La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp – Bậc hiền tài hết lòng vì nước

Nguyễn Thiếp sinh ngày 25 tháng 8 năm Quý Mão (tức là ngày 24/9/1723 dương lịch) tại xã Nguyệt Ao, tổng Lai Thạch, huyện La Sơn, phủ Đức Quang (nay là xã Trường Lưu, tỉnh Hà Tĩnh). Ông được Vua Quang Trung gọi là La Sơn phu tử và ban hiệu La Sơn Tiên Sinh.

Đến năm 1756, theo sự khuyên bảo của thầy và bạn bè, Nguyễn Thiếp ra làm quan. Ông từng giữ chức Huấn đạo phủ Anh Đô và Tri huyện Thanh Giang. Tuy nhiên, trước cảnh xã hội Đàng Ngoài rối ren, triều đình Lê – Trịnh ngày càng suy yếu, ông cảm thấy con đường làm quan không phù hợp với lý tưởng của mình. Năm 1768, ông quyết định từ quan về núi Thiên Nhẫn ở ẩn, mở trường dạy học, nghiên cứu sách vở, thiên văn, địa lý và sống cuộc đời thanh cao, giản dị. Từ đó, ông được người đời kính trọng và gọi là La Sơn Phu Tử.

Dù ở ẩn, tài năng và đức độ của Nguyễn Thiếp vẫn vang danh khắp nơi. Chúa Trịnh Sâm từng nhiều lần mời ông ra giúp việc nước nhưng ông từ chối. Nguyễn Huệ – vua Quang Trung cũng ba lần gửi thư mời ông tham gia chính sự, nhưng ông chưa nhận lời vì vẫn mang lòng trung với nhà Lê.

Đến năm 1788, khi quân Thanh kéo sang xâm lược nước ta, Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế và quyết định tiến quân ra Bắc đánh giặc. Lúc này, Nguyễn Thiếp nhận thấy vận mệnh đất nước đang đứng trước thử thách lớn nên đã xuống núi gặp vua Quang Trung, bàn bạc kế sách chống quân Thanh. Ông được nhà vua rất coi trọng và sau chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa, được tôn làm quân sư.

Năm 1791, vua Quang Trung thành lập Viện Sùng chính và mời Nguyễn Thiếp làm Viện trưởng. Ông đảm nhận việc nghiên cứu, biên dịch sách chữ Hán sang chữ Nôm, góp phần cải cách giáo dục và đào tạo nhân tài cho đất nước. Ông cũng tham gia tư vấn việc xây dựng Phượng Hoàng Trung đô ở Nghệ An. Những đóng góp của ông thể hiện tư tưởng coi trọng giáo dục, nhân tài và sự phát triển lâu dài của quốc gia.

Sau khi vua Quang Trung đột ngột qua đời năm 1792, Nguyễn Thiếp vô cùng đau buồn. Ông nhận thấy những dự định lớn của triều Tây Sơn khó có thể tiếp tục nên xin cáo quan, trở về núi Thiên Nhẫn sống cuộc đời ẩn sĩ. Ông qua đời ngày 6/2/1804, thọ 80 tuổi.

La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp là một nhà giáo, nhà tư tưởng và bậc hiền tài tiêu biểu của Việt Nam thế kỷ XVIII. Cuộc đời ông nổi bật bởi trí tuệ, đạo đức, lối sống thanh cao và tinh thần không màng danh lợi. Đặc biệt, khi đất nước lâm nguy, ông sẵn sàng rời cuộc sống ẩn dật để góp sức giúp vua Quang Trung chống ngoại xâm, để lại một tấm gương sáng về lòng yêu nước, trọng nghĩa và trách nhiệm với non sông.