LAI CHÂU: KHÚC TRÁNG CA

LAI CHÂU: KHÚC TRÁNG CA DƯỚI CHÂN HOÀNG LIÊN SƠN

Giữa những ngày tháng lịch sử này, khi mây ngàn vẫn bay trên đỉnh Phan Xi Păng và dòng Đà Giang vẫn cuộn trào sức sống, chúng tôi trở lại Lai Châu để tìm lại những chứng nhân của một "thời hoa lửa". Ở đó, có những con người đã dâng hiến cả tuổi thanh xuân cho độc lập dân tộc, viết nên huyền thoại trên những cung đường đèo hiểm trở.

1. Ký ức về một thời "Xẻ dọc Trường Sơn" tại Tây Bắc

Trong căn nhà nhỏ nằm nép mình bên thung lũng, Bà Đèo Thị Ly sinh năm 1947), nguyên là Tỉnh ủy viên, Bí thư Đảng ủy xã Mường So, thời điểm ngày 17/2/1979 khi quân Trung Quốc tấn công, bà là Phó Chủ tịch kiêm Trưởng Công an xã khẽ lật giở những tấm huân chương đã xỉn màu theo thời gian. Ánh mắt cụ già ở tuổi xưa nay hiếm bỗng rực sáng khi nhắc về những năm tháng chiến đấu tại mảnh đất Lai Châu gian khó mà anh hùng.

Thời ấy, Lai Châu không chỉ là tiền tuyến chống thực dân, đế quốc mà còn là hậu phương vững chắc cho các chiến dịch lớn. Bà Đèo Thị Ly nhớ lại:

"Ngày đó, chúng tôi đi theo tiếng gọi của Tổ quốc với tâm thế 'quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh'. Cơm không đủ no, áo không đủ ấm, nhưng tinh thần thì cao ngất trời mây."

2. Những chiến công thầm lặng giữa đại ngàn

Bài viết không thể không nhắc đến những trận đánh oanh liệt hoặc những nhiệm vụ đặc biệt mà nhân vật đã tham gia. Đó có thể là:

Có một điều mà đến nay bà Đèo Thị Ly vẫn áy náy là việc khi địch tấn công đã không báo tin được cho bản Huổi Sen, đây là bản đồng bào dân tộc Giáy sinh sống, cách xa trung tâm xã, đường đi lại khó khăn mà thời đó không có sóng điện thoại nên Huổi Sen là bản duy nhất người dân không di tản được. Trên đường di tản, lãnh đạo Đảng ủy, chính quyền đã rất lo lắng cho sự an toàn của người dân Huổi Sen. Sau khi quân Trung Quốc rút, mọi người trở về, điều đầu tiên bà làm là đến bằng được bản Huổi Sen, khi người dân thấy bà đều chạy đến khóc nức nở, sự sợ hãi hiện rõ trên khuôn mặt từng người. Bà con nói thấy bà Đèo Thị Ly đến mới biết mình còn được sống, vẫn được mọi người nhớ đến. Việc làm quan trọng nhất sau khi trở về địa phương là ổn định tư tưởng cho người dân bởi nhiều người vẫn còn sợ, ám ảnh bởi cuộc tấn công của địch, một số người không dám trở về. Nhưng sau khi được tuyên truyền, vận động, trong thời gian ngắn, tất cả người dân trở về nơi ở cũ, cùng nhau xây dựng lại quê hương. Đồng thời, thực hiện việc truy tìm, bắt giữ những kẻ chỉ điểm đưa ra xét xử; công an, quân đội đi dò mìn, gỡ mìn giúp Nhân dân ổn định sản xuất. Trong cuộc chiến đấu kéo dài hơn 10 ngày ấy, xã không có người dân nào thiệt mạng mà chỉ có người bị bắt và sau này được trả theo con đường ngoại giao.

Mũi tấn công thứ hai là hướng các xã: Sì Lở Lầu, Ma Ly Chải, Vàng Ma Chải và Dào San. Chúng tôi tìm gặp ông Sùng A Sang (60 tuổi, dân tộc Mông) khi ấy là Tiểu đội phó Đội pháo 12 ly 7 đóng quân ở xã Dào San, hiện nay ông Sang là Chủ tịch Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện Phong Thổ. Ông cho biết, sáng sớm khi quân Trung Quốc bắn pháo sang, ông đang đi cày trên nương, mọi người đều khá bất ngờ về cuộc tấn công này. Việc đầu tiên, ông cùng lực lượng dân quân, công an, biên phòng đi tìm và bắt những tên chỉ điểm, bởi chúng chính là những kẻ thông thuộc địa hình, biết rõ tình hình bà con và quân ta nên sẽ gây ra thiệt hại lớn nếu không bắt được. Ngày 17/2/1979, địch tấn công vào xã Sì Lở Lầu, tại đây cuộc chiến đấu diễn ra quyết liệt giữa ta và địch, do chênh lệch lực lượng và bị tấn công bất ngờ nên nhiều cán bộ, chiến sỹ của Đồn Biên phòng Sì Lở Lầu đã hy sinh. Ngày 19/2/1979, địch đánh chiếm điểm cao bản Vàng Ma Chải, đến ngày 20/2/1979, chúng rút quân tập trung tấn công ta theo hướng Ma Ly Pho, sau đó đổi hướng đánh vào bản Mồ Sì Câu hòng chiếm ngã ba Pa So rồi phát triển vào thị trấn Phong Thổ. Cũng theo lời ông Sùng A Sang kể lại, khi tất cả chuẩn bị phục kích, đón hướng tấn công của địch từ khu vực xã Vàng Ma Chải thì chúng chỉ dừng lại ở Vàng Ma Chải chứ không tiếp tục tấn công theo hướng ấy nữa mà tấn công ta lên điểm cao Dào San theo ba mũi. Mũi tấn công thứ nhất từ xã Mù Sang, mũi thứ hai theo đường ôtô từ xã Bản Lang và mũi thứ ba từ bản Giao Chảng (xã Bản Lang) lên.

Trong cuộc chiến đấu ấy, quân và dân huyện Phong Thổ đã phát huy truyền thống yêu nước, chiến đấu dũng cảm bảo vệ Tổ quốc. Tại hướng Pa Nậm Cúm, cuộc chiến đấu diễn ra vô cùng ác liệt. Đồn công an Nhân dân vũ trang số 33 phối hợp với Tiểu đoàn 64, Trung đoàn 741 đánh trả quyết liệt. Cùng với đó, Tiểu đoàn đặc công 41 đã chi viện, phối hợp chiến đấu với dân quân du kích các xã: Hoang Thèn, Ma Ly Pho, Khổng Lào, Mường So và tự vệ Lâm trường Pa So chặn đánh địch trên hướng tấn công của chúng. Dân quân du kích các xã: Vàng Ma Chải, Sì Lở Lầu phối hợp với công an vũ trang, biên phòng chiến đấu đẩy lùi nhiều đợt tấn công của địch.

Ngày 9/3/1979, quân Trung Quốc đóng ở thị trấn Phong Thổ rút quân theo hai hướng. Hướng thứ nhất theo đường Bản Lang - Dào San - Vàng Ma Chải về nước; hướng thứ hai theo đường Hoang Thèn - Nậm Cáy - Pa Nậm Cúm. Đến ngày 10/3/1979, toàn bộ quân Trung Quốc ở Phong Thổ đã rút hết về phía bên kia biên giới.

Trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới của quân và dân huyện Phong Thổ đã xuất hiện nhiều tập thể, cá nhân điển hình như: Đồn công an Nhân dân vũ trang số 1 Sì Lở Lầu, số 33 Ma Lù Thàng; Đại đội 3 (Tiểu đoàn 907, Trung đoàn 741); tự vệ Lâm trường Pa So. Nhiều cán bộ, dân quân tự vệ người dân tộc thiểu số lập công xuất sắc trong chiến đấu và phục vụ chiến đấu như các đồng chí: Phù Tả Ma - Bí thư Chi bộ, Lý Sải Mìn - Phó Chủ tịch xã Ma Ly Chải, Tẩn Phủ Quẩy - Xã đội trưởng xã Sì Lở Lầu. Tiểu đội tự vệ Lâm trường Sin Cai do đồng chí Bùi Thị Hấn làm Tiểu đội trưởng đã bám trụ suốt ba ngày đêm vận chuyển vũ khí, lương thực lên chốt cho bộ đội. Cũng từ những thành tích ấy, huyện Phong Thổ được Quốc hội và Chính phủ tặng Huân chương Kháng chiến hạng Nhất.

Đã 40 năm trôi qua nhưng những ký ức về cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc vẫn còn đọng lại mãi trong tâm trí của nhiều người. Gần 1.800 nóc nhà ở 43 bản của người dân 12 xã bị đốt phá; hàng trăm tấn lương thực của Nhà nước, của Nhân dân và nhiều diện tích hoa màu bị phá hoại; cơ sở hạ tầng kinh tế của huyện thiệt hại nặng nề, nhiều trụ sở chính quyền bị phá hoại… Đó là những hậu quả tàn khốc sau sự kiện 17/2.

3. Sức sống mới trên nền tro tàn hỏa tuyến

Rời khỏi những câu chuyện quá khứ, chúng tôi nhìn ra phố phường Lai Châu hôm nay. Những con đường nhựa thênh thang, những công trình thủy điện kỳ vĩ và những bản làng du lịch cộng đồng trù phú.

Bà Đèo Thị Ly mỉm cười mãn nguyện. Sự hy sinh của thế hệ các ông không hề uổng phí. Màu xanh của rừng, màu vàng của lúa và sắc màu rực rỡ của váy áo đồng bào chính là bài ca khải hoàn đẹp nhất.

Cuộc đời của những nhân vật lịch sử như Bà Đèo Thị Ly chính là những pho sử sống, nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay về giá trị của hòa bình và lòng yêu nước. Lai Châu - vùng đất của hoa lửa năm xưa, giờ đây đang nở hoa giữa thời bình.