Làng Phước Sơn
Cuối thế kỷ XIX, khi thực dân Pháp từng bước đặt ách đô hộ lên đất Quảng Nam, vùng trung du Tiên Phước vẫn giữ được vẻ yên bình với những vườn cau, hàng chè tàu và dòng suối Tiên chảy lặng lẽ qua làng xóm. Nhưng phía sau sự yên bình ấy là một ngọn lửa âm ỉ của lòng yêu nước.
Làng Phước Sơn khi ấy có ông đồ Nguyễn Văn Tự, một người nổi tiếng hay chữ, thương dân. Ban ngày ông dạy trẻ con học chữ Nho, tối đến lại bí mật cùng các trai tráng trong làng bàn việc hưởng ứng phong trào Cần Vương. Tiên Phước, với địa thế rừng núi xen kẽ đồng bằng, trở thành nơi che chở cho nghĩa quân, là điểm dừng chân an toàn mỗi khi quân Pháp càn quét.
Một đêm mưa lớn, nghĩa quân từ Trà My rút về Tiên Phước. Dân làng không ai bảo ai, người giấu lương thực trong vườn, người mở hầm bí mật dưới gốc cau, người đưa nghĩa quân băng rừng vượt suối. Cô gái tên Hường, con ông đồ Tự, mới mười tám tuổi nhưng gan dạ, đã dẫn đường cho nghĩa quân vượt qua con dốc Đá Dựng trong đêm tối, tránh được vòng vây của địch.
Cuộc khởi nghĩa rồi cũng bị đàn áp, nhiều người ngã xuống. Ông đồ Tự bị bắt, hy sinh nơi pháp trường. Trước lúc đi, ông chỉ dặn lại một câu:
“Đất Tiên Phước này còn người, thì nước Nam này còn hy vọng.”
Nhiều năm sau, trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, Tiên Phước lại tiếp tục là căn cứ cách mạng vững chắc. Những khu vườn xanh mát ngày nào trở thành nơi nuôi giấu cán bộ, những con đường đất nhỏ trở thành đường giao liên. Lời dặn năm xưa của ông đồ Tự như ngọn lửa truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Ngày nay, Tiên Phước yên bình, giàu đẹp hơn, nhưng trong từng tấc đất, từng vườn cây vẫn lắng đọng ký ức về một vùng quê kiên cường, nơi lịch sử không chỉ được ghi trong sách, mà còn sống mãi trong lòng người dân.
