Lãnh chúa săn voi

Ama Jhao, tên thật là Y Yên (họ Ayũn), sinh năm 1840 tại buôn Tung (gần Buôn Ma Thuột ngày nay). Ông xuất thân trong một gia đình Êđê có uy tín, nổi tiếng với tài săn voi nên được dân làng kính trọng. Sau khi kết hôn với H’Pang Niê Blô – con tù trưởng Ama Phi, ông sang ở rể tại buôn Ea Yông và được bầu làm tù trưởng khi cha vợ qua đời.

Là một tù trưởng giàu có và quyền uy, Ama Jhao sở hữu nhiều trâu, voi và có uy tín lớn khắp vùng, được người Pháp gọi là “Vua của người Mọi”. Trong bối cảnh thực dân Pháp xâm nhập Tây Nguyên bằng cả vũ lực lẫn mua chuộc, nhiều lần tìm cách lôi kéo ông, nhưng ông kiên quyết từ chối và chuẩn bị kháng chiến.

Năm 1889–1890, trước việc Pháp cưỡng ép dân làng dời buôn để làm đường, xâm phạm đất thiêng, Ama Jhao đã lãnh đạo nghĩa quân chống lại. Ông tổ chức phục kích quân Pháp tại Ea Yông, buộc chúng phải rút lui. Năm 1901, ông cùng các tù trưởng phản đối việc mở đường và sáp nhập đất đai của người Êđê.

Những năm sau đó, Ama Jhao liên kết với nhiều thủ lĩnh khác, tạo thành phong trào kháng Pháp rộng khắp Tây Nguyên. Năm 1903, ông tiếp tục phục kích quân Pháp, gây nhiều tổn thất cho chúng. Trước sự đàn áp và bao vây gắt gao, ông rút lên núi tiếp tục chiến đấu.

Tháng 1-1905, do bị phản bội, Ama Jhao bị bắt. Dù bị tra tấn dã man, ông vẫn kiên cường, không khuất phục. Ông hy sinh vào tháng 3-1905, trở thành biểu tượng tiêu biểu cho tinh thần đấu tranh kiên cường của đồng bào Êđê chống thực dân Pháp.