Lê Quý Đôn và màn "đọc tâm thuật" chấn động giới sĩ phu nhà Thanh

Lê Quý Đôn và màn "đọc tâm thuật" chấn động giới sĩ phu nhà Thanh

Năm 1760, nhà bác học Lê Quý Đôn được cử làm phó sứ sang nhà Thanh. Thời bấy giờ, tiếng tăm về sự uyên bác "thiên hạ vô song" của ông đã truyền đến tai các đại thần và giới sĩ phu Bắc triều. Nhiều người không phục, cho rằng nước Nam nhỏ bé làm sao có được bậc kỳ tài như thế, nên đã kéo đến quán trọ của phái đoàn để thách đấu chữ nghĩa.

Một vị quan nhà Thanh tên là Lại bộ Thượng thư đem đến một cuốn sách cổ, dày cộp, vừa mới được viết xong và chưa hề được khắc in phổ biến rộng rãi. Ông ta lật ngẫu nhiên một trang, đọc lên một đoạn dài rồi bảo Lê Quý Đôn đọc tiếp hoặc nói rõ nội dung của các trang sau.

Chưa dừng lại ở đó, trong suốt chuyến đi sứ, Lê Quý Đôn đã viết tập thơ "Tiêu tương bách vịnh" và cuốn "Bắc sứ thông lục". Những tác phẩm này tinh tế và uyên thâm đến mức các học giả lớn của nhà Thanh như Kỷ Hiểu Lam, Lục Phí Trì khi đọc xong đều phải làm thơ ca ngợi, kính cẩn gọi ông là "Dị nhân phương Nam". Màn ngoại giao văn hóa này đã nâng tầm vị thế tri thức của người Việt trong mắt toàn bộ giới tinh hoa phương Bắc.