LÊ MAO – NGƯỜI CỘNG SẢN TIỀN BỐI CỦA PHONG TRÀO CÔNG NHÂN VINH – BẾN THỦY

Lê Mao tên đầy đủ là Lê Viết Mao, bí danh Cát, sinh năm 1903 tại phố Đệ Thập, khu vực Bến Thủy, Vinh. Ông sinh ra trong một gia đình công nhân nghèo, phải nghỉ học sớm và vào làm việc tại Nhà máy Diêm Bến Thủy từ khi còn trẻ. Chính môi trường lao động khắc nghiệt đã giúp ông sớm nhận thức rõ tình cảnh bị áp bức, bóc lột của công nhân và người lao động.

Trong quá trình làm công nhân, Lê Mao tích cực vận động đồng nghiệp đoàn kết đấu tranh đòi tăng lương, giảm giờ làm và phản đối việc chủ nhà máy đánh đập, cúp phạt công nhân. Năm 1926, ông cùng một số công nhân tổ chức đấu tranh tại Nhà máy Diêm Bến Thủy, buộc chủ nhà máy phải chấp nhận một số yêu cầu về tiền lương.

Lê Mao tham gia tổ chức Tân Việt Cách mạng Đảng và được tiếp cận với tư tưởng cách mạng vô sản. Đầu năm 1930, sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập, ông trở thành đảng viên. Ngày 14/3/1930, Lê Mao được bầu làm Bí thư Chi bộ Nhà máy Diêm Bến Thủy, sau đó được giao làm Bí thư lâm thời Tỉnh bộ Vinh – Bến Thủy.

Trên cương vị người đứng đầu Tỉnh bộ, Lê Mao bám sát các nhà máy, xóm thợ và vùng nông thôn quanh Vinh – Bến Thủy để xây dựng cơ sở cách mạng. Dưới sự lãnh đạo của Tỉnh bộ Vinh, nhiều chi bộ cộng sản được thành lập trong các nhà máy, trường học và làng xã thuộc Nghệ An, Hà Tĩnh.

Ngày 01/5/1930, Lê Mao trực tiếp tham gia tổ chức và lãnh đạo cuộc biểu tình của công nhân, nông dân Vinh – Bến Thủy. Khoảng 1.200 người từ các làng Yên Dũng, Lộc Đa, Đức Thịnh, An Hậu, Đức Hậu tiến về Vinh, phối hợp với công nhân các nhà máy yêu cầu tăng lương, giảm sưu thuế và thực hiện ngày làm việc tám giờ. Khi đoàn biểu tình đến khu vực Bến Thủy, quân Pháp nổ súng làm nhiều người chết và bị thương.

Cuộc biểu tình ngày 01/5/1930 được xem là một trong những sự kiện mở đầu cho cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh. Sau sự kiện này, phong trào đình công, biểu tình tiếp tục lan rộng tại các nhà máy Diêm, Cưa, Điện, khu vực Trường Thi và Cảng Bến Thủy. Lê Mao thường xuyên có mặt tại các cơ sở để trực tiếp tổ chức và hướng dẫn quần chúng đấu tranh.

Cuối năm 1930, Lê Mao được cử dự Hội nghị Trung ương Đảng tại Hương Cảng và được bầu làm Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương. Tháng 4/1931, ông tiếp tục tham dự Hội nghị Trung ương, được bầu làm Ủy viên chính thức và sau đó được phân công làm Bí thư Xứ ủy Trung Kỳ.

Trong một chuyến công tác năm 1931, Lê Mao bị lực lượng thực dân truy đuổi và hy sinh tại khu vực Bến phà 6, bên bờ phía Bắc sông Lam, khi mới 28 tuổi. Sự hy sinh của ông là tổn thất lớn đối với phong trào cách mạng Nghệ Tĩnh trong những năm đầu có Đảng.

Để tưởng nhớ người chiến sĩ cách mạng tiền bối, tên Lê Mao đã được đặt cho một phường, một tuyến đường, trường học và nhiều công trình tại thành phố Vinh. Cuối năm 2024, phường Lê Mao cùng phường Đội Cung được nhập vào phường Quang Trung mới. Từ ngày 01/7/2025, toàn bộ địa bàn này trở thành một phần của phường Thành Vinh.

Dù tên phường Lê Mao không còn được sử dụng như một đơn vị hành chính độc lập, tên tuổi và sự nghiệp của ông vẫn gắn bó sâu sắc với truyền thống “Thành phố Đỏ”, với phong trào công nhân Vinh – Bến Thủy và cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh 1930–1931.