Lê Mã Lương – từ người lính trận mạc đến nhà nghiên cứu lịch sử quân sự

Lê Mã Lương (sinh năm 1950, quê xã Trung Thành, huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa) là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Tiến sĩ Sử học, Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam. Ông từng giữ cương vị Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam giai đoạn 2006–2011, là một trong những gương mặt tiêu biểu trưởng thành từ chiến tranh, kết hợp giữa trải nghiệm thực tiễn chiến đấu và nghiên cứu khoa học lịch sử quân sự.

Tuổi trẻ và con đường ra trận

Sinh ra trong một gia đình có truyền thống cách mạng, cha ông là liệt sĩ hy sinh trong chiến dịch Điện Biên Phủ, Lê Mã Lương sớm hình thành ý chí cống hiến cho Tổ quốc. Năm 1967, khi mới 17 tuổi, ông tình nguyện nhập ngũ, sẵn sàng gác lại ước mơ vào giảng đường Đại học Tổng hợp Hà Nội cũng như cơ hội du học nước ngoài để lên đường vào chiến trường miền Nam.

Chỉ một năm sau, trong một trận chiến ác liệt, ông bị thương rất nặng, hỏng một mắt. Tuy nhiên, vượt lên đau đớn và mất mát, Lê Mã Lương vẫn kiên quyết xin tiếp tục chiến đấu. Tháng 7 năm 1968, ông vinh dự được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Quân y viện 108 – một kỷ niệm sâu sắc có ảnh hưởng lớn đến tinh thần và lý tưởng sống của ông sau này.

Chiến công và danh hiệu Anh hùng

Từ năm 1969 đến 1974, Lê Mã Lương tham gia nhiều chiến dịch lớn, ác liệt trên các chiến trường trọng điểm như Đường 9 – Nam Lào, Lao Bảo, Cửa Việt, Quảng Nam, Đà Nẵng… Qua 14 trận đánh lớn, ông cùng đồng đội lập nhiều chiến công xuất sắc: trực tiếp tiêu diệt 53 binh sĩ đối phương, bắn cháy xe tăng, máy bay và trực thăng UH-1A của địch.

Với những chiến công tiêu biểu đó, ngày 20 tháng 9 năm 1971, khi mới 21 tuổi đời và 3 năm quân ngũ, Lê Mã Lương được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Câu nói gắn liền với tên tuổi ông:

“Cuộc đời đẹp nhất là trên trận tuyến đánh quân thù!”
đã trở thành tuyên ngôn sống của một thế hệ thanh niên thời chiến.

Sau đó, ông còn hai lần bị thương nữa: năm 1971 tại mặt trận Đường 9 – Nam Lào và năm 1975 khi quân ta tiến vào cửa ngõ Sài Gòn, khu vực căn cứ Nước Trong.

Tiếp tục cống hiến trong thời bình

Sau ngày đất nước thống nhất, Lê Mã Lương tiếp tục tham gia chiến đấu trong các nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia, bao gồm đấu tranh chống lực lượng FULRO ở Tây Nguyên và tham gia chiến tranh biên giới Việt – Trung năm 1979.

Rời chiến trường, ông chuyển sang con đường học tập và nghiên cứu. Ông theo học khoa Sử, Đại học Tổng hợp Hà Nội, bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ Sử học, từng bước trở thành một nhà nghiên cứu lịch sử quân sự có uy tín. Trên cương vị Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, ông có nhiều đóng góp trong công tác sưu tầm, trưng bày, giáo dục truyền thống yêu nước và lịch sử đấu tranh của dân tộc.

Năm 2007, Nhà nước phong quân hàm Thiếu tướng cho Lê Mã Lương. Hình ảnh người lính quả cảm của ông còn được nhà thơ Tố Hữu khắc họa trong bài Gửi miền Nam:

“Đẹp biết mấy bài ca ra trận –
Mỗi chàng trai, một Lê Mã Lương.”