La Hối và giai điệu mùa xuân bất tử

Trong lịch sử âm nhạc Việt Nam, có những tác phẩm sống mãi với thời gian dù người sáng tác không có cơ hội chứng kiến sự nổi tiếng của chúng. Nhạc sĩ La Hối là một người như thế. Ông tên thật là La Doãn Chánh, sinh ra và lớn lên tại Hội An, Quảng Nam. Từ khi còn trẻ, ông đã bộc lộ năng khiếu âm nhạc và niềm say mê sáng tác. Không chỉ là một nhạc sĩ tài năng, La Hối còn tham gia phong trào chống phát xít Nhật, sẵn sàng đối mặt với hiểm nguy để góp sức vào cuộc đấu tranh của nhân dân. Câu chuyện về sự ra đời của ca khúc Xuân và tuổi trẻ cho thấy tâm hồn yêu đời, tinh thần sáng tạo và tình yêu quê hương của người nhạc sĩ có cuộc đời ngắn ngủi nhưng để lại dấu ấn sâu đậm.

Ngay từ nhỏ, La Hối đã yêu thích âm nhạc và dành nhiều thời gian tìm hiểu các loại nhạc cụ. Ông có khả năng chơi nhiều nhạc cụ như đàn mandolin, ghi-ta, đàn phong cầm và đàn piano. Khi mới mười bốn tuổi, ông đã bắt đầu thử sáng tác những giai điệu của riêng mình. Niềm đam mê ấy ngày càng phát triển, thôi thúc ông tìm hiểu sâu hơn về âm nhạc phương Đông và phương Tây. Trong những năm 1936–1938, ông vào Sài Gòn để tiếp tục học tập và trau dồi kiến thức âm nhạc. Sau khi trở về Hội An, ông mở lớp dạy đàn và cùng những người yêu âm nhạc xây dựng một môi trường sinh hoạt nghệ thuật tại địa phương.

Năm 1939, La Hối cùng nhạc sĩ Vương Gia Khương thành lập Hội Yêu âm nhạc Hội An. Đây là nơi tập hợp những người yêu thích âm nhạc, tạo điều kiện để họ học hỏi, biểu diễn và sáng tác. La Hối không chỉ tham gia sáng tác mà còn hướng dẫn những người trẻ có năng khiếu, giúp họ phát triển khả năng nghệ thuật. Một số người từng học hỏi hoặc sinh hoạt trong môi trường âm nhạc ấy về sau cũng trở thành những nhạc sĩ được biết đến, góp phần làm phong phú nền âm nhạc Việt Nam.

Tuy nhiên, cuộc sống của La Hối không chỉ xoay quanh âm nhạc. Trong những năm đầu thập niên 1940, phát xít Nhật mở rộng chiến tranh và hiện diện tại Đông Dương. Tình hình chính trị trở nên căng thẳng, đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn. Trước sự bành trướng của chủ nghĩa phát xít, nhiều người yêu nước đã tham gia các hoạt động phản kháng. La Hối cũng tham gia phong trào chống phát xít Nhật tại Hội An. Ông cùng những người đồng chí thực hiện các hoạt động tuyên truyền, truyền bá tinh thần chống phát xít và tham gia những công việc bí mật của tổ chức. Những hoạt động này khiến ông phải đối diện với sự theo dõi, truy bắt của hiến binh Nhật.

Trong hoàn cảnh nguy hiểm ấy, La Hối vẫn không từ bỏ niềm đam mê sáng tác. Năm 1944, ông viết bản nhạc Xuân và tuổi trẻ, một tác phẩm có giai điệu rộn ràng, tươi sáng và tràn đầy sức sống. Điều đặc biệt là bản nhạc được sáng tác trong thời kỳ ông phải đối mặt với nhiều khó khăn do hoạt động chống phát xít. Trong khi cuộc sống xung quanh bị bao phủ bởi chiến tranh và sự đàn áp, giai điệu của tác phẩm vẫn thể hiện niềm vui, sự lạc quan và niềm tin vào tương lai. Sự tương phản ấy khiến câu chuyện về ca khúc càng trở nên đáng nhớ.

Ban đầu, Xuân và tuổi trẻ là một bản nhạc không lời, có tên tiếng Pháp là Le Printemps et la Jeunesse. Sau đó, nhạc sĩ Diệp Truyền Hoa đặt lời bằng tiếng Hoa cho tác phẩm. Một số tư liệu còn ghi nhận khả năng La Hối sử dụng phần dạo đầu của bản nhạc làm tín hiệu liên lạc trong hoạt động chống phát xít của tổ chức. Tuy nhiên, chi tiết này được thuật lại theo một số nguồn tư liệu và cần được nhìn nhận thận trọng. Dù vậy, câu chuyện vẫn cho thấy âm nhạc có thể hiện diện trong cuộc sống của La Hối trên cả phương diện nghệ thuật lẫn hoạt động yêu nước.

Đối với La Hối, mùa xuân và tuổi trẻ không chỉ là những hình ảnh đẹp của thiên nhiên hay quãng đời tươi vui của con người. Chúng còn gợi lên sức sống, niềm hy vọng và khả năng hướng về tương lai ngay cả khi hiện tại đầy thử thách. Giai điệu vui tươi của tác phẩm như lời nhắn gửi rằng con người không nên đánh mất niềm tin trước nghịch cảnh. Chính tinh thần ấy đã giúp Xuân và tuổi trẻ vượt ra khỏi hoàn cảnh sáng tác ban đầu, trở thành một ca khúc được nhiều thế hệ yêu thích.

Đáng tiếc, La Hối không có cơ hội chứng kiến tác phẩm của mình trở nên nổi tiếng rộng rãi. Tháng 5 năm 1945, ông cùng các đồng chí trong tổ chức chống phát xít bị quân Nhật bắt giữ. Sau thời gian bị giam cầm và tra tấn, ông cùng những người đồng chí bị xử tử. Cuộc đời của người nhạc sĩ trẻ kết thúc khi ông mới khoảng hai mươi lăm tuổi, để lại nhiều sáng tác chưa được phổ biến đầy đủ. Sự hy sinh của ông là một mất mát lớn đối với gia đình, những người yêu âm nhạc và phong trào chống phát xít tại Hội An.

Năm 1946, nhà thơ Thế Lữ cùng đoàn ca vũ nhạc Anh Vũ đến Hội An và nghe được giai điệu Xuân và tuổi trẻ. Xúc động trước tác phẩm và cuộc đời của người nhạc sĩ đã hy sinh, Thế Lữ xin phép gia đình La Hối để viết lời Việt cho bản nhạc. Từ đó, ca khúc được phổ biến rộng rãi hơn và trở thành một giai điệu quen thuộc mỗi khi mùa xuân đến. Việc tác phẩm tiếp tục được biểu diễn qua nhiều thế hệ cho thấy sức sống lâu bền của âm nhạc La Hối, đồng thời giúp công chúng biết đến người nhạc sĩ tài hoa đã ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ.

Câu chuyện về Xuân và tuổi trẻ không chỉ là câu chuyện về sự ra đời của một ca khúc nổi tiếng mà còn phản ánh tâm hồn và nhân cách của La Hối. Trong hoàn cảnh đất nước bị chiến tranh bao phủ, ông vẫn dành tâm huyết cho nghệ thuật và tham gia hoạt động chống phát xít. Ông đóng góp cho lịch sử bằng cả tài năng âm nhạc lẫn tinh thần đấu tranh chống áp bức. Những sáng tác của ông làm phong phú đời sống văn hóa, còn sự hy sinh của ông thể hiện lòng can đảm và trách nhiệm của một người trẻ trước thời cuộc.

La Hối đã ra đi từ năm 1945, nhưng giai điệu Xuân và tuổi trẻ vẫn được lưu truyền đến ngày nay. Câu chuyện về ông giúp em hiểu rằng giá trị của một con người không chỉ nằm ở tuổi thọ hay danh tiếng khi còn sống, mà còn ở những điều tốt đẹp họ để lại cho đời. Qua tấm gương La Hối, em nhận ra mình cần biết trân trọng tài năng, nuôi dưỡng niềm đam mê và sống có trách nhiệm với cộng đồng. Dù đóng góp bằng nghệ thuật hay bằng những hành động thiết thực khác, mỗi người đều có thể góp phần xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn và gìn giữ những giá trị quý báu của dân tộc.