Lê Thị Hồng Gấm – Nữ thanh niên xung phong và những năm tháng chiến đấu ở chiến trường Mỹ Tho

Thời kỳ lịch sử: Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước – chiến trường Mỹ Tho, năm 1970.
Phần 1: Cô gái Long Hưng

Lê Thị Hồng Gấm sinh năm 1951, quê xã Long Hưng, huyện Châu Thành, tỉnh Mỹ Tho.

Đó là vùng đất Nam Bộ nằm trong một cuộc chiến ngày càng khốc liệt.

Ngay từ khi còn trẻ, Hồng Gấm đã tham gia hoạt động cách mạng tại địa phương.

Chị không phải người sống một cuộc đời xa rời chiến tranh.

Ngược lại, chiến tranh hiện diện ngay trên quê hương.

Những con đường làng.

Những cánh đồng.

Những xóm dân cư.

Tất cả đều có thể trở thành nơi giao tranh.

Và những thanh niên như Hồng Gấm lớn lên trong hoàn cảnh ấy.

Theo các tư liệu lịch sử, chị tham gia lực lượng vũ trang địa phương, chiến đấu trên địa bàn Mỹ Tho.

Tuổi đời còn rất trẻ.

Nhưng công việc đã là công việc của một người chiến sĩ.

Phần 2: Người nữ chiến sĩ giữa chiến trường miền Nam

Chiến tranh ở miền Nam khác với hình dung đơn giản về một chiến tuyến cố định.

Có những trận đánh diễn ra ngay tại làng quê.

Có những đơn vị phải di chuyển liên tục.

Có những người vừa là dân, vừa tham gia lực lượng vũ trang.

Với Lê Thị Hồng Gấm, chiến đấu không phải một công việc xa lạ.

Chị cùng đồng đội hoạt động trên địa bàn Mỹ Tho.

Những năm 1969–1970, chiến trường miền Nam tiếp tục diễn biến gay gắt.

Các lực lượng cách mạng phải đối mặt với những cuộc hành quân, càn quét và truy kích của đối phương.

Trong hoàn cảnh đó, những nữ chiến sĩ như Hồng Gấm phải đảm nhận nhiệm vụ không kém phần nguy hiểm so với nam giới.

Điều đáng nói là chúng ta không nên biến chị thành một hình tượng “không biết sợ”.

Không có con người nào bước vào chiến tranh mà không biết nguy hiểm.

Điều làm nên sự can đảm chính là:

biết nguy hiểm nhưng vẫn thực hiện nhiệm vụ.

Chú thích ảnh: Tư liệu về lực lượng vũ trang và nữ du kích miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ. Nguồn: Thông tấn xã Việt Nam, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam và các kho ảnh lịch sử. Ảnh bối cảnh không gán cho Lê Thị Hồng Gấm nếu chú thích gốc không xác nhận.

Phần 3: Ngày 18/4/1970

Ngày 18/4/1970.

Đây là ngày cuối cùng trong cuộc đời Lê Thị Hồng Gấm.

Các tư liệu lịch sử ghi nhận chị chiến đấu trong một trận đánh tại khu vực Châu Thành, Mỹ Tho.

Trong trận chiến ấy, Hồng Gấm bị thương.

Nhưng chị vẫn tiếp tục chiến đấu.

Đây là phần quan trọng nhất trong câu chuyện về người nữ chiến sĩ trẻ.

Không phải vì chị không bị thương.

Mà bởi sau khi bị thương, chị vẫn tiếp tục chống trả.

Các nguồn tư liệu về sau ghi nhận chị đã chiến đấu đến những viên đạn cuối cùng và hy sinh trong trận đánh.

Nhưng khi kể lại, cần phân biệt rõ:

đây là những thông tin được ghi trong hồ sơ và lời kể về trận đánh, chứ không nên dựng thêm những câu thoại hay diễn biến cụ thể mà tài liệu không xác nhận.

Chúng ta chỉ cần biết:

Lê Thị Hồng Gấm bị thương.

Chị tiếp tục chiến đấu.

Và chị hy sinh.

Một cô gái mới 19 tuổi đã nằm lại trên quê hương mình.

Phần 4: Một cô gái 19 tuổi

Có một điều rất dễ bị che khuất khi chúng ta đọc những dòng:

“Hy sinh trong chiến đấu.”

Đó là tuổi đời.

Lê Thị Hồng Gấm mới 19 tuổi.

Ở tuổi ấy, một người có thể còn đang học.

Có thể vừa bước vào tuổi trưởng thành.

Có thể còn nhiều dự định cho tương lai.

Nhưng với Hồng Gấm, tuổi 19 gắn với chiến trường.

Điều khiến câu chuyện trở nên xúc động không phải là biến chị thành một nhân vật hoàn toàn khác con người bình thường.

Mà chính là nhận ra:

chị đã từng là một cô gái rất trẻ.

Một người có gia đình.

Có quê hương.

Có những người thân chờ đợi.

Và có một tương lai mà chị không bao giờ được sống đến.

Chúng ta không có đủ tài liệu để kể chi tiết đời tư của Hồng Gấm.

Vì vậy, không nên tự dựng chuyện về tình yêu, những lá thư hay lời hẹn của chị nếu không có nguồn xác thực.

Đôi khi, sự giản dị của sự thật đã đủ đau lòng.

19 tuổi.

Và không trở về.

Phần 5: Vì sao Lê Thị Hồng Gấm trở thành biểu tượng?

Sau khi hy sinh, câu chuyện về Lê Thị Hồng Gấm được nhắc lại rộng rãi.

Chị trở thành một trong những nữ chiến sĩ tiêu biểu của lực lượng vũ trang cách mạng miền Nam.

Danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân được truy tặng cho chị.

Nhưng điều khiến tên tuổi Hồng Gấm sống lâu trong ký ức không chỉ là danh hiệu.

Đó là hình ảnh một người phụ nữ trẻ chiến đấu trong hoàn cảnh cực kỳ khắc nghiệt.

Một người bị thương nhưng vẫn tiếp tục chiến đấu.

Một người đã không rời vị trí của mình cho đến khi hy sinh.

Câu chuyện ấy trở thành biểu tượng của tinh thần chiến đấu của phụ nữ miền Nam.

Nhưng chúng ta cũng cần nhớ:

Hồng Gấm không phải người duy nhất.

Có hàng nghìn phụ nữ miền Nam tham gia du kích, giao liên, tải thương, vận chuyển, trinh sát và chiến đấu.

Nhiều người không có tên trong sách.

Nhiều người cũng đã hy sinh.

Vì vậy, câu chuyện về Hồng Gấm cũng là một cách để chúng ta nhìn thấy cả một thế hệ phụ nữ miền Nam trong chiến tranh.

Chú thích ảnh: Tư liệu về phụ nữ tham gia lực lượng vũ trang cách mạng miền Nam. Nguồn: Thông tấn xã Việt Nam, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam và các kho tư liệu.

Phần 6: Một vùng đất nhớ người con gái của mình

Mỹ Tho và vùng Châu Thành là quê hương của Hồng Gấm.

Đây cũng là một trong những địa bàn chiến tranh diễn ra gay gắt.

Những người dân ở đây vừa sản xuất, vừa chiến đấu, vừa chịu đựng bom đạn.

Sau chiến tranh, tên Hồng Gấm được đặt cho nhiều công trình, trường học và địa danh.

Đó là một cách cộng đồng địa phương lưu giữ ký ức về người con gái đã hy sinh.

Nhưng phía sau một tên trường, tên đường là một con người.

Lê Thị Hồng Gấm.

19 tuổi.

Ngã xuống trong một trận chiến ở chính vùng đất quê hương.

Điều đó khiến câu chuyện về chị càng gần với người dân nơi đây.

Chị không phải một cái tên xa lạ.

Chị là một người con của quê hương.

Chú thích ảnh: Hình ảnh các địa điểm tưởng niệm, công trình mang tên Lê Thị Hồng Gấm tại khu vực Mỹ Tho/Tiền Giang. Nguồn: tư liệu địa phương và báo chí. Ảnh hiện trạng được phân biệt với ảnh thời chiến.

Phần 7: Người phụ nữ trong chiến tranh không chỉ là “hậu phương”

Một điều rất đáng suy nghĩ khi nhìn lại lịch sử chiến tranh Việt Nam:

Phụ nữ không chỉ đứng phía sau.

Họ cũng trực tiếp tham gia chiến đấu.

Họ làm giao liên.

Làm trinh sát.

Làm quân y.

Làm dân công.

Làm TNXP.

Và có người trực tiếp cầm súng.

Lê Thị Hồng Gấm thuộc nhóm đó.

Chị cho thấy một thực tế lịch sử:

phụ nữ miền Nam đã tham gia trực tiếp vào cuộc chiến ở nhiều cấp độ khác nhau.

Có người chiến đấu trong những trận đánh lớn.

Có người hoạt động bí mật.

Có người chiến đấu ngay tại quê hương.

Và có người hy sinh khi tuổi đời còn chưa đến 20.

Khi nhìn vào Hồng Gấm, chúng ta không nên chỉ nhìn thấy một “nữ anh hùng”.

Hãy nhìn thấy một cô gái trẻ đã lựa chọn đứng vào hàng ngũ chiến đấu trong hoàn cảnh đất nước chiến tranh.

Đó mới là điều làm câu chuyện có ý nghĩa lịch sử.

Chú thích ảnh: Tư liệu về nữ du kích và nữ chiến sĩ lực lượng vũ trang miền Nam. Nguồn: Thông tấn xã Việt Nam, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam và các kho ảnh lịch sử. Ảnh bối cảnh không xác nhận là Lê Thị Hồng Gấm.

Phần 8: Một chiến công được ghi lại bằng sự hy sinh

Những người chiến đấu trong chiến tranh thường không biết mình sẽ được lịch sử nhắc đến như thế nào.

Lê Thị Hồng Gấm cũng vậy.

Khi bước vào trận đánh ngày 18/4/1970, chị không biết rằng sau này tên mình sẽ được đặt cho trường học, đường phố.

Chị chỉ biết nhiệm vụ trước mắt.

Chiến đấu.

Giữ vị trí.

Bảo vệ đồng đội.

Và chống lại đối phương.

Sau khi bị thương, chị vẫn tiếp tục chiến đấu.

Đó là hành động đã được nhiều tư liệu về sau ghi nhận.

Và chính từ sự hy sinh ấy, tên tuổi Lê Thị Hồng Gấm trở thành một biểu tượng.

Nhưng điều đáng trân trọng nhất không phải là việc chị trở thành biểu tượng.

Mà là việc trước khi trở thành biểu tượng, chị đã sống như một người chiến sĩ bình thường giữa chiến trường.

Phần 9: Điều còn lại sau hơn nửa thế kỷ

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày Lê Thị Hồng Gấm hy sinh.

Những người cùng thời với chị đã già.

Chiến trường xưa đã thay đổi.

Những nơi từng có giao tranh nay là đường sá, nhà cửa, trường học.

Nhưng tên Hồng Gấm vẫn được nhắc.

Không phải để nhắc lại chiến tranh như một điều đáng mong muốn.

Mà để nhắc rằng hòa bình có giá của nó.

Một cô gái 19 tuổi đã không có cơ hội bước tiếp sang tuổi 20.

Không có những năm tháng trưởng thành.

Không có một cuộc sống bình thường sau chiến tranh.

Không có cơ hội nhìn thấy đất nước thống nhất.

Những điều đó hôm nay chúng ta có.

Và chính vì vậy, việc nhớ đến những người như Hồng Gấm không chỉ là tưởng niệm quá khứ.

Đó còn là cách hiểu rõ hơn giá trị của hiện tại.

Lời kết: Tuổi 19 gửi lại chiến trường

Lê Thị Hồng Gấm hy sinh khi mới 19 tuổi.

Chỉ một con số ấy thôi cũng đủ khiến chúng ta phải dừng lại.

Bởi 19 tuổi là lúc một người vừa bắt đầu bước vào đời.

Một cô gái 19 tuổi có thể có rất nhiều dự định.

Có thể muốn học thêm.

Có thể muốn làm một nghề nào đó.

Có thể muốn chăm sóc cha mẹ.

Có thể muốn có một gia đình.

Có thể chỉ đơn giản là muốn được sống một cuộc sống bình thường.

Nhưng với Lê Thị Hồng Gấm, lịch sử đã đặt chị vào một hoàn cảnh khác.

Chị trở thành chiến sĩ.

Và ngày 18/4/1970, trong một trận chiến ở Mỹ Tho, chị bị thương.

Nhưng chị không dừng lại.

Chị tiếp tục chiến đấu cho đến khi hy sinh.

Chúng ta không cần thêm vào câu chuyện ấy những lời thoại chưa từng được ghi lại.

Không cần dựng lại một cuộc chia tay mà tài liệu không nói đến.

Không cần tưởng tượng những giây phút cuối cùng của chị.

Bởi sự thật đã đủ mạnh:

một cô gái 19 tuổi bị thương trong chiến đấu nhưng vẫn tiếp tục chiến đấu và hy sinh.

Đó là điều lịch sử đã ghi lại.

Và đó cũng là điều chúng ta cần biết.

Nhưng khi tưởng nhớ Lê Thị Hồng Gấm, chúng ta không nên chỉ nhìn thấy một người anh hùng.

Hãy nhìn thấy một con người.

Một cô gái miền Nam.

Một người con của Mỹ Tho.

Một người từng có tuổi trẻ.

Một người đáng lẽ còn rất nhiều năm để sống.

Chiến tranh đã lấy đi những năm tháng ấy.

Và chính vì vậy, câu chuyện của Hồng Gấm cũng là câu chuyện về cái giá của chiến tranh.

Ngày hôm nay, chúng ta được sống trong hòa bình.

Được đi trên những con đường không có tiếng súng.

Được đến trường.

Được làm việc.

Được yêu thương.

Được trở về với gia đình.

Đó là những điều tưởng như rất bình thường.

Nhưng đối với một cô gái như Lê Thị Hồng Gấm, tương lai bình thường ấy đã bị cắt ngang ở tuổi 19.

Vì thế, lòng biết ơn đối với những người đã hy sinh không chỉ là đặt một bó hoa trước tượng đài.

Mà là hiểu họ đã mất những gì.

Họ mất tuổi trẻ.

Mất tương lai.

Mất cơ hội được nhìn thấy đất nước trong ngày hòa bình.

Và họ đã trao những điều ấy cho một mục tiêu mà thế hệ họ tin là cần phải chiến đấu:

độc lập và thống nhất đất nước.

Lê Thị Hồng Gấm đã trở thành Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhưng trước khi có danh hiệu ấy, chị chỉ là một cô gái 19 tuổi đứng giữa chiến trường Mỹ Tho.

Một cô gái bị thương.

Nhưng không rời vị trí.

Một cô gái đã chiến đấu đến cùng.

Và rồi nằm lại.

Hơn nửa thế kỷ sau, chúng ta vẫn gọi tên chị.

Lê Thị Hồng Gấm.

Một cái tên đã trở thành ký ức.

Một tuổi 19 đã trở thành một phần của lịch sử.

Xin được biết ơn chị.

Xin được biết ơn những đồng đội đã cùng chị chiến đấu.

Và xin được biết ơn tất cả những người trẻ đã hy sinh để đất nước có ngày hòa bình.

Nhưng hơn hết, chúng ta hãy giữ lấy hòa bình.

Bởi đó chính là cách thiết thực nhất để những người đã nằm xuống không trở thành những cái tên chỉ được nhắc lại trong ngày tưởng niệm.

Họ đã trao tuổi trẻ để đất nước có tương lai.
Chúng ta hãy sống sao cho tương lai ấy xứng đáng với sự hy sinh của họ.