Làn khói hương không tắt

Trên bàn thờ cũ giữa gian nhà nhỏ ở xã Gia Xuân, làn khói hương mỏng mảnh vẫn lặng lẽ bay lên mỗi ngày. Khói quyện vào ánh sáng nhạt của buổi chiều, chạm vào tấm di ảnh đã ngả màu theo năm tháng. Trong bức ảnh ấy, người lính trẻ Vũ Văn Chuyên vẫn nhìn về phía trước bằng ánh mắt hiền lành mà kiên định, như thể chưa từng rời khỏi cuộc đời này.

Dưới bàn thờ, mẹ Việt Nam anh hùng Hà Thị Yến ngồi lặng im. Mái tóc bạc như mây, lưng còng xuống theo thời gian, đôi tay gầy guộc đặt hờ trên đầu gối. Không gian trong nhà yên đến mức có thể nghe rõ cả tiếng gió khẽ lùa qua vách. Mọi thứ dường như đã cũ đi, chỉ có ký ức là vẫn còn nguyên vẹn.

Chúng tôi đến thăm mẹ vào một buổi chiều như thế.

Khi nhắc đến tên liệt sỹ Vũ Văn Chuyên, người con trai duy nhất của mẹ, đôi mắt bà khẽ rung lên. Không còn những giọt nước mắt trào ra như ngày xưa, nhưng nỗi nhớ thì dường như chưa bao giờ nguôi ngoai.

“Một mình nó là con trai…” — mẹ nói chậm rãi, giọng khàn đặc.

Câu nói ấy như một cánh cửa mở ra, dẫn chúng tôi trở về những năm tháng đất nước còn chìm trong khói lửa.

Năm 1968, khi chiến tranh đang ở giai đoạn ác liệt nhất, Vũ Văn Chuyên vừa tốt nghiệp Đại học Nông nghiệp. Trước mắt anh là một con đường yên ổn: trở về quê công tác, chăm sóc mẹ già, nuôi dạy hai con nhỏ và chờ đón đứa con thứ ba sắp chào đời. Nhưng cũng chính lúc ấy, Tổ quốc cần những người trẻ.

Không do dự, anh xung phong nhập ngũ.

Ngày lên đường, là một buổi sáng đầy sương. Con đường làng quen thuộc bỗng trở nên dài hơn. Mẹ tiễn anh ra tận đầu ngõ. Người con trai mặc bộ quân phục còn mới, đứng trước mẹ, ánh mắt sáng lên một niềm tin vững chắc.

“Mẹ cứ yên tâm, nhất định con sẽ cùng đồng đội chiến thắng trở về.”

Mẹ không nói gì, chỉ gật đầu. Bà hiểu, khi người con đã quyết bước đi, không có điều gì có thể níu lại.

Anh đi, mang theo tuổi trẻ, ước mơ và cả trách nhiệm của một người con, người chồng, người cha. Ở lại phía sau là mẹ già, là người vợ trẻ đang mang thai, là hai đứa con thơ còn chưa hiểu hết ý nghĩa của cuộc chia ly.

Những ngày sau đó, ngôi nhà trở nên vắng lặng hơn. Nhưng không ai oán trách. Bởi trong thời chiến, hy sinh dường như là điều tất yếu.

Chiến trường Quảng Trị — nơi đất và trời dường như cũng cháy lên trong bom đạn. Ở đó, Vũ Văn Chuyên từ một kỹ sư nông nghiệp trở thành một người lính thực thụ. Anh cùng đồng đội hành quân qua những cánh rừng rậm, vượt suối, băng qua những vùng đất bị cày xới bởi bom đạn. Những đêm không ngủ, tiếng pháo dội về từ phía chân trời, ánh sáng chớp lên từng hồi như xé toạc màn đêm. Trong những khoảnh khắc hiếm hoi yên tĩnh, anh lại lặng lẽ lấy thư nhà ra đọc. Cuối năm 1968, tin từ quê gửi vào: vợ anh sinh con trai thứ ba. Đứa bé được đặt tên là Vũ Văn Lương. Anh cầm lá thư thật lâu. Một niềm vui lớn lao dâng lên, nhưng cũng xen lẫn nỗi nghẹn ngào — bởi anh không thể về nhìn mặt con.

Anh viết thư về: “Ở đơn vị con vẫn khỏe. Mẹ và các con giữ gìn sức khỏe. Đợi ngày đất nước hòa bình, con sẽ về.” Những dòng chữ giản dị ấy trở thành sợi dây nối liền giữa chiến trường và quê nhà.

Trong chiến đấu, anh luôn là người xông pha, gan dạ. Đồng đội nhớ về anh như một người chỉ huy trách nhiệm, luôn đi đầu trong những tình huống nguy hiểm. Năm 1970, nhờ lập nhiều thành tích, anh được nâng hai cấp bậc và giữ chức Trung đội phó. Tin ấy về đến Gia Xuân như một ánh sáng giữa những ngày dài chờ đợi. Mẹ Yến mừng lắm. Bà đi kể với hàng xóm, giọng run run mà ánh mắt thì sáng lên niềm tự hào. Trong sâu thẳm, bà vẫn tin vào lời hứa ngày nào — rằng con trai mình sẽ trở về. Nhưng chiến tranh chưa bao giờ là nơi giữ trọn những lời hứa.

Năm 1971, một buổi chiều lặng gió, có người từ xã đến nhà. Trên tay họ là tờ giấy báo tin. Chỉ cần nhìn thoáng qua, mẹ đã hiểu. Người mẹ nào trong thời chiến cũng hiểu. Liệt sỹ Vũ Văn Chuyên đã anh dũng hy sinh tại chiến trường Quảng Trị. Không có một cái ôm cuối cùng. Không một lần nhìn lại. Chỉ có sự mất mát rơi xuống, lặng lẽ mà nặng nề. Mẹ không khóc. Hay đúng hơn, nước mắt đã không còn. Bà bước vào nhà, thắp một nén hương lên bàn thờ. Khói hương bay lên, mỏng như một sợi ký ức. Từ ngày đó, bàn thờ ấy không chỉ là nơi thờ cúng, mà còn là nơi mẹ gửi gắm tất cả tình thương và nỗi nhớ.

Kể đến đây, mẹ Yến dừng lại. Ánh mắt bà hướng lên di ảnh con trai, rất lâu, như muốn tìm lại hình bóng của một thời đã xa. “Lâu rồi… không còn nước mắt để khóc nữa…” — mẹ nói khẽ. Ngoài sân, gió thổi qua rặng tre, tạo nên những âm thanh xào xạc như lời thì thầm của quá khứ. Chiến tranh đã lùi xa, đất nước đã hòa bình, nhưng có những mất mát thì không bao giờ có thể bù đắp. Người con trai duy nhất đã nằm lại nơi chiến trường. Người cháu nội lớn lên mà chưa một lần được gọi tiếng “cha”. Và người mẹ — một mình đi qua những năm tháng dài đằng đẵng, sống cùng ký ức. Nhưng trong nỗi đau ấy, có một điều vẫn sáng lên, bền bỉ như làn khói hương trên bàn thờ: niềm tự hào. Bởi người con ấy đã sống trọn vẹn một đời cho Tổ quốc. Bởi anh đã chọn rời bỏ hạnh phúc riêng để gìn giữ độc lập, tự do cho đất nước. Và bởi sự hy sinh của anh, cùng biết bao người khác, đã làm nên những ngày bình yên hôm nay.

Chúng tôi rời khỏi ngôi nhà khi chiều đã xuống. Ánh sáng cuối ngày đổ dài trên con đường làng, nhuộm vàng cả khoảng không gian tĩnh lặng.

Phía sau, làn khói hương vẫn bay lên.

Mỏng manh.

Nhưng không bao giờ tắt.