LÊ DUẨN – NGƯỜI CON QUẢNG TRỊ VÀ KHÁT VỌNG THỐNG NHẤT NON SÔNG

Cuộc đời ấy gắn với một khát vọng lớn: độc lập dân tộc và thống nhất non sông.

Người con của quê hương Quảng Trị

Lê Duẩn, tên khai sinh là Lê Văn Nhuận, sinh ngày 7/4/1907 tại làng Bích La Đông, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị.

Sinh ra trong những năm đất nước còn dưới ách thuộc địa, ông sớm chứng kiến cuộc sống khó khăn của nhân dân. Khi còn trẻ, Lê Duẩn làm việc trong ngành đường sắt, có điều kiện đi nhiều nơi, tiếp xúc với công nhân và các phong trào yêu nước.

Năm 1930, ông gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương và từ đó dành phần lớn cuộc đời cho hoạt động cách mạng.

Năm 1931, Lê Duẩn bị thực dân Pháp bắt, trải qua những năm tháng tù đày tại nhiều nhà tù, trong đó có Sơn La và Côn Đảo. Được trả tự do, ông tiếp tục hoạt động rồi lại bị bắt năm 1940 và bị đày ra Côn Đảo.

Những năm tháng khắc nghiệt ấy không làm ông từ bỏ con đường đã lựa chọn. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông được tự do và tiếp tục đảm nhiệm những trọng trách quan trọng của cách mạng.

Những năm tháng với miền Nam

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, Lê Duẩn gắn bó sâu sắc với chiến trường Nam Bộ và từng giữ cương vị Bí thư Xứ ủy Nam Bộ.

Chính những năm sống và hoạt động giữa chiến trường đã giúp ông hiểu sâu sắc tình hình miền Nam, từ đời sống nhân dân đến những yêu cầu của phong trào cách mạng.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, đất nước tạm thời bị chia cắt. Một sự trùng hợp đầy ám ảnh của lịch sử là vĩ tuyến 17 đi qua chính quê hương Quảng Trị của Lê Duẩn. Sông Bến Hải và cầu Hiền Lương trở thành biểu tượng của nỗi đau chia cắt Bắc – Nam.

Trong khi nhiều cán bộ tập kết ra Bắc, Lê Duẩn tiếp tục ở lại miền Nam một thời gian để lãnh đạo phong trào.

Từ thực tiễn đó, ông xây dựng văn kiện thường được biết đến với tên gọi “Đề cương cách mạng miền Nam”, thể hiện những nhận định và tư tưởng quan trọng về con đường đấu tranh của cách mạng miền Nam trong tình hình mới.

Năm 1957, Lê Duẩn ra miền Bắc. Đến Đại hội III của Đảng năm 1960, ông được bầu làm Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam.

Từ đây, ông trở thành một trong những nhân vật giữ vai trò trung tâm trong quá trình hoạch định đường lối và lãnh đạo cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Khát vọng thống nhất non sông

Những năm 1960–1970, chiến tranh ngày càng khốc liệt. Quảng Trị – quê hương Lê Duẩn – trở thành một trong những chiến trường ác liệt nhất.

Vĩnh Linh, Cồn Tiên, Dốc Miếu, Đường 9, Khe Sanh, Thành cổ Quảng Trị, sông Thạch Hãn… trở thành những địa danh gắn với sự hy sinh của hàng vạn cán bộ, chiến sĩ và nhân dân.

Trong hoàn cảnh ấy, mục tiêu giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước luôn giữ vị trí đặc biệt trong tư duy và hoạt động lãnh đạo của Lê Duẩn.

Sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời năm 1969, với cương vị Bí thư thứ nhất, ông cùng tập thể Bộ Chính trị và Ban Chấp hành Trung ương tiếp tục lãnh đạo cuộc kháng chiến.

Mùa Xuân năm 1975, thời cơ chiến lược xuất hiện. Từ thắng lợi ở Tây Nguyên, Huế – Đà Nẵng, cuộc tiến công phát triển nhanh chóng. Bộ Chính trị liên tục đánh giá tình hình và đưa ra những quyết định chiến lược nhằm giải phóng hoàn toàn miền Nam.

Ngày 30/4/1975, chiến tranh kết thúc, miền Nam được giải phóng, mở đường cho đất nước thống nhất.

Sau hơn hai mươi năm chia cắt, từ Bến Hải – Hiền Lương đến tận Cà Mau không còn giới tuyến ngăn cách.

Với Lê Duẩn, thời khắc ấy càng mang ý nghĩa đặc biệt bởi chính quê hương Quảng Trị của ông từng nằm ngay trên đường chia đôi đất nước.

Những năm tháng sau chiến tranh

Sau năm 1975, Việt Nam bước vào một giai đoạn mới với vô vàn khó khăn. Đất nước bị chiến tranh tàn phá nặng nề, nền kinh tế yếu kém, đời sống nhân dân thiếu thốn, trong khi tình hình quốc tế và khu vực diễn biến phức tạp.

Năm 1976, tại Đại hội IV, Lê Duẩn được bầu làm Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam và tiếp tục giữ cương vị này cho đến khi qua đời.

Đây cũng là giai đoạn cần được nhìn nhận đầy đủ khi đánh giá về ông. Bên cạnh nỗ lực khôi phục và xây dựng đất nước, mô hình quản lý kinh tế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp dần bộc lộ nhiều hạn chế. Sản xuất trì trệ, đời sống nhân dân khó khăn, đặt ra yêu cầu phải đổi mới tư duy và cơ chế quản lý.

Do đó, nhìn nhận di sản của Lê Duẩn cần đặt trong toàn bộ bối cảnh lịch sử: ghi nhận vai trò nổi bật của ông trong sự nghiệp đấu tranh thống nhất đất nước, đồng thời nhìn nhận khách quan những khó khăn, hạn chế của thời kỳ hậu chiến.

Một người con Quảng Trị đi vào lịch sử

Ngày 10/7/1986, Tổng Bí thư Lê Duẩn qua đời tại Hà Nội, hưởng thọ 79 tuổi.

Cuộc đời ông gần như đi xuyên qua những biến động lớn nhất của Việt Nam thế kỷ XX: từ thời thuộc địa, nhà tù thực dân, Cách mạng Tháng Tám, hai cuộc kháng chiến, đất nước chia cắt, ngày thống nhất cho đến những năm đầu xây dựng đất nước sau chiến tranh.

Với người Quảng Trị, câu chuyện về Lê Duẩn còn mang một ý nghĩa riêng.

Ông sinh ra trên mảnh đất bên dòng Thạch Hãn. Rồi lịch sử đưa chính quê hương ấy trở thành nơi chia cắt đất nước và một trong những chiến trường khốc liệt nhất. Cuối cùng, ông lại được chứng kiến ngày giới tuyến Bến Hải – Hiền Lương trở thành quá khứ.

Ngày nay, chiến tranh đã lùi xa. Quảng Trị đã hồi sinh trên những vùng đất từng bị bom đạn cày xới. Nhưng Thành cổ, dòng Thạch Hãn, đôi bờ Hiền Lương vẫn nhắc các thế hệ hôm nay về cái giá của hòa bình và thống nhất.

Từ làng quê Bích La Đông, người thanh niên Lê Văn Nhuận năm nào đã bước vào một hành trình kéo dài hơn nửa thế kỷ và trở thành một trong những nhân vật quan trọng của lịch sử Việt Nam hiện đại.

Lê Duẩn – người con của Quảng Trị – đã dành phần lớn cuộc đời mình cho một khát vọng lớn của cả dân tộc: đất nước độc lập, non sông liền một dải, Bắc – Nam sum họp một nhà.