Lê Duy Ứng

Đại Tá - Họa Sĩ Lê Duy Ứng - Bức Huyết Họa Giữa Chiến Dịch Hồ Chí Minh

Trong kho tàng những câu chuyện hào hùng về Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, có một câu chuyện đặc biệt khiến em vô cùng xúc động - đó là về Đại tá, họa sĩ Lê Duy Ứng. Không chỉ là một người lính dũng cảm, ông còn là một nghệ sĩ đã dùng chính máu của mình để vẽ nên bức chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh trong phút sinh tử cuối cùng. Câu chuyện về ông là biểu tượng của niềm tin chiến thắng, sức sống mãnh liệt và lòng trung thành tuyệt đối với Tổ quốc. Nhân dịp kỷ niệm ngày Thương binh Liệt sĩ 27/7, em xin kể lại câu chuyện đầy cảm động này.

1. Người họa sĩ - chiến sĩ từ những ngày đầu kháng chiến

Đại tá, họa sĩ Lê Duy Ứng sinh ngày 8 tháng 7 năm 1947 tại thôn Cổ Hiền, xã Hiền Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình (nay thuộc tỉnh Quảng Trị). Cha ông là họa sĩ, nhà báo Lê Yến - một chiến sĩ Vệ quốc đoàn chống Pháp. Ngay từ nhỏ, ông đã bộc lộ năng khiếu hội họa dưới sự dìu dắt của cha và người thầy là Nhà giáo ưu tú Bùi Đình Sơn. Năm 1962, khi mới 15 tuổi, Lê Duy Ứng đã có phòng triển lãm tranh riêng mang tên "Xấu nên tránh, tốt nên làm" tại huyện Quảng Ninh. Năm 1961, ông mang tranh dự thi toàn tỉnh và đoạt giải nhất. Năm 1971, khi đang là sinh viên năm thứ 3 Trường Đại học Mỹ thuật Hà Nội, nghe theo tiếng gọi của Tổ quốc, ông tình nguyện lên đường nhập ngũ.

2. Những năm tháng chiến đấu tại Quảng Trị và Cửa Việt

Năm 1972, Lê Duy Ứng có mặt tại chiến trường Quảng Trị - nơi được mệnh danh là "mảnh đất khốc liệt nhất" trong cuộc chiến. Ông làm chiến sĩ trinh sát thuộc Đại đội 20, Trung đoàn 101, Sư đoàn 325. Tại Thành cổ Quảng Trị, ông đã tham gia 81 ngày đêm "Mùa hè đỏ lửa" bảo vệ thành cổ và được kết nạp Đảng ngay trong chiến hào vào ngày 23 tháng 8 năm 1972. Sau đó, ông giữ chức trợ lý Ban Tuyên huấn Trung đoàn 101. Năm 1973, tại trận Cửa Việt, ông đã vẽ bức tranh "Chiến thắng Cửa Việt" và tặng cho Thiếu tướng Lê Trọng Tấn - người sau này là Đại tướng, Tổng tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam.

3. Khoảnh khắc sinh tử tại căn cứ Nước Trong

Ngày 17 tháng 5 năm 1974, Lê Duy Ứng được điều về làm trợ lý tuyên huấn Quân đoàn 2, tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh tiến vào giải phóng Sài Gòn. Nhiệm vụ của ông là ghi lại hình ảnh chiến đấu của bộ đội bằng máy ảnh và bút vẽ để đưa vào bảo tàng truyền thống Quân đoàn 2. Đêm 27, rạng sáng ngày 28 tháng 4 năm 1975, khi đơn vị chỉ còn cách cửa ngõ Sài Gòn 30 km, tại căn cứ Nước Trong (thuộc Long Thành, Đồng Nai) - một căn cứ của chính quyền Sài Gòn, ông bị trúng đạn súng chống tăng M72 của địch, hỏng cả hai mắt và ngất đi. Ông kể lại: "Khi tỉnh dậy, mắt không nhìn thấy gì, nghĩ mình khó qua khỏi, tôi muốn làm một việc gì đó thật ý nghĩa. Dưới làn bom đạn ác liệt, tôi lần mò lấy giấy, dùng ngón tay làm bút, dùng máu từ vết thương ở mắt của mình vẽ bức chân dung Bác Hồ với nền là lá cờ Tổ quốc, cờ Đảng, phía dưới bức chân dung, ghi đậm dòng chữ 'Ánh sáng niềm tin/Con nguyện dâng Người tuổi thanh xuân'. Tôi gấp cẩn thận bức tranh, cho vào túi áo ngực và lại ngất đi".

4. Niềm tin và sự sống kỳ diệu

Sau khi bị thương, ông được đưa ra điều trị tại Nha Trang và Hà Nội. Trên đường đến Sơn Lộc, do mất quá nhiều máu, ông bị chết lâm sàng. Đồng đội đã chuẩn bị đưa ông đi chôn. Thật kỳ diệu, trong lúc đồng đội sửa sang lại huyệt, ông tỉnh dậy và bò ra khỏi cáng. Khi được đưa vào Viện Quân y 108, các y bác sĩ thay quần áo và phát hiện bức tranh đặc biệt trong túi áo của ông - bức "huyết họa" vẽ bằng máu của chính người chiến sĩ. Bức tranh hiện được trưng bày trang trọng tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.    

5. "Tàn nhưng không phế" - Hành trình vượt lên số phận

Bị thương tật nặng, mất sức 91% vĩnh viễn (hạng 1/4), Lê Duy Ứng rơi vào tuyệt vọng. Là một họa sĩ nhưng bị hỏng mắt, nhiều lúc ông không muốn sống. May mắn thay, Thượng tá, bác sĩ Đào Xuân Trà - Viện phó Viện 108 kiêm Chủ nhiệm khoa Mắt đã động viên ông chuyển sang điêu khắc. Một kỷ niệm đặc biệt khiến ông không bao giờ quên: Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đến thăm và nói: "Beethoven sáng tác những bản nhạc hay nhất khi điếc cả hai tai thì cũng như họa sĩ hỏng mắt mà không nhìn thấy đường nét, ánh sáng, màu sắc. Đồng chí hãy lấy tấm gương đó mà phấn đấu và rèn luyện". Sau hơn 7 năm sống trong bóng đêm, ngày 4 tháng 10 năm 1982, ông được Giáo sư, bác sĩ Nguyễn Trọng Nhân cấy ghép giác mạc thành công. Dù thị lực chỉ còn 5/10 và mắt phải bị hỏng vĩnh viễn, ông đã được nhìn thấy trở lại.

Chùm ảnh tư liệu

Ảnh tư liệu của bài viết.

6. Những năm tháng sau chiến tranh

Năm 1983, Lê Duy Ứng tái ngũ, công tác tại Xưởng Mỹ thuật Quân đội thuộc Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam. Ông tích cực vẽ tranh, tạc tượng và trở thành hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam từ năm 1978. Năm 1990, ông được điều về công tác tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Năm 2005, đôi mắt ông có nguy cơ hỏng trở lại và được tài trợ sang Nhật Bản chữa trị. Tuy nhiên, từ năm 2012, mắt ông chỉ còn phân biệt được sáng - tối, ngày - đêm. Nhưng ông vẫn không ngừng sáng tác, biến bóng tối thành nguồn cảm hứng vô tận.

Cuộc đời của Đại tá - Họa sĩ Lê Duy Ứng là câu chuyện về nghị lực phi thường và tình yêu Tổ quốc vô bờ bến. Từ một sinh viên mỹ thuật trẻ tuổi, ông đã dũng cảm lên đường chiến đấu, và khi sinh mạng bên bờ vực, ông đã dùng máu của chính mình để vẽ nên bức chân dung Bác Hồ - biểu tượng của niềm tin và ánh sáng. Câu chuyện về bức "huyết họa" giữa chiến dịch Hồ Chí Minh đã đi vào lịch sử và trở thành một biểu tượng thiêng liêng về tinh thần cách mạng Việt Nam . Hình ảnh người họa sĩ - chiến sĩ không quản hiểm nguy, vẫn kịp vẽ nên một tác phẩm từ chính máu của mình trước khi ngất đi là bài học sâu sắc về lòng yêu nước và sự hy sinh vì độc lập, tự do. Là thế hệ trẻ hôm nay, chúng em nguyện học tập tấm gương của Đại tá Lê Duy Ứng - sống có lý tưởng, có nghị lực và biết cống hiến cho Tổ quốc. Xin mãi khắc ghi và tri ân những người anh hùng đã viết nên những trang sử vàng bằng máu xương của mình.