Lam Sơn 719 - Tập 13: Những chiếc xe bỏ lại – Cái giá của cuộc rút lui

Những chiếc xe nằm lại

Sau nhiều tuần chiến đấu, Đường 9 bắt đầu xuất hiện một hình ảnh khác thường.

Không còn chỉ là những đoàn xe nối dài.

Không còn chỉ là những chiếc xe chở quân tiến về phía Tây.

Trên những đoạn đường giữa rừng...

có những phương tiện nằm lại.

Một chiếc xe tải.

Một khẩu pháo.

Một chiếc xe bọc thép.

Một chiếc xe tăng.

Có chiếc bị trúng đạn.

Có chiếc hỏng hóc.

Có chiếc không còn đủ nhiên liệu.

Có chiếc không thể tiếp tục cơ động.

Chúng nằm bên đường như những dấu tích của một cuộc chiến vừa đi qua.

Nhưng tại sao lại bỏ lại phương tiện?

Một câu hỏi rất đơn giản.

Tại sao một đội quân hiện đại lại có thể bỏ lại xe tăng, xe bọc thép và xe tải?

Câu trả lời nằm ở chính đặc điểm của cuộc rút lui.

Khi đang tiến công, một phương tiện bị hỏng có thể được sửa chữa.

Có thời gian.

Có lực lượng bảo vệ.

Có thể đưa phương tiện khác tới hỗ trợ.

Nhưng khi đang rút lui dưới sức ép...

thời gian trở thành thứ xa xỉ.

Một chiếc xe bị hỏng giữa đường có thể khiến cả đoàn phải dừng lại.

Nếu không thể sửa nhanh...

phải lựa chọn:

đưa người đi trước hay ở lại cứu xe?

Trong chiến tranh, đôi khi người chỉ huy phải lựa chọn rất đau đớn.

Một chiếc xe không chỉ là một chiếc xe

Một chiếc xe tăng là hỏa lực.

Một xe tải là hậu cần.

Một xe cứu thương là hy vọng của người bị thương.

Một xe chở đạn là khả năng tiếp tục chiến đấu.

Một chiếc xe bị mất đồng nghĩa với việc mất một phần năng lực của đơn vị.

Vì vậy, khi phương tiện bắt đầu bị bỏ lại...

đó không chỉ là dấu hiệu của thiệt hại vật chất.

Nó cho thấy:

khả năng cơ động của cuộc hành quân đang bị suy giảm.

Đường 9 không còn đủ an toàn

Khi lực lượng Lam Sơn 719 tiến vào Nam Lào, Đường 9 là tuyến vận chuyển.

Nhưng khi rút lui...

cùng một con đường ấy trở thành nơi dễ bị đánh vào.

Các đơn vị phải di chuyển theo những tuyến đã biết.

Các điểm cao xung quanh có thể được sử dụng để quan sát và khống chế.

Những đoạn đường hẹp khiến đoàn xe khó phân tán.

Nếu một vị trí bị đánh...

cả đội hình phía sau phải chờ.

Và khi đoàn xe dừng lại...

nó trở thành mục tiêu lớn hơn.

Người lính phía sau đoàn xe

Có một vị trí đặc biệt nguy hiểm:

hậu quân.

Những đơn vị phía sau phải bảo vệ đoàn quân đang rút.

Họ không thể đi trước.

Họ phải ở lại.

Phải quan sát.

Phải đánh trả.

Phải giữ cho đối phương không áp sát quá nhanh.

Trong khi đó...

những đơn vị phía trước đã đi xa.

Khoảng cách ngày càng lớn.

Người lính ở hậu quân hiểu rằng:

nhiệm vụ của mình là mua thời gian cho những người khác.

Những chuyến trực thăng cuối cùng

Trên bầu trời, trực thăng vẫn hoạt động.

Một số chuyến bay tải thương.

Một số chuyến đưa quân.

Một số chuyến tiếp tế.

Nhưng càng về cuối chiến dịch, nhu cầu sử dụng trực thăng càng lớn.

Có quá nhiều người cần được đưa ra.

Có quá nhiều vị trí cần hỗ trợ.

Không phải ai cũng có thể được đưa đi ngay.

Và những người chờ đợi dưới mặt đất chỉ có thể nhìn lên bầu trời.

Một chiếc trực thăng xuất hiện.

Mọi người hy vọng.

Nhưng nó có thể phải bay đi vì hỏa lực.

Rồi một chiếc khác đến.

Cuộc chiến trên mặt đất và trên không diễn ra cùng lúc.

Người lính bị thương

Trong một cuộc hành quân tiến công, thương binh được đưa về phía sau.

Nhưng khi cả đội quân đang rút...

“phía sau” cũng đang di chuyển.

Khoảng cách tới nơi an toàn không còn cố định.

Một người bị thương hôm nay có thể phải chờ nhiều giờ mới được tải đi.

Có người được đưa bằng xe.

Có người bằng trực thăng.

Có người phải chờ ngay tại trận địa.

Và đó là một trong những mặt khắc nghiệt nhất của chiến tranh.

Những người không trở về

Khi nói về một chiến dịch quân sự, người ta thường nhớ:

Những vị tướng.

Những trận đánh.

Những con số.

Những chiếc xe.

Nhưng phía sau tất cả...

là con người.

Có những người trở về.

Có những người bị thương.

Có những người mất tích.

Và có những người nằm lại trên chiến trường.

Họ thuộc cả hai phía.

Người lính trên điểm cao.

Người lính trong xe tăng.

Người pháo thủ.

Người lái xe.

Người phi công.

Người quân y.

Mỗi người đều có một câu chuyện riêng.

Nhưng chiến tranh thường chỉ để lại một cái tên trong danh sách.

Một chiến dịch không thể đo bằng một con số

Sau khi chiến dịch kết thúc, mỗi bên đưa ra những đánh giá khác nhau về kết quả.

Các nguồn Việt Nam nhấn mạnh việc chiến dịch Đường 9 – Nam Lào đã đánh bại cuộc hành quân Lam Sơn 719, làm thất bại mục tiêu cắt tuyến vận chuyển chiến lược. Phía Mỹ và Việt Nam Cộng hòa lại có cách đánh giá khác, nhấn mạnh việc lực lượng Lam Sơn 719 đã tiến sâu vào Nam Lào và thực hiện được một số mục tiêu tác chiến nhất định.

Nhưng có một điều khó phủ nhận:

cuộc hành quân đã phải kết thúc bằng một cuộc rút lui.

Và cuộc rút lui ấy để lại nhiều phương tiện cùng dấu tích chiến tranh trên Đường 9.

Một cuộc chiến nhìn từ hai phía

Nếu chỉ kể câu chuyện từ một phía, người đọc có thể dễ dàng nghĩ:

Một bên thắng hoàn toàn.
Một bên thua hoàn toàn.

Nhưng lịch sử phức tạp hơn.

Lam Sơn 719 đã tiến sâu vào Nam Lào.

Sê Pôn đã trở thành một mục tiêu mà lực lượng tiến công đặt chân tới.

Quân đội Việt Nam Cộng hòa đã chiến đấu trong một chiến dịch quy mô lớn với sự hỗ trợ mạnh của Mỹ.

Nhưng cuộc hành quân không đạt được mục tiêu chiến lược như mong muốn và cuối cùng phải rút khỏi Nam Lào.

Phía Quân Giải phóng cũng phải chịu tổn thất lớn trong một chiến dịch kéo dài và khốc liệt.

Vì vậy, nếu muốn seri lịch sử có chiều sâu...

cần nhìn cả hai phía.

Đường 9 sau ngày 23 tháng 3

Ngày 23/3/1971, chiến dịch kết thúc.

Những lực lượng còn lại của Lam Sơn 719 rút khỏi Nam Lào.

Nhưng chiến trường không thể biến mất ngay lập tức.

Những công sự còn đó.

Những hố bom còn đó.

Những đoạn đường bị phá hỏng còn đó.

Và những chiếc xe nằm lại...

vẫn nằm trên Đường 9.

Một thời gian nữa, rừng sẽ phủ lên chúng.

Cỏ mọc quanh bánh xe.

Mưa làm kim loại rỉ sét.

Nhưng lịch sử của những ngày tháng ấy vẫn còn.

Một chiếc xe kể một câu chuyện

Hãy nhìn vào một chiếc xe tăng nằm lại giữa rừng.

Nó từng có người điều khiển.

Từng chạy trên Đường 9.

Từng tham gia một trận đánh.

Từng bảo vệ những người lính phía sau.

Và giờ...

nó đứng im.

Không còn tiếng động cơ.

Không còn tiếng pháo.

Chỉ còn rừng Nam Lào.

Một vật thể bằng thép...

nhưng có thể khiến người ta nghĩ về hàng nghìn con người đã từng có mặt ở nơi này.

Những người trở về

Có những người lính trở về quê nhà.

Nhưng cuộc chiến không kết thúc hoàn toàn trong tâm trí họ.

Có người mang thương tật.

Có người mang theo ký ức về đồng đội.

Có người nhớ những đêm trên Đường 9.

Có người nhớ Bản Đông.

Có người nhớ Sê Pôn.

Và có người không bao giờ muốn kể lại.

Bởi có những ký ức chiến tranh quá nặng nề để nói thành lời.

Lê Trọng Tấn và Hoàng Xuân Lãm

Hai vị tướng ở hai phía.

Một người chỉ huy cuộc phản công.

Một người chỉ huy lực lượng tiến công.

Hai người chưa từng đứng cạnh nhau trên chiến trường.

Nhưng những quyết định của họ đã ảnh hưởng đến hàng vạn con người.

Lê Trọng Tấn phải tìm cách biến cuộc tiến công của đối phương thành một thế trận bất lợi.

Hoàng Xuân Lãm phải tìm cách đưa lực lượng tiến tới mục tiêu rồi rút về an toàn.

Cuối cùng...

Đường 9 trở thành nơi quyết định cuộc đối đầu ấy.

Và câu chuyện vẫn chưa kết thúc

Lam Sơn 719 kết thúc.

Nhưng lịch sử không kết thúc ở đó.

Bởi câu hỏi tiếp theo không phải:

“Ai đã thắng?”

Mà là:

“Sau Lam Sơn 719, chiến trường Đông Dương đã thay đổi như thế nào?”

Cuộc hành quân này đã tác động ra sao đến chiến lược của Mỹ?

Việt Nam Cộng hòa rút ra bài học gì?

Tuyến Trường Sơn thay đổi như thế nào?

Và vì sao chỉ vài năm sau, chiến tranh lại bước vào một giai đoạn hoàn toàn mới?

Đó mới là câu chuyện của những tập tiếp theo.