LÊ THANH VIỆT

Tuổi mười bảy gửi lại sau lưng mái nhà thân thuộc

Có những lá thư được viết để báo tin bình an. Có những lá thư là lời nhắn nhủ của người đi xa dành cho gia đình. Và cũng có những lá thư, khi thời gian trôi qua, trở thành kỷ vật thiêng liêng — bởi người viết đã không bao giờ trở về để kể tiếp câu chuyện đời mình.

Lá thư của liệt sĩ Lê Thanh Việt là một kỷ vật như thế.

Lê Thanh Việt sinh năm 1954, trong một gia đình có bố mẹ là công chức nhà nước, sống tại khu tập thể giao thông, huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh. Tháng 1 năm 1971, sau khi học hết cấp ba, khi mới 17 tuổi, anh viết đơn tình nguyện nhập ngũ, hưởng ứng lời gọi lên đường chiến đấu bảo vệ Tổ quốc.

Ở tuổi ấy, trước mắt người thanh niên còn biết bao điều đang chờ đợi: giảng đường đại học, những dự định của tuổi trẻ, những năm tháng được sống bên cha mẹ và các em. Nhưng giữa hoàn cảnh đất nước còn chiến tranh, Lê Thanh Việt đã lựa chọn khoác ba lô, rời mái nhà thân thuộc để đi về phía chiến trường.

Sau thời gian huấn luyện tại Đông Triều, Quảng Ninh, anh thuộc Trung đoàn 42 Trung Dũng, Quân khu Tả Ngạn. Trước khi vào Tây Nguyên, đơn vị được đổi tên thành Trung đoàn 24B. Ngày 31 tháng 10 năm 1971, lễ xuất phát của trung đoàn được tổ chức tại rừng phi lao xã Tràng An, huyện Đông Triều. Trong đội hình gần hai nghìn cán bộ, chiến sĩ lên đường, người lính trẻ Lê Thanh Việt bắt đầu hành trình hướng về miền Nam.

Anh đi cùng đồng đội, mang theo lý tưởng của tuổi trẻ và tình cảm dành cho gia đình. Phía trước là một chặng đường dài, nơi những điều quen thuộc của cuộc sống thường ngày sẽ nhường chỗ cho rừng sâu, gian khổ và tiếng súng chiến trường.

Lá thư viết trên đường hành quân

Ngày 11 tháng 11 năm 1971, trên đường hành quân qua địa bàn huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình, Lê Thanh Việt viết thư gửi về cho cha mẹ và các em. Đó là lá thư cuối cùng của anh mà gia đình nhận được.

Trong thư, anh kể về hành trình di chuyển vất vả, về việc đơn vị đã vào đến Quảng Bình và chuẩn bị tiếp tục đi sâu hơn về phía trước. Những dòng chữ được viết vội giữa chặng đường hành quân, nhưng vẫn chứa đựng sự quan tâm của người con dành cho gia đình.

Anh cho biết từ ngày hôm sau, đơn vị sẽ bước vào giai đoạn gian khổ hơn, chính thức ngủ rừng và đối mặt với những hiểm nguy của chiến trường. Anh hiểu con đường mình đang đi không chỉ có những cuộc hành quân mệt nhọc, mà còn có thể phải trả giá bằng máu và sinh mạng.

Điều đáng chú ý là giữa những dự cảm về gian khó, người lính trẻ không viết thư để than thở hay khiến cha mẹ thêm lo lắng. Anh muốn gia đình hiểu rằng mình đã có đồng đội, có tổ chức, có những người cùng chia sẻ gian nan. Trong những lúc ốm đau, vất vả, tình đồng đội càng giúp những người lính hiểu và thương nhau hơn.

Đọc lại lá thư ấy, ta gặp một Lê Thanh Việt vừa trẻ trung, vừa chín chắn trước trách nhiệm mà mình đã lựa chọn. Anh không che giấu sự khắc nghiệt của chiến tranh, nhưng cũng không để nỗi lo lắng lấn át niềm tin. Từng dòng thư là lời báo tin, lời động viên và cũng là cách anh giữ sợi dây gắn bó với gia đình trong những ngày xa cách.

“Đừng nhắc tới con” – lời dặn khiến người đọc nghẹn lòng

Trong lá thư, Lê Thanh Việt viết về những gian khó mà người lính sắp phải trải qua. Anh cũng nhắn nhủ cha mẹ đừng quá kể lể, than phiền về việc con mình đi chiến đấu, mà hãy cố gắng vượt qua những khó khăn của cuộc sống.

Lời nhắn ấy khiến lá thư vượt ra ngoài khuôn khổ của một bức thư báo tin thông thường. Người con mới mười bảy tuổi đã nghĩ đến nỗi lo của cha mẹ, nghĩ đến cách gia đình sẽ đối diện với sự thiếu vắng mình, và mong những người ở nhà giữ vững tinh thần.

Anh viết rằng mình chỉ là một trong hàng triệu người sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc, còn cha mẹ cũng chỉ là một trong hàng triệu gia đình phải chấp nhận hy sinh những điều quý giá nhất để góp phần bảo vệ nền độc lập của đất nước.

Đó là cách nhìn của một người lính trẻ trong thời chiến. Anh đặt lựa chọn của bản thân trong hoàn cảnh chung của dân tộc, coi việc lên đường không chỉ là quyết định riêng của mình mà còn gắn với trách nhiệm của cả một thế hệ.

Nhưng đằng sau những lời lẽ cứng cỏi ấy vẫn là tình cảm của một người con. Càng hiểu con đường phía trước có thể khắc nghiệt đến đâu, anh càng muốn cha mẹ yên lòng. Anh không thể ở bên gia đình để chăm sóc, sẻ chia, nên gửi về những dòng chữ như một cách tiếp tục làm tròn bổn phận của người con từ nơi xa.

Có lẽ khi viết thư, Lê Thanh Việt vẫn mong một ngày trở về, được gặp lại cha mẹ và các em, được kể cho gia đình nghe những điều mình đã trải qua. Nhưng lá thư ấy đã trở thành lời nhắn gửi cuối cùng mà gia đình nhận được từ anh.

Từ Quảng Bình đến chiến trường Tây Nguyên

Sau chặng đường hành quân, Lê Thanh Việt cùng đơn vị tiến vào chiến trường Tây Nguyên, tham gia chiến đấu trên địa bàn Kon Tum và Gia Lai, phối hợp với các đơn vị chủ lực của Mặt trận Tây Nguyên.

Trong Chiến dịch Xuân – Hè năm 1972, Trung đoàn 24B được giao nhiệm vụ đánh cắt giao thông, đánh quân giải tỏa, phối hợp với Trung đoàn 95 làm chủ một đoạn đường 14 từ khu vực Tân Phú đến Minh Đức; đồng thời phối hợp với lực lượng địa phương bao vây Tu-mơ-rông, chuẩn bị địa bàn hoạt động lâu dài.

Những nhiệm vụ ấy diễn ra trong hoàn cảnh chiến trường nhiều gian nan, đòi hỏi người lính phải kiên trì, dũng cảm và sẵn sàng đối mặt với hiểm nguy. Lê Thanh Việt, chàng trai từng ngồi trên ghế nhà trường, nay cùng đồng đội thực hiện nhiệm vụ giữa vùng chiến sự.

Ngày 24 tháng 6 năm 1972, anh hy sinh trong trận đánh tại Chư Thoi, Chư Tút, Gia Lai. Tuổi đời của người lính trẻ dừng lại khi mới mười tám tuổi.

Từ ngày rời quê hương, anh đã không còn cơ hội trở về căn nhà ở Tiên Yên để kể lại hành trình của mình. Những dự định tuổi trẻ, những ngày tháng bên gia đình và cả tương lai phía trước đều dang dở. Nhưng lá thư anh viết trên đường hành quân vẫn còn đó, lưu giữ tiếng nói của một người con trước khi bước vào những tháng ngày khốc liệt nhất của cuộc đời.

Lá thư còn lại, người con mãi ở tuổi mười tám

Năm 2023, trong dịp gia đình từ Quảng Ninh vào tìm mộ và thăm nơi liệt sĩ Lê Thanh Việt hy sinh, gia đình đã trao tặng lá thư cho Bảo tàng Quân đoàn 3 để trưng bày, giới thiệu tới công chúng. Kỷ vật riêng của một gia đình từ đó trở thành tư liệu giúp các thế hệ sau hiểu thêm về người lính trẻ và hành trình của những đoàn quân năm xưa.

Lá thư ấy có giá trị không chỉ bởi nó là lời nhắn cuối cùng gia đình nhận được, mà còn bởi những dòng chữ chân thực về đời sống tinh thần của người lính trên đường ra trận. Trong đó có sự quan tâm dành cho cha mẹ, tình đồng đội, ý thức trách nhiệm và sự chuẩn bị tinh thần trước những gian khổ chưa biết sẽ đến đâu.

Lịch sử chiến tranh thường được nhắc đến qua những chiến dịch, trận đánh, địa danh và con số. Nhưng phía sau mỗi con số là một cuộc đời cụ thể — một người con từng lớn lên trong mái nhà bình dị, từng có ước mơ riêng và từng viết thư về nhà để người thân bớt mong ngóng.

Lê Thanh Việt đã không trở về. Anh nằm lại nơi chiến trường Tây Nguyên khi tuổi đời còn rất trẻ. Nhưng những dòng thư anh để lại đã giúp người đời sau hình dung được phần nào tâm hồn của người chiến sĩ: biết trước gian lao mà vẫn bước tiếp, mang nỗi nhớ gia đình nhưng không quên trách nhiệm với đất nước.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày lá thư được viết. Thời gian có thể làm phai màu giấy mực, nhưng không làm mất đi tình cảm trong từng câu chữ. Lá thư của Lê Thanh Việt vẫn nhắc chúng ta rằng hòa bình hôm nay được xây dựng từ những hy sinh rất cụ thể — từ tuổi trẻ, ước mơ và cả những cuộc chia xa không có ngày đoàn tụ.

Người lính trẻ đã gửi lá thư về nhà trước khi đi sâu vào chiến trường. Anh không thể tự mình trở về, nhưng lời nhắn gửi trong lá thư vẫn tiếp tục hành trình — từ gia đình đến bảo tàng, từ ký ức của người thân đến trái tim những người hôm nay đọc lại câu chuyện của anh.