LAO CHẢI NHỮNG NĂM 1950

Đầu năm 1950, Ban Thường vụ Trung ương Đảng ra Chỉ thị mở chiến dịch Lê Hồng Phong (màn 1). Tháng 3 năm 1950, màn 1 chiến dịch kết thúc, bộ đội chủ lực được lệnh rút ra ngoài để củng cố, lực lượng của ta bị phân tán. Lợi dụng sơ hở này, địch từ Nghĩa Lộ tiến công tái chiếm lại Than Uyên.

Ngày 10 tháng 4 năm 1950, địch tập trung một lực lượng khá lớn càn quét, chúng đóng quân ở vị trí then chốt là Kim Nọi. Địch ở đồn Kim Nọi lúc này hoạt động rất ráo riết. Chúng ra sức bắt phu, bắt lính, cướp bóc của cải của nhân dân. Chúng dồn dân Lao Chải xuống gần đường chính để dễ bề kiểm soát tạo ra một vành đai trắng ngăn cách mối liên hệ giữa nhân dân với cán bộ. Chúng truy quét dữ dội các cơ sở của ta. Chúng cho quân vào rừng đánh úp lán bí mật giết những người thân của ông Giàng A Hồ rất dã man là Giàng A Dê, Giàng A Sở, Giàng Thị Xua; bắt Giàng A Sang - con trai ông đem đi mất tích, thiêu xác Mùa A Phua con rể ông. Quân lính phá nhiều nương ngô của bà con để cắt đứt nguồn viện trợ lương thực của nhân dân với cách mạng. Mặc dù bị đàn áp, khủng bố hết sức dã man nhưng tổ công tác vẫn không nao núng tinh thần bám dân, bám đất củng cố cơ sở lực lượng vũ trang, vừa chỉ đạo các cơ sở trung kiên rút vào hoạt động bí mật, vừa tiến hành một số trận phục kích tiêu hao các cánh quân đi càn rất hiệu quả ở Lao Chải, Púng Luông. Nhiều nơi nhân dẫn rút vào rừng làm lán vừa sản xuất, vừa nuôi giấu cán bộ ở lán trên nương. Lực lượng vũ trang rút lên các xã vùng cao nhưng vẫn thường xuyên tổ chức xây dựng cơ sở phân chia thành khu vực như Púng Luông, Lao Chải...

Lúc này, chủ trương của Ban Huyện ủy Than Uyên là tăng cường giữ vững cơ sở chính trị, tích cực xây dựng hậu cứ nhằm bảo vệ an toàn lực lượng trước sự càn quét của địch. Ở các cơ sở vùng cao xây dựng thành các điểm hậu cứ, tăng cường công tác chỉ đạo hậu cần, từng bước khắc phục khó khăn về nan thiếu thời chú trọng mở đường dây liên lạc với Tỉnh uỷ gạo, thiếu muối; đồng Ban Huyện uỷ Than Uyễn tiến hành nhiều đợt trở lại vùng tạm chiếm. Một số tổ vũ trang được thành lập tiến hành các đợt diệt tề, trừ gian. Ở Lao Chải ta chỉ chú trọng tuyên truyền, vận động thổ hào tầng lớp trên mà không trực tiếp nắm dân, xây dựng cơ sở trung kiên ngay ở trong quần chúng nghèo khổ. Do đó, khi địch càn quét dữ dội, một số cơ sở đã bị vỡ.

Tháng 1 năm 1950, chiến dịch Lê Hồng Phong (màn 2) liên tiếp giành thắng lợi vang dội, giải phóng tỉnh Lào Cai. Thực dân Pháp hoảng sợ, tập trung quân dồn về Than Uyên. Chúng tăng cường một tiểu đoàn Thái số 2 nhằm cố thủ vựa thóc Than Uyên. Trong thời gian này địch thực hiện chính sách “chia để trị”, chia rẽ người dân tộc này với dân tộc khác. Chúng huy động người Thái ở Sơn La, Lai Châu đàn áp, đốt nhà chém người Mông ở Lao Chải... đồng thời còn tổ chức gắn mề đay nhằm cổ vũ tinh thần cho bọn nguỵ binh, tay sai và phản động.

Trước tình hình trên, Ban Huyện ủy Than Uyên chỉ đạo các khu du kích đẩy mạnh họat động, phát triển cơ sở trung kiên. Khi trung đoàn 148 và các đại đội, tiểu đoàn độc lập tấn công như vũ bão, giải phóng tỉnh Phong Thổ thuộc “xứ Thái tự trị” của Đèo Văn Ân, nhiều lính của địch bị bắt làm tù binh. Địch ở các đồn Mường Kim, Mường Cang hốt hoảng tháo chạy về Quỳnh Nhai (Sơn La). Sau chiến thắng này, đơn vị du kích Lao Chải được trang bị thêm vũ khí, một số cơ sở Đảng được phục hồi và hoạt động.