LÊ DUY ỨNG – NGƯỜI HỌA SĨ ĐI QUA CHIẾN TRANH BẰNG CẢ MÁU VÀ NÉT VẼ

LÊ DUY ỨNG – NGƯỜI HỌA SĨ ĐI QUA CHIẾN TRANH BẰNG CẢ MÁU VÀ NÉT VẼ

Có những người lính đi qua chiến tranh bằng khẩu súng.

Có những người đi qua chiến tranh bằng những trang nhật ký.

Có những người để lại ký ức bằng những bức ảnh.

Và có một người đã mang theo cây bút vẽ vào chiến trường.

Đó là Lê Duy Ứng.

Ông là một họa sĩ – chiến sĩ của Quân đội nhân dân Việt Nam, người đã có mặt trong những ngày cuối cùng của cuộc kháng chiến chống Mỹ và đặc biệt gắn với hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh được ông khắc họa ngay trong thời khắc sinh tử.

Câu chuyện về Lê Duy Ứng vì thế không chỉ là câu chuyện của một người lính.

Đó còn là câu chuyện về nghệ thuật trong chiến tranh.

Một cây bút giữa bom đạn.

Một người nghệ sĩ giữa chiến trường.

Và một tác phẩm được tạo nên trong những giờ phút mà sự sống và cái chết chỉ cách nhau rất mong manh.

Lê Duy Ứng sinh năm 1947, quê ở xã Tân Dân, huyện Hoài Đức, tỉnh Hà Tây cũ.

Ông được đào tạo trong môi trường nghệ thuật và sau đó trở thành cán bộ, họa sĩ phục vụ trong quân đội.

Trong những năm chiến tranh, ông không đứng ngoài chiến trường để vẽ.

Ông đi cùng người lính.

Ông có mặt ở những nơi chiến sự diễn ra.

Ông quan sát cuộc sống của người lính.

Và ông dùng nghệ thuật để ghi lại những gì mình chứng kiến.

Đối với ông, cây bút không chỉ là công cụ sáng tác.

Nó còn là một cách để ghi lại lịch sử.

Những khuôn mặt người lính.

Những trận đánh.

Những người dân.

Những khoảnh khắc của chiến tranh.

Tất cả có thể trở thành chất liệu cho tác phẩm.

Năm 1975, Lê Duy Ứng tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh.

Ông theo các đơn vị tiến vào Sài Gòn trong những ngày cuối tháng 4.

Đối với một họa sĩ chiến trường, đó là một thời điểm đặc biệt.

Bởi chiến tranh lúc ấy không còn diễn ra trên một mặt trận xa xôi.

Nó đang tiến vào thành phố.

Các cánh quân đồng loạt áp sát Sài Gòn.

Những trận đánh cuối cùng diễn ra.

Mục tiêu là các cơ quan đầu não của chính quyền Việt Nam Cộng hòa.

Trong đội hình tiến công ấy có những người lính trẻ.

Có những người đã chiến đấu nhiều năm.

Có những người mới rời ghế nhà trường.

Và có những người mang theo bên mình một cây bút.

Lê Duy Ứng là một trong số đó.

Những ngày cuối tháng 4 năm 1975 diễn ra với tốc độ rất nhanh.

Các đơn vị tiến vào Sài Gòn.

Nhưng trên đường tiến quân vẫn còn những trận đánh.

Đạn pháo vẫn nổ.

Bom vẫn rơi.

Có người hy sinh ngay trước giờ chiến thắng.

Điều đó khiến người ta càng hiểu rằng chiến tranh không tự nhiên kết thúc.

Ngay cả trong những giờ phút cuối cùng, người lính vẫn phải đối diện với hiểm nguy.

Lê Duy Ứng cũng không đứng ngoài những nguy hiểm ấy.

Trong quá trình tiến quân, ông bị thương.

Một vết thương rất nặng khiến đôi mắt bị tổn thương nghiêm trọng.

Nhưng chính trong hoàn cảnh ấy, câu chuyện đặc biệt về người họa sĩ – chiến sĩ bắt đầu.

Trong ký ức được lưu lại về ông, sau khi bị thương, Lê Duy Ứng vẫn muốn vẽ.

Ông lấy máu của chính mình để vẽ hình Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Đây là một trong những câu chuyện xúc động nhất gắn với người họa sĩ này.

Không có đầy đủ điều kiện của một xưởng vẽ.

Không có ánh sáng tốt.

Không có giá vẽ.

Không có sự yên tĩnh.

Chỉ có chiến trường.

Có vết thương.

Có máu.

Và có một người lính muốn giữ lại hình ảnh vị lãnh tụ mà mình kính trọng.

Ông đã dùng chính máu của mình để tạo nên tác phẩm.

Hình ảnh ấy khiến người ta khó quên.

Một người họa sĩ bị thương.

Đôi mắt chịu tổn thương.

Nhưng đôi tay vẫn cố gắng thực hiện điều mình muốn.

Nếu nhìn từ góc độ nghệ thuật, đó là một hành động sáng tạo.

Nhưng nếu nhìn từ góc độ con người, đó là một hành động của niềm tin.

Ông muốn ghi lại hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Không phải trong một căn phòng yên tĩnh.

Mà giữa chiến trường.

Không phải bằng những vật liệu đầy đủ.

Mà bằng chính máu của mình.

Đó là lý do câu chuyện về Lê Duy Ứng được nhắc đến nhiều khi nói về những nghệ sĩ đã sống và sáng tác trong chiến tranh.

Nhưng phía sau tác phẩm ấy là một điều rất đau đớn.

Lê Duy Ứng đã bị thương nặng ở mắt.

Một người họa sĩ mà đôi mắt lại là một trong những tài sản quan trọng nhất.

Đôi mắt giúp người nghệ sĩ nhìn thế giới.

Nhìn màu sắc.

Nhìn hình khối.

Nhìn ánh sáng.

Nhìn khuôn mặt con người.

Nhìn những điều mà mình muốn đưa vào tác phẩm.

Vậy mà chiến tranh đã lấy đi một phần rất lớn khả năng nhìn của ông.

Đó là một mất mát khủng khiếp đối với bất kỳ họa sĩ nào.

Nhưng ông không dừng lại.

Sau chiến tranh, Lê Duy Ứng tiếp tục hoạt động nghệ thuật.

Ông tìm cách vượt qua thương tật.

Tiếp tục sáng tác.

Tiếp tục làm nghệ thuật.

Và tiếp tục kể câu chuyện về chiến tranh bằng những tác phẩm của mình.

Điều đặc biệt ở Lê Duy Ứng là ông không chỉ là người kể chuyện chiến tranh.

Ông là một phần của câu chuyện ấy.

Ông từng cầm súng.

Từng hành quân.

Từng chứng kiến đồng đội.

Từng bị thương.

Và từng đứng giữa ranh giới sống – chết.

Vì vậy, những tác phẩm của ông không chỉ có giá trị nghệ thuật.

Chúng còn mang ký ức của một người đã trực tiếp trải qua chiến tranh.

Một bức tranh do người ngoài chiến trường vẽ có thể là một tác phẩm.

Nhưng một tác phẩm do người lính vẽ từ ký ức chiến trường lại có thêm một lớp ý nghĩa.

Đó là ký ức sống.

Ngày 30 tháng 4 năm 1975, Chiến dịch Hồ Chí Minh kết thúc.

Dinh Độc Lập được kiểm soát.

Chính quyền Việt Nam Cộng hòa tuyên bố đầu hàng.

Đất nước thống nhất.

Nhưng đối với những người lính như Lê Duy Ứng, chiến tranh không kết thúc ngay trong tâm trí.

Những người đồng đội đã hy sinh vẫn còn trong ký ức.

Những trận đánh vẫn còn trong trí nhớ.

Những khuôn mặt người lính vẫn còn đó.

Những tiếng động của chiến trường đôi khi vẫn trở lại trong ký ức.

Đó là điều mà những người sinh ra sau chiến tranh khó có thể hiểu hết.

Có lẽ vì vậy, nghệ thuật của những người từng trải qua chiến tranh có một sức nặng đặc biệt.

Họ không chỉ vẽ bằng kỹ thuật.

Họ vẽ bằng ký ức.

Vẽ bằng những gì từng chứng kiến.

Vẽ bằng nỗi đau.

Vẽ bằng tình đồng đội.

Và đôi khi, bằng chính những mất mát của bản thân.

Lê Duy Ứng là một trong những nghệ sĩ như thế.

Ông mang chiến tranh trong ký ức.

Nhưng ông không để ký ức ấy chỉ trở thành nỗi đau.

Ông biến nó thành nghệ thuật.

Để thế hệ sau nhìn thấy một phần quá khứ.

Nếu người lính xe tăng để lại một chiếc xe.

Người cắm cờ để lại một khoảnh khắc.

Người chỉ huy để lại những mệnh lệnh.

Thì người họa sĩ để lại hình ảnh.

Nhờ những hình ảnh ấy, chiến tranh không chỉ được nhớ bằng những con số.

Không chỉ là ngày tháng.

Không chỉ là tên chiến dịch.

Mà có khuôn mặt.

Có dáng người.

Có ánh mắt.

Có cảm xúc.

Có nỗi đau.

Có hy vọng.

Đó chính là giá trị của nghệ thuật chiến trường.

Câu chuyện về Lê Duy Ứng còn khiến chúng ta nghĩ về cái giá mà một người lính phải trả.

Ngày chiến thắng, nhiều người trở về.

Nhưng không phải ai trở về cũng nguyên vẹn.

Có người mất một cánh tay.

Có người mất một chân.

Có người mang thương tật suốt đời.

Có người mang những vết thương không nhìn thấy.

Và Lê Duy Ứng mang trên mình thương tích đặc biệt nặng nề đối với một người nghệ sĩ.

Đôi mắt của ông bị chiến tranh làm tổn thương.

Nhưng đôi tay ông vẫn tiếp tục sáng tạo.

Điều đó cho thấy một phẩm chất rất đặc biệt:

Con người có thể bị thương, nhưng ý chí không nhất thiết phải khuất phục trước thương tật.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ mùa Xuân năm 1975.

Những người lính năm ấy đã già.

Nhiều người đã không còn.

Những chiến trường ngày xưa đã thay đổi.

Sài Gòn đã trở thành một thành phố hòa bình.

Nhưng những tác phẩm của những người nghệ sĩ chiến trường vẫn còn đó.

Chúng giúp thế hệ hôm nay nhìn lại một thời đã qua.

Trong đó có hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh được Lê Duy Ứng khắc họa bằng máu của mình trong những ngày cuối của chiến tranh.

Một hình ảnh có sức lay động mạnh mẽ.

Bởi phía sau tác phẩm là một con người.

Một người lính bị thương.

Một người nghệ sĩ không chịu buông cây bút.

Và một thế hệ đã sống bằng niềm tin giữa những năm tháng khốc liệt.

Câu chuyện của Lê Duy Ứng vì thế không chỉ là câu chuyện về một bức tranh.

Đó là câu chuyện về sức mạnh tinh thần của người lính.

Khi chiến tranh lấy đi đôi mắt của một người họa sĩ, ông vẫn tìm cách tiếp tục nghệ thuật.

Khi chiến tranh lấy đi tuổi trẻ của một thế hệ, họ vẫn giữ niềm tin vào ngày đất nước hòa bình.

Khi những người đồng đội không thể trở về, những người sống sót mang ký ức của họ đi tiếp.

Đó chính là ý nghĩa sâu xa của ký ức chiến tranh.

Ngày hôm nay, nếu có một người trẻ hỏi:

“Vì sao phải nhớ về những người lính năm xưa?”

Có thể câu chuyện của Lê Duy Ứng là một câu trả lời.

Bởi lịch sử không chỉ nằm trong những chiến thắng.

Lịch sử nằm trong những con người đã phải trả giá để có chiến thắng ấy.

Một người lính bị thương.

Một họa sĩ mất đi khả năng nhìn như trước.

Nhưng ông vẫn tiếp tục sáng tác.

Vẫn giữ lại hình ảnh của một thời đại.

Và vẫn kể cho những thế hệ sau rằng:

Hòa bình chưa bao giờ là điều tự nhiên có sẵn.

Nó được xây dựng từ máu, nước mắt, tuổi trẻ và sự hy sinh của biết bao con người.

Trong số đó có những người cầm súng.

Có những người cầm cờ.

Có những người lái xe tăng.

Và có những người cầm bút giữa chiến trường.

Lê Duy Ứng là một trong những người như thế – một người lính, một họa sĩ và một nhân chứng đã mang theo ký ức của chiến tranh suốt cuộc đời.

Ông đã đi qua chiến tranh bằng cả máu và nét vẽ.

Và điều ông để lại không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật.

Đó còn là lời nhắc nhở cho những thế hệ sinh ra trong hòa bình:

Hãy biết trân trọng hòa bình, bởi phía sau hai chữ ấy là cả một thế hệ đã đánh đổi tuổi trẻ của mình.