Là một đại tri thức
Giáo sư, Viện sĩ, Thiếu tướng, Anh hùng Lao động Trần Đại Nghĩa tên thật là Phạm Quang Lễ . Ông là nhà khoa học lớn và được xem là một trong những người đặt nền móng cho ngành công nghiệp quốc phòng và khoa học kỹ thuật hiện đại của Việt Nam, đồng thời là một trong những trí thức tiêu biểu trở về nước sau thời gian dài học tập ở châu Âu để tham gia xây dựng đất nước.
Trần Đại Nghĩa - người anh hùng lao động trí óc đầu tiên của Việt Nam
“Là một đại tri thức, đi học Châu Âu đã nhiều năm, mang một lòng nhiệt tình về phụng sự tổ quốc, phụng sự kháng chiến, đó là Anh hùng lao động trí óc Trần Đại Nghĩa …”, đây là lời của Chủ tịch Hồ Chí Minh viết về Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa, người trí thức Việt kiều sẵn sàng từ bỏ mọi vinh hoa nơi đất Pháp, theo Bác Hồ về nước phục vụ cuộc kháng chiến đầy gian khổ của nhân dân ta vào năm 1946.
Trong những năm tháng chiến tranh đầy gian khổ, bên cạnh những người trực tiếp cầm súng nơi chiến trường, còn có những con người âm thầm cống hiến bằng trí tuệ, sáng tạo nên những vũ khí góp phần bảo vệ Tổ quốc. Một trong những gương mặt tiêu biểu ấy là Giáo sư, Viện sĩ, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa – người được xem là cha đẻ của ngành công nghiệp quốc phòng Việt Nam.
Từ nhỏ, ông nổi tiếng thông minh, hiếu học và luôn nuôi dưỡng khát vọng chinh phục khoa học. Sau khi tốt nghiệp xuất sắc ở Việt Nam, ông nhận học bổng sang Pháp, theo học nhiều ngành kỹ thuật như cầu cống, điện, hàng không và tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu về công nghệ chế tạo vũ khí. Với tài năng của mình, ông hoàn toàn có thể lựa chọn một cuộc sống đủ đầy và sự nghiệp rộng mở tại châu Âu.
Thế nhưng, năm 1946, khi Tổ quốc vừa giành được độc lập và đang đứng trước muôn vàn khó khăn, ông đã đưa ra quyết định làm thay đổi cả cuộc đời mình. Nghe theo lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Phạm Quang Lễ từ bỏ cuộc sống ổn định ở nước ngoài để trở về Việt Nam, mang theo tri thức và lòng yêu nước với mong muốn góp sức xây dựng nền quốc phòng non trẻ. Từ đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt cho ông cái tên Trần Đại Nghĩa, gửi gắm niềm tin về một người trí thức luôn đặt đại nghĩa dân tộc lên trên lợi ích cá nhân.
Trong điều kiện vô cùng thiếu thốn của những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, Trần Đại Nghĩa cùng đồng đội miệt mài nghiên cứu, chế tạo nhiều loại vũ khí như súng chống tăng Bazooka, súng không giật, bom ba càng và nhiều trang bị quân giới khác. Những thành quả ấy góp phần nâng cao sức chiến đấu của quân đội ta, tạo nên nhiều chiến công trên chiến trường và từng bước xây dựng nền công nghiệp quốc phòng Việt Nam.
Ngoài việc nghiên cứu, chế tạo vũ khí, ông còn có những đóng góp quan trọng trong việc đào tạo đội ngũ cán bộ, công nhân đầu tiên của ngành quân giới, mở lớp đào tạo sĩ quan pháo binh đầu tiên của nước ta.
Với những thành tích xuất sắc trong nghiên cứu và sản xuất vũ khí, đồng chí Trần Đại Nghĩa vinh dự được phong hàm Thiếu tướng, trở thành 1 trong số 11 vị tướng đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng Hòa, trong đợt phong tướng năm 1948. Năm 1949, đồng chí vinh dự được đứng vào hàng ngũ của Đảng. Đặc biệt, trong Đại hội Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất năm 1952, đồng chí được Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng thưởng Huân chương kháng chiến hạng Nhất và danh hiệu Anh hùng lao động. Danh hiệu này là sự ghi nhận xứng đáng về tinh thần lao động sáng tạo, những cống hiến của đồng chí Trần Đại Nghĩa đối với ngành Quân giới trong những năm đầu kháng chiến chống Pháp. Đây cũng là kết quả giáo dục và dìu dắt của Bác Hồ đã lựa chọn và đặt niềm tin vào người trí thức Việt kiều giàu lòng yêu nước, luôn có khát vọng phụng sự tổ quốc và nhân dân, góp phần đặt nền móng cho sự phát triển của khoa học – công nghệ nước nhà.
Ngày nay, khi đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới, tấm gương của Trần Đại Nghĩa vẫn còn nguyên giá trị. Đó là lời nhắc nhở thế hệ trẻ hãy không ngừng học tập, rèn luyện, làm chủ khoa học – công nghệ và sẵn sàng cống hiến cho quê hương, để tiếp nối ngọn lửa yêu nước mà các thế hệ đi trước đã thắp lên bằng trí tuệ, bản lĩnh và lòng trung thành với Tổ quốc.
