Lê Thị Khánh

Mẹ Lê Thị Khánh (Năm Khánh) sinh đầu thế kỷ 20 tại làng Mỹ Khánh (nay thuộc phường Bửu Hòa, TP.Biên Hòa). Trước Cách mạng tháng Tám 1945, ông Châu Văn Kéo (Hai Kéo) - chồng mẹ - là thầy giáo dạy Trường Mỹ nghệ Biên Hòa. Vì vậy, cuộc sống của gia đình công chức này tương đối sung túc, mẹ chỉ lo việc nội trợ. Năm 1944, ông tham gia nhóm trung kiên do đồng chí Nguyễn Văn Nghĩa (Xược) tổ chức. Cách mạng tháng Tám 1945 thành công, ba người con trai đầu của mẹ Năm Khánh đã khá lớn, các anh đều vào dân quân du kích xã. Mẹ Năm tham gia quyên góp gạo, tiền... nuôi đội dân quân du kích hàng ngày tập luyện quân sự. Khi quân Pháp trở lại chiếm Biên Hòa, ông Hai và mẹ vui vẻ tiễn đưa hai anh: Châu Ngọc Hạnh (Năm Hạnh) và Châu Ngọc Thông (Sáu Thông) gia nhập bộ đội. Anh Châu Ngọc Đức (Tư Đức) đi học lớp huấn luyện quân chính ở sở Tiêu (Đất Cuốc, Tân Uyên) rồi về chỉ huy du kích xã Bửu Hòa; sau đó làm Trưởng quận quân sự 5 phụ trách mấy xã của quận Châu Thành ở hữu ngạn sông Đồng Nai. Anh từng chỉ huy du kích Bửu Hòa phối hợp với du kích Cù Lao Phố đánh bót sếp Phận ở xã Hiệp Hòa sau tết Bính Tuất (1946). Thực hiện chủ trương diệt tề trừ gian, anh cùng đồng đội từ căn cứ An Phú xã (nay thuộc Sông Bé) về bắt số hương chức cũ lăm le nhảy ra làm tề cho giặc. Giữa năm 1947, ông Hai Kéo qua đời, địch lại khủng bố ác gia đình có người đi kháng chiến, nên mẹ Năm đưa các con nhỏ lánh về Sài Gòn sinh sống. Mẹ được một số cơ quan, đơn vị móc nối yêu cầu tham gia công tác tiếp liệu (nay gọi là hậu cần) mua thuốc men, dụng cụ, đồ dùng văn phòng... có người tới tận nơi ở mang đi. Để có vốn buôn bán và làm tiếp liệu, mẹ phải vay nặng lãi. Không phải lúc nào tiền từ chiến khu gửi về cũng đúng hẹn; nhiều khi mẹ phải ứng trước rồi lấy tiền sau. Thương ba con vào sống ra chết, mẹ móc nối với du kích, đi thăm Tư Đức, Năm Hạnh, Sáu Thông, tiếp tế cho các con và đồng đội. Từ năm 1949, địch đóng tua bót dầy đặc trên đất Biên Hòa nên mẹ ít có điều kiện thăm con như trước. Gần tết Canh Dần (1950), mẹ gặp anh Tư Đức, thấy vẻ mặt con hơi khác, gặng hỏi thì mới biết Sáu Thông (Châu Ngọc Thông) hy sinh ngày 14/12/1949 (25 tháng 10 năm Kỷ Sửu) trong trận chống càn ở xã Tân Phong. Mẹ vô cùng đau xót, chỉ hai năm đã mất hai người ruột thịt: chồng và con. Mẹ Năm Khánh vay nợ ở Sài Gòn phục vụ kháng chiến và nuôi các con. Vì lãi nặng, chủ nợ đến đòi không có trả, mẹ phải bỏ về Bửu Hòa sinh sống. Năm 1951, anh Tư Đức được cử làm đoàn trưởng Đoàn vũ trang tuyên truyền số 4 thị xã Biên Hòa. Anh liên tục ra vô nội ô công tác và chiến đấu. Anh cùng đồng đội diệt một xe chở đầy sĩ quan kỹ thuật không quân Pháp ở dốc Chú Hỏa (chân núi Châu Thới)... Trưa ngày 7/12/1951 (9 tháng 11 năm Tân Mão), lính Cao Đài ở tổng hành dinh Bửu Hòa phát hiện một nhóm vũ trang tuyên truyền của ta ở rừng Nhíp Hố Ngựa (Hóa An). Hai bên chạm súng, anh Tư Đức hy sinh. Địch chở xác anh để trước cửa Trường Tiểu học Bửu Hòa nhằm hù dọa nhân dân. Bàng hoàng, đau xót vô hạn nhưng mẹ Năm Khánh cố nén nước mắt, lo chôn cất cho con. Đám tang lèo tèo ít người vì họ hàng và người thân quen muốn tránh địch khủng bố, bắt bớ. Em gái út đi đầu bưng lư hương, theo sau quan tài là mẹ Năm, em gái thứ tám và mấy bà con khác. Vài tiếng khóc thê thảm chìm trong cảnh chợ búa, xe cộ ồn ào. Sau Hiệp định Genève năm 1954, anh Năm Hạnh đi tập kết. Thi thoảng mẹ nhắc đến với niềm nhớ thương vời vợi. Hơn hai mươi năm trôi qua, ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, mẹ đứng ven đường đón mừng đoàn quân chiến thắng trở về. Mãi hai năm sau, gặng hỏi đồng đội của Năm Hạnh, mẹ lại đón nhận tin dữ: Năm Hạnh (Châu Ngọc Hạnh) - cán bộ tham mưu Tỉnh đội Lâm Đồng hy sinh ngày 30/7/1967 (23 tháng 6 năm Đinh Mùi) vì voi chà trên đường công tác. Tổ của anh đụng đàn voi rừng, anh ở lại bắn cản cho đồng đội thoát hiểm, khi hết đạn, đàn voi xông tới... Mẹ Năm Khánh đã được hưởng vinh dự: nhận Huân chương Độc lập, Huân chương Kháng chiến, được bà con địa phương và cán bộ các cấp tỉnh, thành phố, phường kính trọng. Mẹ được Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994.