Lê Quang Sung – Người Bí thư đầu tiên của Tỉnh ủy Chợ Lớn, tấm gương kiên trung của cách mạng Nam Kỳ

Lê Quang Sung (15/5/1908 – 1935), bí danh Lê Hoàn, tên khai sinh Lê Đắc Thiểm, là một nhà cách mạng tiêu biểu của thời kỳ đầu phong trào cộng sản Việt Nam. Ông là Bí thư đầu tiên của Tỉnh ủy Chợ Lớn, người trực tiếp lãnh đạo nhiều phong trào đấu tranh sôi nổi của công nhân và nông dân Nam Kỳ những năm 1930–1931, để lại dấu ấn đậm nét trong lịch sử cách mạng miền Nam.

Quê hương và tuổi trẻ sớm giác ngộ cách mạng

Lê Quang Sung sinh ngày 15 tháng 5 năm 1908 tại làng Gia Hòa, tổng Quảng Hòa, phủ Duy Xuyên (nay thuộc xã Duy Hòa, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam), trong một gia đình nông dân giàu truyền thống yêu nước. Ông là con út trong gia đình có tám anh chị em. Từ nhỏ, Lê Quang Sung đã nổi tiếng thông minh, ham học và sớm bộc lộ tinh thần yêu nước.

Năm 1924, nhờ học lực xuất sắc, ông thi đỗ vào Trường Quốc Học Huế – cái nôi đào tạo nhiều trí thức và chiến sĩ cách mạng nổi tiếng của Việt Nam. Tại đây, Lê Quang Sung nhanh chóng tham gia phong trào học sinh yêu nước, đấu tranh chống chế độ thực dân phong kiến, hun đúc lý tưởng cách mạng ngay từ khi còn rất trẻ.

Từ phong trào học sinh đến con đường cách mạng chuyên nghiệp

Năm 1927, khi thực dân Pháp đàn áp phong trào yêu nước tại Trường Quốc Học Huế, Lê Quang Sung tham gia cuộc bãi khóa lớn phản đối việc nhà cầm quyền đuổi học sinh Võ Nguyên Giáp với cáo buộc “có tư tưởng bài Pháp”. Phong trào nhanh chóng lan rộng, khiến chính quyền thực dân thẳng tay đàn áp, bắt giam hàng trăm học sinh.

Sau sự kiện này, ông rời Huế vào Đà Nẵng và được kết nạp vào Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Với tinh thần xông xáo, nhiệt huyết, Lê Quang Sung được tổ chức cử đi Hội An dạy học để gây dựng cơ sở cách mạng, kết nạp thêm nhiều hội viên mới, góp phần mở rộng phong trào ở Trung Kỳ.

Giữa năm 1928, ông được cử sang Thái Lan tham dự lớp huấn luyện chính trị, tiếp thu lý luận cách mạng một cách hệ thống. Sau khi trở về nước, ông tiếp tục tổ chức huấn luyện cán bộ, xây dựng tổ chức, trở thành một trong những hạt nhân quan trọng của phong trào cách mạng miền Trung.

Người Bí thư đầu tiên của Tỉnh ủy Chợ Lớn

Đầu năm 1929, trước sự khủng bố gắt gao của địch, Lê Quang Sung được tổ chức điều động vào Sài Gòn. Tại đây, ông hòa mình vào đời sống công nhân, làm việc tại hãng FACI – một cơ sở sửa chữa tàu biển – để vừa lao động, vừa tuyên truyền cách mạng.

Tháng 8 năm 1929, ông trở thành một trong những đảng viên sớm của An Nam Cộng sản Đảng. Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập đầu năm 1930, Lê Quang Sung được Xứ ủy Nam Kỳ tin tưởng giao trọng trách Bí thư Tỉnh ủy Chợ Lớn, trở thành người Bí thư đầu tiên của tổ chức Đảng tại địa bàn có phong trào công nhân phát triển mạnh mẽ.

Trên cương vị này, ông trực tiếp lãnh đạo nhiều cuộc đấu tranh tiêu biểu của công nhân và nông dân, đặc biệt là các cuộc đấu tranh của công nhân hãng rượu Bình Tây, công nhân Bình Đăng, Bình Trị Đông đòi giảm sưu thuế, cải thiện đời sống. Những phong trào này đã góp phần làm rung chuyển bộ máy cai trị của thực dân Pháp tại Nam Kỳ, khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng đối với phong trào quần chúng.

Bị bắt, tù đày và khí tiết kiên trung

Đầu năm 1931, trước sự khủng bố trắng của thực dân Pháp, hệ thống tổ chức Đảng ở Nam Kỳ bị tổn thất nặng nề. Lê Quang Sung bị bắt và giam tại Khám Lớn Sài Gòn cùng nhiều lãnh đạo cách mạng ưu tú khác.

Năm 1933, trong phiên tòa lớn xét xử các chiến sĩ cộng sản, ông bị kết án tử hình. Trước làn sóng đấu tranh mạnh mẽ của nhân dân trong nước và quốc tế, thực dân Pháp buộc phải giảm án xuống chung thân và đày ông ra Côn Đảo.

Tại “địa ngục trần gian” Côn Đảo, Lê Quang Sung vẫn giữ vững tinh thần người cộng sản, tích cực sinh hoạt chi bộ, cùng đồng đội bàn bạc kế hoạch khôi phục phong trào cách mạng ở đất liền. Cuối năm 1934, ông được tổ chức cử tham gia chuyến vượt biển táo bạo để trở về tiếp tục hoạt động.

Hy sinh anh dũng và sự tri ân của Tổ quốc

Năm 1935, trong chuyến vượt biển đầy gian nan, do gặp bão lớn, thuyền bị đắm giữa biển khơi. Lê Quang Sung cùng các đồng chí đã anh dũng hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ, để lại niềm tiếc thương vô hạn cho Đảng và Nhân dân.

Tên tuổi và sự nghiệp cách mạng của ông đã được lịch sử ghi nhận. Ngày nay, tên Lê Quang Sung được đặt cho nhiều con đường, trường học; tên ông được khắc ghi tại bia tưởng niệm Đền liệt sĩ Bến Dược (Củ Chi) và tại quê hương Quảng Nam – như một biểu tượng của lòng trung thành, tinh thần hy sinh và ý chí kiên cường của người cộng sản thời kỳ đầu.