Làng Động Puông Ba Bể Theo ghi chép của bác sĩ Piere Mirande năm 1892

Theo ghi chép của bác sĩ Piere Mirande năm 1892, in trong cuốn “Động Puông, lưu ý góp phần nghiên cứu địa lý Bắc Kỳ (vùng Ba Bể). Nhà xuất bản:E. Leroux, xuất bản năm 1893” thì có vài thông tin thú vị liên quan đến ba ngôi làng ở quanh Động Puông 130 năm trước:
"...Làng Puông hiện nay - trong tiếng Thổ: Bản-Puông có nghĩa là làng hang động; được hình thành vào năm 1888 từ sự di cư của người bốn làng Bản-Vài, Naké (có lẽ là Nà Kiêng), Bản-Nản và Bản Tàu. Bất chấp cái tên Bản-Puông độc đáo này, nó thực sự tồn tại ba làng riêng biệt, mỗi làng có lý trưởng riêng. Ngôi làng đầu tiên, ở giữa động, nằm ở hai đầu hang, bao gồm dân số một trăm tám mươi người phân bố ở ba mươi lăm ngôi nhà. Làng thứ hai xa hơn, ở cửa và hai hành lang của động bên thứ nhất: bốn mươi nhà, một trăm chín mươi tám cư dân. Cuối cùng là ba mươi ba nhà được xếp thẳng hàng trên bãi cát, ở bên trái ở cuối đường cửa động, tạo thành làng cuối cùng trong số những làng thứ cấp này, có một trăm chín mươi ba cư dân.
Sàn nhà được nâng lên 1 mét hoặc 1,50 so với mặt đất. Trên một trong những mặt của nhà là một nơi để bước đi tới một chiếc thang tre. Bên dưới, giữa đống đồ phân lợn, trâu, mùi hôi bay khắp nhà. Gia súc, đặc biệt là trâu, ở nhà các dân tộc Ấn-Trung, như chúng ta biết, đo lường sự giàu có. Vì vậy, ở đây người ta nhận ra mệnh đề kỳ lạ này, rằng chủ nhà càng giàu thì sàn nhà càng có mùi xấu.
Một hàng rào tre đôi bao quanh ngôi làng để bảo vệ nó với sự giúp đỡ ngay lập tức từ bọn cướp, và trên hết là sử dụng nó nơi trú ẩn khỏi sự xâm nhập của hổ. Vào ban đêm, ba hoặc bốn người canh gác, những người nông dân lần lượt hoàn thành nhiệm vụ này, đóng vai trò là người bảo vệ, được trang bị súng trường, hoặc thậm chí cả súng trường bắn nhanh vì ít nhất làng ở Bắc Kỳ ngày nay có đủ loại (vũ khí và đạn dược có nguồn gốc từ Trung Quốc).
Phụ nữ ở đây nói chung là đẹp. Tiếc thay, từ năm mười tám tuổi, tất cả, hoặc gần như tất cả, đều bị tật cổ bởi sự bệnh bướu cổ khổng lồ. Bệnh tật này ít phổ biến hơn nhiều ở nam giới.
Nghề đánh cá được thực hiện trên quy mô lớn hơn. Sông-Năng và Pé Vài, Pé-Tàu, hồ Ba bể trên hết đều chứa đựng cá rất phong phú và nó là một trong những nguồn thu nhập cuối cùng của làng và riêng Puông hiện đã sở hữu 50 chiếc thuyền độc mộc…