LÃNH ĐẠO KIỆT XUẤT CỦA CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NAM BỘ
Giáo sư Trần Văn Giàu sinh ngày 6 tháng 9 năm 1911 tại xã An Lục Long, huyện Châu Thành, tỉnh Long An. Sau khi tốt nghiệp trung học tại Sài Gòn năm 1928, ông sang Pháp du học và gia nhập Đảng Cộng sản Pháp vào năm 1929. Tại Pháp, ông hăng hái tham gia các hoạt động chính trị quốc tế, nổi bật là việc tổ chức cuộc biểu tình vang dội trước Dinh Tổng thống Pháp để phản đối chính sách khủng bố và đòi hủy bỏ án tử hình cho 13 chiến sĩ Khởi nghĩa Yên Bái. Vì hoạt động đấu tranh, ông bị chính quyền thực dân bắt giam và trục xuất về nước. Cuối năm 1930, ông sang Liên Xô học tại Trường Đại học Phương Đông rồi trở về Nam Bộ tích cực truyền bá chủ nghĩa cộng sản.
Trong quá trình hoạt động cách mạng, ông 4 lần bị thực dân Pháp bắt giam với tổng cộng 12 năm tù khổ sai tại Khám Lớn Sài Gòn, Côn Đảo và ngục Tà Lài. Giữa chốn ngục tàn bạo, ông đã biến nhà tù đế quốc thành "trường học cộng sản", trực tiếp dạy chữ và truyền thụ lý luận cách mạng cho các bạn tù. Nhiều người học trò của ông trong ngục sau này đã trở thành những nhà lãnh đạo kiệt xuất của Đảng và Nhà nước như Tôn Đức Thắng, Phạm Văn Đồng, Phan Văn Khải, Nguyễn Văn Linh cùng ba anh em Lê Đức Thọ, Mai Chí Thọ và Đinh Đức Thiện.
Cuối năm 1940, ông tổ chức cuộc vượt ngục Tà Lài táo bạo để trở về gầy dựng lại phong trào. Đến năm 1943, ông cùng các đồng chí tái lập Xứ ủy Nam Kỳ (Xứ ủy Tiền Phong) và khơi dậy phong trào Tiền khởi nghĩa sục sôi. Trên cương vị Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ kiêm Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Nam Bộ, ông tập hợp lực lượng Thanh niên Tiền phong quy mô lên tới 200.000 người ở Sài Gòn và 1,2 triệu người khắp Nam Bộ, trực tiếp lãnh đạo nhân dân giành chính quyền thắng lợi trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945 tại Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định và toàn Nam Bộ. Ngày 23/9/1945, khi thực dân Pháp nổ súng gây hấn ở Sài Gòn, ông trực tiếp phát Lời kêu gọi kháng chiến, lãnh đạo nhân dân Nam Bộ đứng lên chiến đấu.
Tháng 11 năm 1945, ông được Trung ương điều động ra Hà Nội và chủ động đề đạt nguyện vọng sang Thái Lan, Campuchia để vận động kiều bào cùng nước bạn ủng hộ cách mạng Việt Nam. Tại Thái Lan, ông được Nhà vua Thái Lan hỗ trợ nhiều vũ khí, đồng thời ông vận động thanh niên Việt kiều thành lập các đơn vị bộ đội hải ngoại. Chỉ trong năm 1946, ông đã tổ chức đưa hơn 2.000 quân trang bị đầy đủ vũ khí, ròng rã 63 ngày đêm vượt núi băng rừng mở "đường máu" trở về chiến đấu tại Nam Bộ. Lực lượng này cùng nhân dân Nam Bộ đã kìm chân quân Pháp suốt 1 năm, tạo khoảng thời gian vô cùng quý giá cho miền Bắc chuẩn bị lực lượng bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ.
Sau đó, ông trở lại Việt Bắc và ra Hà Nội giảng dạy, nghiên cứu lịch sử và triết học. Khi không thể trực tiếp vào Nam chiến đấu, ông dùng ngòi bút làm vũ khí với bộ sách nổi tiếng "Miền Nam giữ vững thành đồng". Với tư tưởng sâu sắc "Văn - Sử - Triết bất phân" và nguyên tắc nghiên cứu khách quan, tôn trọng sự thật, ông đã để lại gia tài đồ sộ gồm hơn 120 ấn phẩm với hàng vạn trang sách lịch sử, triết học và tư tưởng. Dù không mang học vị tiến sĩ, ông vẫn là người thầy kính yêu đào tạo nên nhiều thế hệ giáo sư, tiến sĩ đầu ngành cho nền sử học nước nhà. Cho đến những ngày cuối đời trên giường bệnh, ông vẫn miệt mài nghiên cứu và viết sách.
Cả cuộc đời gần một thế kỷ tận hiến cho Tổ quốc, Giáo sư Trần Văn Giàu được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều danh hiệu cao quý như Anh hùng Lao động, Nhà giáo Nhân dân, Giải thưởng Hồ Chí Minh, Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Độc lập hạng Nhất cùng Huy hiệu 80 năm tuổi Đảng. Tên tuổi của ông được trân trọng đặt cho các con đường, trường học tại Thành phố Hồ Chí Minh và Nam Bộ, mãi mãi lưu danh như một cây đại thụ vĩ đại của cách mạng và nền giáo dục - khoa học Việt Nam.
