đúc nên ý chí kiên cường. Khi thu được ba lô của lính địch, trong đó có lương thực, vật dụng, chúng tôi tận dụng để duy trì cuộc sống nơi chiến trường khắc nghiệt. Dẫu vậy, chiến tranh không chỉ có chiến thắng mà còn là những mất mát không thể bù đắp. Nhiều đồng đội đã ngã xuống, và chính điều đó càng thôi thúc họ chiến đấu đến cùng.
Hơn 50 năm nhìn lại, chiến thắng ngày 30/4/1975 vẫn là mốc son chói lọi trong lịch sử dân tộc. Những câu chuyện, những kỷ vật của các cựu chiến binh không chỉ nhắc nhớ về một thời hoa lửa, mà còn góp phần giáo dục truyền thống, tiếp thêm niềm tin và động lực cho thế hệ hôm nay trong hành trình xây dựng và phát triển đất nước.
