Lão nông Mười Trác với tình thân cách mạng

Ngôi nhà cụ Mười Trác có diện tích gần 97m2 nằm trọn giữa vườn dừa, thuận tiện cho việc thoát thân khi gặp nguy hiểm, lúc địch phát hiện. Ngôi nhà bằng gỗ được xây dựng theo kiểu nhà chính, 3 gian 2 chái với mái ngói nền gạch tàu, vách gỗ, cột gỗ. Trong ngôi nhà độc đáo này, gia đình đã thiết kế một căn buồng kín đáo dành cho đồng chí Lê Duẩn trong gian thứ ba. Tại đây, gia đình cụ Mười Trác đã cho đào những căn hầm bí mật để cố Tổng Bí thư ẩn mình khi có biến. Cụ Mười Trác còn bố trí những vật dụng, vật phẩm phục vụ chu đáo đến mức có thể, tạo điều kiện cho đồng chí Lê Duẩn hoạt động. Hiện nay, tại ngôi nhà chỉ còn lại những căn hầm mô phỏng chốn trú ẩn của đồng chí Lê Duẩn ngày xưa.

Hàng ngày, đồng chí Lê Duẩn làm việc, ăn ở ngay trong căn buồng trên chiếc giường, bên cạnh là chiếc tủ mà bên trong bố trí thông với một hầm bí mật, làm bằng thùng phuy chôn sâu dưới đất. Khi có động tĩnh từ phía ngoài sẽ có mật hiệu thông báo cho đồng chí trốn vào hầm bí mật. Một số đồng chí có nhiệm vụ bảo vệ vòng ngoài, còn bên trong do vợ chồng cụ Mười Trác và các con đảm nhiệm việc ăn uống, sinh hoạt, sức khỏe của đồng chí.

Ông Nguyễn Văn Khinh, con trai cụ Mười Trác chia sẻ cách gia đình đã qua mắt được bọn mật thám của Mỹ - Diệm: "Cả nhà tôi chỉ có cha mẹ và hai anh chị lớn được tiếp xúc và biết đồng chí Lê Duẩn làm gì và tại sao phải bảo vệ. Nhà tôi có chị thứ ba là Nguyễn Thị Nhàn rất khéo ăn khéo nói, chị làm nghề thợ may, thường đặt bàn máy may trước nhà, khi lính đi tuần hoặc mật thám ghé nhà hỏi han, thăm dò. Chính lối nói chuyện cuốn hút của chị làm bọn chúng phân tâm, tạo khoảng hở cho cha mẹ tôi sắp xếp chỗ trốn cho bác Chín (tên thường gọi của đồng chí Lê Duẩn). Cha tôi ngoài việc chăm sóc miếng ăn giấc ngủ cho lãnh đạo còn nhận nhiệm vụ đưa thư cho ông. Mỗi khi đưa thư, cha tôi thường giả đi câu cá, kỹ lưỡng nhét thư vào cần trúc rồi đi khắp xóm liên lạc với các cán bộ nằm vùng".

Trước đó, để có điều kiện hoạt động cách mạng, cụ Mười Trác đã chủ động thuê ruộng của nhiều địa chủ trong vùng, ruộng của cụ phân bố rộng khắp trong vùng nên khi cụ nói đi thăm ruộng, không ai nghi ngờ. Cách vài ngày, từ mờ sáng, cụ Mười Trác lại xách cần câu cá đi thăm ruộng, đến tối mịt mới về, giỏ có dăm con cá rô nho nhỏ. Cách hoạt động cách mạng của cụ Mười Trác rất khác người nhưng phảng phất đâu đó nét chất phác, thuần nông của nông dân Nam bộ…

Vợ chồng cụ Mười Trác và các con thay nhau lo cơm nước cho đồng chí Lê Duẩn. Nơi ẩn náu của ông lúc nào cũng đầy ắp trái cây, cơm canh đủ dinh dưỡng, có sách vở để đọc thư giãn. Những dịp đồng chí Tổng Bí thư rảnh rang, giặc im ắng không càn quét, cụ Mười Trác lại được nghe đồng chí chia sẻ những lo toan, trăn trở trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc đang hồi nóng bỏng. Chính những khoảng thời gian hiếm hoi này giúp cụ Mười Trác thêm yêu thương, kính trọng những con người sống và chiến đấu cho niềm tự hào dân tộc.

Với sự chăm lo chu đáo của gia đình cụ Nguyễn Văn Trác, đồng chí Lê Duẩn dành toàn bộ tâm sức hoạt động cách mạng, soạn thảo đề cương cách mạng miền Nam, triển khai nhiều cuộc họp, trong đó có hai cuộc họp quan trọng tại Giồng Xoài và Giồng Tre Quạ có sự tham gia của các cán bộ đầu não của Khu ủy miền Tây, miền Trung, TP. Sài Gòn, tỉnh ủy các tỉnh phía Nam. Đây là những cuộc họp tạo tiền đề và đưa ra đường lối đấu tranh cho quân dân miền Nam. Có thể xem những ngày hội họp này là cơ sở chính thống để nhân dân Bến Tre đứng dậy đồng khởi vào năm 1960.

Đến tháng 3/1956, căn cứ bí mật tại nhà cụ Trác bị lộ, nhưng trước đó, phía ta đã nắm được tình hình nên âm thầm chuyển căn cứ cho đồng chí Lê Duẩn. Người bảo vệ đồng chí là ông Trần Văn Bỉnh (Sáu Lùn) đã nảy ra sáng kiến cho đồng chí vào khạp nước trốn rồi cho lên ghe chở đến cơ sở khác. Khi giặc đến lục xét, dùng giáo mác xôm vào cột, giường tủ thì chẳng còn phát hiện được bất cứ điều gì khả nghi, chúng tức tối ra về, trong cái thở nhẹ nhõm của cả nhà cụ Mười Trác.

Sau ngày miền Nam giải phóng, đồng chí Lê Duẩn dành thời gian về thăm lại ngôi nhà, vùng đất từng đùm bọc, nuôi giấu ông để gửi lời cảm ơn sâu sắc đến những con người không màng sống chết bảo vệ ông, bảo vệ cuộc cách mạng chính nghĩa của dân tộc.

Ông Nguyễn Hùng, phó trưởng Ban quản lý di tích tỉnh Bến Tre, cho biết: "Hiện nay, di tích nhà ông Nguyễn Văn Trác được giao cho ông Nguyễn Văn Khinh, con trai cụ Mười Trác, trông coi, quản lý. Những đồ vật và hình ảnh về cảnh vật, con người từng hiện hữu trong thời kỳ hoạt động của đồng chí Lê Duẩn được lưu trữ, trưng bày đầy đủ tại đây. Sở VH-TT&DL tỉnh Bến Tre đang lên kế hoạch xây dựng khu tưởng niệm dựa theo hình mẫu ngôi nhà gỗ của gia đình cụ Nguyễn Văn Trác để tiếp tục đón du khách đến tham quan".