Lê Lai

Lê Lai là danh tướng của khởi nghĩa Lam Sơn, công thần khai quốc triều Hậu Lê. Ông nổi tiếng với hành động “Lê Lai cứu chúa”, hy sinh thân mình để cứu Lê Lợi, góp phần bảo toàn lực lượng nghĩa quân chống quân Minh, trở thành biểu tượng trung nghĩa trong lịch sử Việt Nam.

Lê Lai là con của Lê Kiều, dòng dõi quý tộc vùng Thanh Hóa. Ông cùng Lê Lợi tham gia Hội thề Lũng Nhai, thề sống chết có nhau trong công cuộc chống nhà Minh. Khi khởi nghĩa nổ ra năm 1418, Lê Lai được phong Quan nội hầu, giữ trọng trách hậu cần và bảo vệ Lê Lợi.

Trong trận Mường Một, nghĩa quân bị bao vây tuyệt vọng. Để cứu chủ tướng, Lê Lai xin mặc áo hoàng bào, chỉ huy 500 quân và hai voi chiến lao vào doanh trại giặc, tự xưng “ta là chúa Lam Sơn”. Quân Minh tưởng bắt được Lê Lợi, liền dồn toàn lực truy kích, giúp nghĩa quân rút lui an toàn. Ông bị bắt và xử tử, nhưng hành động ấy đã trở thành bản hùng ca về lòng trung quân.

Năm 1428, sau khi giành độc lập, Lê Lợi truy phong Lê Lai là Đệ nhất khai quốc công thần, phong tước Thái úy Phúc Quốc công, và sai Nguyễn Trãi soạn “Lai công thệ từ” để lưu danh muôn đời. Đền thờ ông tại làng Thành Sơn (Thanh Hóa) được công nhận di tích quốc gia, nơi diễn ra lễ hội tưởng niệm hằng năm.

Hành động của Lê Lai được so sánh với Kỷ Tín đời Hán, trở thành biểu tượng của sự hy sinh vì nghĩa lớn. Tên ông được đặt cho nhiều phố, trường học trên cả nước. Câu ca “Hăm mốt Lê Lai, hăm hai Lê Lợi” nhắc nhở đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, tôn vinh tấm lòng trung nghĩa và tinh thần xả thân vì dân tộc.