Kỷ vật của Người Anh hùng mang họ Bác Hồ

Chiếc rựa và những chiến công Năm 1960, khí thế mạnh mẽ của phong trào đồng khởi khắp miền Nam, phong trào cách mạng ở huyện A Lưới có bước phát triển mạnh mẽ. Khi giặc Mỹ đổ quân đóng đồn ở A Sho, A Lưới, tiểu đội du kích đầu tiên ở miền Tây Trị - Thiên được thành lập đầu năm 1961 tại xã Hồng Bắc, Hồ Đức Vai giữ chức Đội trưởng, lãnh đạo đồng bào các dân tộc rào làng chiến đấu, vót chông làm bẫy, chặt cây làm chướng ngại vật sẵn sàng đánh địch. Đây cũng là mô hình làng chiến đấu đầu tiên được xây dựng ở miền Tây Trị Thiên - Huế. Trong hệ thống cách thức tổ chức rào làng chiến đấu anh đã nghĩ ra sáng kiến dùng rựa chặt 1/2 gốc cây rồi uốn cong tạo thành những hàng rào dày đặc mà cây không bị chết. Đặc biệt, khi quân địch vào làng vướng “hàng rào đặc biệt” này, những hàng cây sẽ bật ngược trở lại thành chiếc bẫy vô cùng lợi hại. Dưới sự chỉ huy của Đội trưởng Hồ Đức Vai, Đội du kích Hồng Bắc đã đánh phục kích 22 trận, tiêu diệt 32 tên địch, trong đó các trận địa hầm chông kết hợp hàng rào và bẫy cây đã diệt 1 tên, làm bị thương 50 tên khác, thu nhiều vũ khí, quân trang, quân dụng. Ghi nhận những thành tích và chiến công của người thanh niên Pakô mưu trí, dũng cảm, tại Đại hội thi đua Phân khu Trị - Thiên (tháng 12/1961), Hồ Đức Vai được bầu là Chiến sĩ thi đua toàn miền Nam; ngày 26/12/1962 được kết nạp vào Đảng Lao động Việt Nam.
Chiếc rựa của Anh hùng Hồ Đức Vai được trưng bày tại Bảo tàng Quân khu 4. Ảnh BTQK4. Từ năm 1963 - 1965, trên cương vị là Xã đội trưởng xã Hồng Bắc kiêm Trung đội trưởng du kích huyện A Lưới, Hồ Đức Vai đã tiếp tục chỉ huy đơn vị dũng cảm, táo bạo, linh hoạt tổ chức nhiều trận đánh khiến cho kẻ địch hoang mang, lập nên nhiều chiến công xuất sắc: Ngày 03/3/1963, đồng chí dẫn 1 tổ du kích quấy rối đồn A Lưới, gặp mìn địch gài, nhưng vẫn bình tĩnh tháo gỡ và tiếp tục chỉ huy anh em đánh địch. Khi trở về, tiểu đội còn mang theo số mìn vừa gỡ được để sau này vừa huấn luyện, vừa gài xen kẽ trong bãi chông bảo vệ bản làng. Ngày 11/7/1963, khi địch tăng cường hệ thống đồn bốt ở A Lưới và bất ngờ càn vào xã A Ninh, đồng chí đã nhanh chóng chỉ huy đội du kích bí mật đi đường tắt mai phục trong rừng, bắn chết 7 tên địch và làm bị thương nhiều tên khác. Có lần, Hồ Đức Vai cùng 3 du kích bí mật xâm nhập vào đồn A Lưới mai phục suốt đêm. Trời vừa hửng sáng, khi địch ra sân tập thể dục, bất ngờ tung lựu đạn diệt gọn 8 tên địch. Để chặt cây rào làng chiến đấu, vót chông đánh địch, chiếc rựa là vũ khí không thể thiếu với các chiến sĩ dân quân du kích Hồng Bắc. Chiếc dao rựa, kỷ vật nhỏ nhưng lập nhiều chiến công lớn đã được lưu giữ, trưng bày tại Bảo tàng Quân khu 4, theo như ước nguyện của Anh hùng Hồ Đức Vai: “Xin được gửi lại Bảo tàng Quân khu 4, nơi gìn giữ cẩn trọng nhất”. Tự hào 4 lần gặp Bác và được mang họ Hồ Đánh 24 trận, diệt 42 tên Mỹ; suốt 5 năm liền (1961-1965) liên tục đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua, Hồ Đức Vai được Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ, đại diện Chính phủ lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam ký quyết định tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang giải phóng; Huân chương Quân công giải phóng hạng Ba vào ngày 12/5/1965. Với những chiến công của mình, Hồ Đức Vai được ra thủ đô Hà Nội gặp, chụp ảnh chung với Bác Hồ. Điều hạnh phúc nhất với anh là trở thành người đầu tiên được mang họ Bác: Hồ Đức Vai. Ngày 15/10/1965, chàng trai 23 tuổi người dân tộc Pakô vinh dự cùng đoàn Anh hùng miền Nam ra thủ đô Hà Nội gặp Bác. Thời khắc đó trở thành giây phút thiêng liêng trong suốt cuộc đời Hồ Đức Vai. Đồng chí được ôm Bác, được Bác ôm vào lòng. “Ai cũng khóc, cũng hạnh phúc. Cái đời của mình chưa bao giờ có cảm giác sung sướng như vậy”, Anh hùng Hồ Đức Vai chia sẻ.
Anh hùng Lực lượng vũ trang giải phóng Hồ Đức Vai. Ảnh sưu tầm. Ngày 22/12/1966, Anh hùng Hồ Đức Vai được ra Hà Nội gặp Bác Hồ lần thứ hai. Lần này đồng chí vinh dự được cùng Bác và Đại tướng Võ Nguyên Giáp đi thăm đại sứ quán các nước. Đến cuối năm 1967, đồng chí lại được mời ra gặp Bác lần thứ ba. Lần này Bác dặn: “Bây giờ, cháu đã trở thành cán bộ lãnh đạo rồi, khi trở về làm việc, tiếp xúc với nhân dân cháu phải nhớ, cái gì trái dù nhỏ nhất cũng phải tránh, cái gì phải dù khó khăn đến mấy cũng phải làm cho bằng được”. Đến đầu năm 1968, đồng chí trở lại chiến trường khi đó rất ác liệt, nhớ lời Bác dặn, Anh hùng Hồ Đức Vai không lùi bước, cùng đồng đội chiến đấu, bám trụ tại chỗ, chống lại quân Mỹ tại A Lưới. Sau gần 1 tháng chiến đấu, lính Mỹ phải rút. Với giọng bùi ngùi, đồng chí lần giở lại từng khoảnh khắc không bao giờ quên trong cuộc đời mình: "Ra Hà Nội mình được gặp Bác Hồ đến 4 lần, 3 lần được ngồi ăn cơm chung với Bác. Có một lần, Bác bảo: "Cháu đã ra miền Bắc thì phải ở lại học cái chữ cho đến lớp 9 rồi hãy về Nam. Có học như thế mới nói tiếng Kinh rõ được...". Mình trả lời Bác: "Dạ, cháu phải trở vào miền Nam, góp thêm công sức của mình vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, để miền Nam mau chóng được giải phóng mời Bác vô thăm!". Lúc đó, mình thấy mắt Bác rưng rưng. Vài ngày sau, nhận chỉ thị của Bác, có một giáo viên đến dạy cái chữ cho mình. Đến năm 1968 thì mình viết được cái đơn xin trở lại miền Nam đánh Mỹ. Lúc bấy giờ, người dân tộc Pakô của của đồng chí vẫn chưa có họ, đồng chí Hồ Đức Vai nói: “Thấy Bác quá vĩ đại. Nhìn thấy Bác hơn cha, hơn mẹ. Lời Bác nói thấm sâu vào tâm can. Tôi đã ước nguyện với Bác được mang họ Hồ. Khi về, tôi phát động trong quân đội và bà con mình cùng theo”. Từ đó họ Hồ đi sâu vào lòng quần chúng nhân dân ở các dân tộc thiểu số như: Pa Kô, Tà Ôi, Cà Tu, Pa Hy...
Anh hùng Lực lượng vũ trang giải phóng Hồ Đức Vai (đứng thứ 4 từ trái sang) trong một lần được gặp Bác Hồ. Ảnh sưu tầm. Sau khi đất nước thống nhất, Hồ Đức Vai được cử đi học văn hóa và đảm nhiệm chức vụ Trợ lý dân quân tại Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Thừa Thiên Huế. Lần lượt giữ các chức vụ Chính trị viên Ban Chỉ huy quân sự huyện A Lưới (1976); Phó Chỉ huy trưởng về chính trị Ban Chỉ huy quân sự huyện A Lưới (1980); Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc huyện A Lưới (1994); 2 nhiệm kỳ là đại biểu Quốc hội, là Uỷ viên Mặt trận Tổ quốc Việt Nam 2 khoá. Đã nghỉ hưu nhưng đồng chí vẫn tham gia các hoạt động xã hội, làm Chủ tịch Hội Bảo trợ người tàn tật và trẻ em mồ côi huyện kiêm Chi hội trưởng Hội Cựu chiến binh thị trấn A Lưới. Cả huyện có trên 460 trẻ em mồ côi và tàn tật, trong đó đa số tàn tật do ảnh hưởng chất độc da cam. Anh hùng Hồ Đức Vai đã cùng các cựu chiến binh, các đoàn thể xã hội vận động, quyên góp xây dựng hàng trăm ngôi nhà tình nghĩa cho các hộ gia đình chính sách, nhà tình thương cho người nghèo và nhiều sự hỗ trợ bằng vật chất cũng như tinh thần của các đơn vị, cá nhân đối với trẻ em mồ côi và tàn tật... Hai phần ba cuộc đời của mình, Anh hùng Hồ Đức Vai xông pha đánh giặc, phần đời còn lại đồng chí nỗ lực làm dịu nỗi đau của trẻ mồ côi và xây dựng quê hương A Lưới. Chia tay người Anh hùng Lực lượng vũ trang giải phóng trong một buổi chiều thu, bầu trời A Lưới vẫn sáng bừng trong nắng mới, bởi vì nơi đây có đồng bào Pakô, Pa Hi, Tà Ôi... vẫn kiên trung một lòng theo Đảng và Bác Hồ, đồng tâm góp sức vào công cuộc tái thiết đất nước, xây dựng quê hương ngày thêm tươi đẹp./Phan Thanh Nga – Bảo tàng Quân khu 4