Kỷ vật của Anh hùng Dương Chí Uyển

Anh hùng Dương Chí Uyển sinh năm 1927; từ năm 1949 - 1954, ông tham gia chiến đấu 38 trận, cùng đơn vị lập nhiều thành tích trong chiến đấu. Năm 1953, đánh trận Bản Phung, bị địch bao vây, đơn vị chỉ còn 7 người, ông đã bình tĩnh động viên, chỉ huy đồng đội chiến đấu suốt 1 ngày, phá được vòng vây của địch. Năm 1958, Dương Chí Uyển phục viên trở về địa phương, xung phong nhận nhiệm vụ Xã đội trưởng, đưa phong trào dân quân của xã Thạch Hội 6 năm liền từ yếu trở thành khá, giỏi trong huyện . Đầu năm 1965, sau thất bại nặng nề trong 2 chiến dịch “Mũi lao lửa” và “Sấm rền”, đế quốc Mỹ cho rằng: Trở ngại chính làm thất bại các phi vụ đánh phá miền Bắc là do hệ thống ra-đa của miền Bắc Việt Nam làm tổn hại không lực Hoa Kỳ; Tổng thống Mỹ Giôn-Xơn quyết định trở lại oanh tạc miền Bắc hòng phá hoại hệ thống ra-đa. Trong các ngày 23 và 24/3/1965, đế quốc Mỹ đã huy động hàng chục loạt máy bay chiến đấu tấn công vào trạm ra-đa Vĩnh Chấp (Vĩnh Linh) và ra-đa Đồng Hới (Quảng Bình). Ngay sau khi 2 trạm ra-đa Vĩnh Chấp và Đồng Hới bị tấn công, Bộ Tư lệnh Phòng không – Không quân lệnh cho Trung đoàn ra-đa 290 tại Nghệ An vào phối hợp cùng Tỉnh đội Hà Tĩnh xây dựng phương án tác chiến, kịp thời di chuyển hệ thống ra đa trên núi Nài đến nơi an toàn, dùng vị trí cũ để dựng lên một ra-đa giả, nhằm nhử máy bay Mỹ cho đến đánh phá để ta tiêu diệt.
Các kỷ vật của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Dương Chí Uyển trao tặng Bảo tàng Quân khu 4. Ảnh BTQK4. Lúc này, Dương Chí Uyển là Chính trị viên Đại đội 27 thuộc Tiểu đoàn 8 pháo cao xạ tỉnh Hà Tĩnh. Đơn vị mới thành lập, cán bộ, chiến sĩ và bản thân Dương Chí Uyển còn chưa thông thạo về pháo. Đồng chí tích cực học tập để nắm vững kỹ thuật pháo, nhanh chóng làm chủ vũ khí được giao. Tình hình chiến trường ngày càng ác liệt, công việc xây dựng trận địa ra-đa nghi binh ngay lập tức được triển khai dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Ban Tác chiến. Phía ta dự kiến, Mỹ sẽ đánh núi Nài, cầu Phủ nên chủ động điều Tiểu đoàn 8 (Đoàn Bình Hà) thuộc Tỉnh đội Hà Tĩnh, Tiểu đoàn 6 học viên Trường Sĩ quan Phòng không (đang đi thực tế chiến đấu ở tuyến lửa Quân khu 4) bảo vệ sát núi Nài. Đồng chí Dương Chí Uyển cùng đơn vị phối hợp với các trung đội dân quân cơ động sử dụng súng máy phòng không của các xã thuộc huyện Thạch Hà, Cẩm Xuyên bí mật phục kích xung quanh đài ra-đa trên núi. Sáng sớm ngày 26/3/1965, máy bay Mỹ bất ngờ tập kích Đài ra-đa núi Nài, cầu Phủ. Trong trận đánh mở màn, một máy bay địch trúng đạn, cả tốp vội lao nhanh ra phía biển Đông. Sau vài lần không kích, địch phát hiện được hỏa lực lợi hại của Đại đội pháo 27 nên chúng huy động tối đa các loại máy bay ném bom như: AD-6, F-105, F-4H…, để đánh phá trận địa của ta. Càng về chiều, máy bay Mỹ càng nối tiếp nhau lao xuống ném bom, bắn tên lửa.
Giấy chứng nhận Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Dương Chí Uyển được tặng Huy hiệu Bác Hồ do Văn phòng Phủ Chủ tịch cấp ngày 19/7/1966. Ảnh BTQK4. Pháo của Khẩu đội 3 bị bom hất lên thành công sự, một số chiến sĩ đã anh dũng hi sinh. Đại đội trưởng Trần Đức Mai, Chính trị viên Dương Chí Uyển, Trung đội trưởng Nguyễn Hữu Toái, pháo thủ Lê Công Danh, Chu Hồng Trường…, và nhiều chiến sỹ khác bị thương nặng nhưng tất cả đều quyết nhằm thẳng quân thù mà bắn. Riêng Dương Chí Uyển bị thương nặng, máu ra nhiều nhưng anh quyết không rời trận địa; khi mất quá nhiều máu, anh ngất đi cũng là lúc quân địch rút chạy. Gương chiến đấu dũng cảm của đồng chí Uyển đã cổ vũ toàn đơn vị hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, cùng đơn vị làm nên thành tích bắn cháy 9 máy bay Mỹ. Đến 15h 55’, trận đánh kết thúc, đơn vị Dương Chí Uyển cùng các lực lượng vũ trang và nhân dân thị xã Hà Tĩnh đã bắn rơi 12 máy bay Mỹ, làm nên chiến thắng vang dội có ý nghĩa về chính trị, quân sự đối với quân dân Hà Tĩnh. Trận đánh đi vào lịch sử, vào thơ ca để tuyên bố với đế quốc Mỹ về sự thất bại tất yếu của chúng, tiêu biểu như bài thơ "Mừng chiến thắng trời quê" của nhà thơ Duy Thảo: "...Mười hai chiếc, thấy chưa quân cướp Mỹ? Đất quê ta mới phun lửa trận đầu Mười hai chiếc thấy chưa quân cướp Mỹ Đụng vào đây còn nhiều vố thua đau…" Với những thành tích đạt được trong chiến đấu, đồng chí Dương Chí Uyển được tặng thưởng 1 Huân chương Chiến công hạng Nhì, 2 Huân chương Chiến công hạng Ba, 11 bằng khen và giấy khen, 6 năm liền từ 1961 - 1967 là Chiến sĩ thi đua cấp cơ sở. Ngày 01/01/1967, đồng chí Dương Chí Uyển vinh dự được Nhà nước tặng thưởng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Giấy báo lễ truy điệu Hồ Chủ tịch bắt đầu từ 6 giờ 30 phút ngày 09/9/1969 của Ủy ban lễ tang Nhà nước của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Dương Chí Uyển. Ảnh BTQK4. Tại buổi gặp gỡ, Anh hùng Dương Chí Uyển trao tặng cho Bảo tàng Quân khu 4 một số kỷ vật gắn liền với quá trình chiến đấu của ông. Đó là những tấm Giấy khen, Giấy chứng nhận Đại biểu Hội đồng nhân dân xã Thạch Hội (Thạch Hà, Hà Tĩnh) nhiệm kỳ 1959 – 1960; Giấy chứng nhận và Huy hiệu Bác Hồ được Văn phòng Phủ Chủ tịch cấp ngày 19/7/1966 vì đã ngoan cường trong chiến đấu; Giấy báo lễ truy điệu Hồ Chủ tịch bắt đầu từ 6 giờ 30 phút ngày 09/9/1969 của Ủy ban lễ tang Nhà nước gửi đồng chí Uyển và hộp kính ông đã dùng trong thời gian chỉ huy đơn vị chiến đấu từ năm 1962 - 1968 và trong sinh hoạt đời thường. Năm 2001, Anh hùng Dương Chí Uyển mất tại quê nhà. Dù người con anh dũng của quê hương đã về với đất mẹ nhưng các chiến công của ông sẽ cùng những kỷ vật ông trao tặng Bảo tàng Quân khu 4 viết tiếp câu chuyện về tinh thần chiến đấu dũng cảm, sự hy sinh quên mình của các thế hệ ông, cha đi trước, góp phần giáo dục truyền thống đánh giặc giữ nước cho thế hệ con, cháu mai sau./.Phan Thanh Nga (Bảo tàng Quân khu 4)